Thiếu thành phần nòng cốt:
- Câu thiếu chủ ngữ: Người viết nhầm lẫn thành phần trạng ngữ là chủ ngữ của câu.
  - Cách sửa: Bổ sung chủ ngữ phù hợp hoặc lược bỏ quan hệ từ ở đầu câu để biến thành phần đứng sau thành chủ ngữ.
  - Ví dụ tiêu biểu:
    - Lỗi: "Với tác phẩm này đã thể hiện tài năng của một cây bút truyện ngắn bậc thầy."
    - Sửa: "Với tác phẩm này, nhà văn đã thể hiện tài năng của một cây bút truyện ngắn bậc thầy." (Bổ sung chủ ngữ) hoặc "Tác phẩm này đã thể hiện tài năng của một cây bút truyện ngắn bậc thầy." (Lược bỏ quan hệ từ).
- Câu thiếu vị ngữ: Người viết nhầm lẫn thành phần chêm xen giải thích cho đối tượng là vị ngữ của câu.
  - Cách sửa: Thêm từ "là" để biến thành phần chêm xen thành vị ngữ hoặc giữ nguyên thành phần chêm xen rồi bổ sung thêm vị ngữ phù hợp ở phía sau.
  - Ví dụ tiêu biểu:
    - Lỗi: "Lục bát, một thể thơ “đặc sản” có từ lâu của người Việt."
    - Sửa: "Lục bát là một thể thơ “đặc sản” có từ lâu của người Việt."
- Câu thiếu cả chủ ngữ và vị ngữ: Câu chỉ mới là một cụm từ, chưa hề cung cấp nội dung thông tin trọn vẹn.
  - Cách sửa: Dựa vào ngữ cảnh để bổ sung đầy đủ thành phần nòng cốt.
  - Ví dụ tiêu biểu:
    - Lỗi: "Trong hoàn cảnh nước sôi lửa bỏng như thế."
    - Sửa: "Trong hoàn cảnh nước sôi lửa bỏng như thế, tôi không thể chần chừ."
Sắp xếp sai vị trí thành phần câu:
- Quy tắc cốt lõi: Trong câu tiếng Việt thông thường, chủ ngữ thường đứng trước vị ngữ. Việc sắp xếp sai vị trí (không phải vì mục đích nghệ thuật) sẽ tạo ra câu tối nghĩa, phản cảm.
- Ví dụ tiêu biểu:
  - Lỗi: "Đang hành quân trong rừng một đơn vị bộ đội."
  - Sửa: "Một đơn vị bộ đội đang hành quân trong rừng."
Thiếu vế câu:
- Quy tắc cốt lõi: Các cặp quan hệ từ liên kết (như vì... nên..., chẳng những... mà còn..., tuy... nhưng..., càng... càng...) đòi hỏi phải có đủ cả hai vế tương ứng để đảm bảo cấu trúc ngữ pháp.
- Ví dụ tiêu biểu:
  - Lỗi: "Trái Đất nóng lên chẳng những khiến băng ở Bắc Cực và Nam Cực tan nhanh, nhấn chìm nhiều vùng đất màu mỡ."
  - Sửa: "Trái Đất nóng lên chẳng những khiến băng ở Bắc Cực và Nam Cực tan nhanh, nhấn chìm nhiều vùng đất màu mỡ mà còn đe dọa sự sống của muôn loài."

Lưu ý đặc biệt trong văn bản văn học: Có những câu nếu đứng tách riêng biệt ra thì có vẻ như bị lỗi thành phần câu. Tuy nhiên, nếu đặt trong ngữ cảnh cụ thể, đó hoàn toàn không phải là câu sai mà là sự sáng tạo nghệ thuật có chủ ý của nhà văn (được gọi là câu đặc biệt hoặc câu rút gọn). Ví dụ: "Rừng Hoành Bồ nhiều nương đó. Rộng sâu lắm." (Nguyễn Tuân).

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Nhận diện chính xác 4 lỗi thành phần câu cơ bản trong tiếng Việt: câu thiếu chủ ngữ, câu thiếu vị ngữ, câu thiếu cả chủ - vị, câu thiếu vế và câu sắp xếp sai vị trí các thành phần.
Lỗi thiếu chủ ngữ thường xuất phát từ việc người viết lầm tưởng trạng ngữ mở đầu là chủ thể hoạt động chính của câu.
Lỗi thiếu vị ngữ xảy ra khi một cụm từ chêm xen mang tính chất giải thích bị nhầm vai trò là vị ngữ biểu đạt thông tin cốt lõi.
Khi sử dụng các cặp quan hệ từ hô ứng liên kết, bắt buộc phải hoàn thành trọn vẹn cả hai vế câu tương quan để tránh lỗi câu lửng lơ, hụt ý.
Cần phân biệt rõ ràng giữa câu mắc lỗi ngữ pháp trong văn bản hành chính/giao tiếp thông thường với các câu rút gọn/câu đặc biệt mang dụng ý nghệ thuật trong văn bản văn học.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

Slide 1: Tiêu đề chuyên đề
- Nội dung chính: Thực hành tiếng Việt: Lỗi về thành phần câu và cách sửa (Ngữ văn 11 - Kết nối tri thức).
Slide 2: Lỗi thiếu thành phần nòng cốt (Chủ ngữ)
- Nội dung chính: Phân tích nguyên nhân nhầm lẫn trạng ngữ thành chủ ngữ; Công thức sửa lỗi bằng hai cách (thêm chủ ngữ hoặc bớt giới từ) kèm ví dụ trực quan.
Slide 3: Lỗi thiếu thành phần nòng cốt (Vị ngữ)
- Nội dung chính: Hiện tượng nhầm lẫn phần chêm xen giải thích là vị ngữ; Hướng dẫn chèn từ "là" hoặc bổ sung cụm động từ/tính từ phù hợp để sửa lỗi.
Slide 4: Lỗi thiếu cả chủ ngữ và vị ngữ
- Nội dung chính: Cách nhận diện một câu mới chỉ dừng lại ở dạng một cụm từ chưa trọn vẹn thông tin; Phương pháp bù đắp thành phần nòng cốt dựa vào ngữ cảnh.
Slide 5: Lỗi thiếu vế câu khi sử dụng cặp quan hệ từ
- Nội dung chính: Bản chất của tính liên kết sóng đôi ở các cặp từ (chẳng những... mà còn, vì... nên); Cách bổ sung vế câu bị thiếu để hoàn chỉnh logic ý nghĩa.
Slide 6: Lỗi sắp xếp sai vị trí thành phần câu
- Nội dung chính: Quy tắc định vị trật tự từ quen thuộc trong tiếng Việt; Cách điều chỉnh trật tự từ để câu văn chuẩn cú pháp giao tiếp tự nhiên.
Slide 7: Trường hợp đặc biệt trong văn bản nghệ thuật
- Nội dung chính: Giới thiệu ranh giới giữa câu lỗi và câu rút gọn/câu đặc biệt trong văn học thông qua phân tích ngữ liệu thơ/truyện thực tế.