Ngôn ngữ nói:
- Định nghĩa: Là ngôn ngữ âm thanh, được sử dụng trong giao tiếp tiếp xúc trực tiếp giữa con người với nhau. Người nói và người nghe có điều kiện đổi vai luân phiên, bù lại ít có điều kiện gọt giũa.
- Đặc điểm từ vựng, ngữ pháp: Sử dụng từ ngữ tự nhiên, lớp từ mang tính khẩu ngữ (trợ từ, thán từ, từ đưa đẩy, chêm xen...). Thường dùng câu tỉnh lược, câu có yếu tố trùng lặp hoặc dư thừa.
- Phương tiện hỗ trợ phi ngôn ngữ: Cho phép phối hợp hiệu quả với ngữ điệu, cử chỉ, điệu bộ, nét mặt để gia tăng hiệu quả giao tiếp.
- Ví dụ tiêu biểu: Lời thoại sinh hoạt đời thường: “– Ăn thật nhá! Ừ ăn thì ăn sợ gì.” (Kim Lân – Vợ nhặt).
Ngôn ngữ viết:
- Định nghĩa: Là ngôn ngữ được thể hiện bằng chữ viết và được tiếp nhận bằng thị giác. Người viết và người đọc không có sự tiếp xúc trực tiếp; người viết có thời gian để suy ngẫm, lựa chọn cách biểu đạt.
- Đặc điểm từ vựng, ngữ pháp: Đòi hỏi người viết phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về chính tả, từ vựng, ngữ pháp, bố cục và phong cách. Hệ thống câu văn thường sử dụng các kiểu câu dài, nhiều thành phần câu phức tạp nhưng mạch lạc.
- Ví dụ tiêu biểu: Đoạn văn văn học trau chuốt: “Cái đói đã tràn đến xóm này tự lúc nào. Những gia đình từ những vùng Nam Định, Thái Bình, đội chiếu lũ lượt bồng bế, dắt díu nhau lên xanh xám như những bóng ma...” (Kim Lân – Vợ nhặt).

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Ngôn ngữ nói mang tính thời điểm, tức thời và gắn chặt với không gian giao tiếp trực tiếp kết hợp các điệu bộ cơ thể để biểu đạt cảm xúc.
Ngôn ngữ viết có khả năng lưu trữ thông tin lâu dài, hướng tới phạm vi tiếp nhận rộng lớn và đòi hỏi quy trình biên soạn gọt giũa cẩn thận.
Sự khác biệt lớn nhất về ngữ pháp là ngôn ngữ nói ưu tiên câu ngắn, tỉnh lược; trong khi ngôn ngữ viết ưu tiên câu phức có cấu trúc logic chặt chẽ.
Trong tác phẩm văn học truyện kể, ngôn ngữ nói thường được các nhà văn mô phỏng, tái tạo một cách sinh động thông qua hệ thống lời thoại của nhân vật.
Phân biệt rõ hai dạng ngôn ngữ này giúp người học làm chủ các tình huống giao tiếp thực tế và rèn luyện kỹ năng tạo lập văn bản chuẩn quy cách.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

Slide 1: Tiêu đề chuyên đề
- Nội dung chính: Thực hành tiếng Việt: Đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết (Bài 1 - Ngữ văn 11).
Slide 2: Bản chất của Ngôn ngữ nói
- Nội dung chính: Định nghĩa giao tiếp trực tiếp; tính chất âm thanh và tức thời; vai trò của ngữ điệu, nét mặt, cử chỉ hỗ trợ.
Slide 3: Đặc điểm ngôn ngữ nói qua ngữ liệu
- Nội dung chính: Phân tích tính khẩu ngữ, thán từ và dạng câu tỉnh lược thông qua các đoạn trích lời thoại nhân vật trong truyện ngắn "Vợ nhặt".
Slide 4: Bản chất của Ngôn ngữ viết
- Nội dung chính: Định nghĩa giao tiếp gián tiếp qua chữ viết; khả năng lưu trữ thông tin rộng lớn; thời gian suy ngẫm, lựa chọn từ ngữ.
Slide 5: Đặc điểm ngôn ngữ viết qua ngữ liệu
- Nội dung chính: Phân tích hệ thống cấu trúc câu dài, phức tạp, từ ngữ chuẩn mực qua văn bản miêu tả bối cảnh ngày đói hoặc trích đoạn tác phẩm "Chữ người tử tù".
Slide 6: Bảng so sánh đối chiếu hai dạng ngôn ngữ
- Nội dung chính: Bảng tổng hợp đối chiếu (Phương thức truyền tải, Hoàn cảnh giao tiếp, Đặc điểm từ vựng, Hệ thống ngữ pháp).
Slide 7: Luyện tập & Tổng kết
- Nội dung chính: Câu hỏi thực hành nhận diện đặc điểm ngôn ngữ nói/ngữ viết; Bài tập chuyển đổi câu thoại đời thường sang văn phong viết chuẩn mực.