Hoàn cảnh sáng tác: Là bài thơ số 30 trong tập Ngục trung nhật kí. Được sáng tác vào khoảng những tháng đầu thời gian Người bị cấm tù lần thứ hai ở Trung Quốc (1942 – 1943), ở cuối chặng chuyển lao từ Tĩnh Tây đến Thiên Bảo.
Bức tranh thiên nhiên và con người: Thể hiện cảm xác trong hoàn cảnh bị xiềng xích, giữa không gian núi rừng buổi chiều tối. Cảnh vật chuyển dịch từ cánh chim mỏi, chòm mây cô đơn trên tầng không sang bức tranh lao động ấm áp của cô em xóm núi xay ngô bên lò than rực hồng.
Sự vận động hình tượng: Vận động từ bóng tối đến ánh sáng, từ mỏi mệt sang sự sống ấm áp, thể hiện tinh thần lạc quan cách mạng kiên cường.
Ví dụ tiêu biểu: Hình ảnh "lò than đã rực hồng" là nhãn tự của bài thơ, sưởi ấm toàn bộ cảnh chiều tối âm u bằng hơi ấm cuộc sống.

2. Bài thơ "Nguyên tiêu" (Rằm tháng Giêng)

Hoàn cảnh sáng tác: Viết tại chiến khu Việt Bắc năm 1948, giai đoạn đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Người ứng tác bài thơ sau một cuộc họp bàn việc quân sự trên sông.
Không gian và tâm thế: Khung cảnh đêm rằm tháng Giêng lộng lẫy với sông xuân, nước xuân, trời xuân ngập tràn sắc xuân. Giữa cảnh đẹp, nhân vật trữ tình hiện lên với tư thế của một người chiến sĩ đang bàn bạc việc quân trọng đại vì sự nghiệp cứu nước.
Sự hòa quyện thép - tình: Thể hiện rõ nét mối tương quan giữa người chiến sĩ cách mạng đầy trách nhiệm và người nghệ sĩ có tâm hồn mở rộng đón ánh trăng khuya.
Ví dụ tiêu biểu: Câu cuối bài thơ: "Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền" tạo nên biểu tượng tuyệt đẹp về niềm tin chiến thắng huy hoàng.

3. Phong cách nghệ thuật chung

Thể thơ: Đều sáng tác theo thể tứ tuyệt bằng chữ Hán.
Bút pháp: Kết hợp nhuần nhuyễn giữa bút pháp cổ điển (thi liệu thiên nhiên, trăng, hoa, mây, chim) và tinh thần hiện đại (sự vận động hướng về sự sống, ánh sáng và tương lai cách mạng).

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Cả hai tác phẩm đều được viết theo thể thơ tuyệt cú chữ Hán, thể hiện rõ đặc trưng phong cách nghệ thuật thơ Hồ Chí Minh.
Bài thơ Mộ khắc họa tinh thần kiên cường, phong thái ung dung của người tù cách mạng vượt lên hoàn cảnh xiềng xích khắc nghiệt.
Bài thơ Nguyên tiêu mở ra không gian đêm rằm tràn đầy sức xuân, đồng thời phản ánh không khí kháng chiến khẩn trương ở Việt Bắc.
Hình tượng thơ có sự vận động nhất quán: từ tối đến sáng, từ tĩnh đến động, gắn liền với xu hướng phát triển lạc quan của lịch sử.
Nghệ thuật biểu hiện đỉnh cao qua sự kết hợp giữa vẻ đẹp cổ điển phương Đông và tinh thần chiến sĩ hiện đại.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

Slide 1: Tiêu đề bài học
- Tiêu đề: Văn bản 3 & 4: Mộ (Chiều tối) & Nguyên tiêu (Rằm tháng Giêng) - Hồ Chí Minh.
- Nội dung: Giới thiệu khái quát vị trí hai bài thơ chữ Hán trong di sản của Người.
Slide 2: Hoàn cảnh sáng tác tác phẩm
- Tiêu đề: I. Hoàn cảnh sáng tác.
- Nội dung chính: Hoàn cảnh ra đời của Mộ (tập Nhật kí trong tù, 1942-1943) và Nguyên tiêu (chiến khu Việt Bắc, 1948).
Slide 3: Tìm hiểu bài thơ Mộ (Chiều tối)
- Tiêu đề: II. Đọc hiểu văn bản - 1. Bài thơ Mộ.
- Nội dung chính: Bức tranh thiên nhiên rừng núi đượm buồn và sự chuyển dịch sang hình ảnh lò than hồng ấm áp của con người.
Slide 4: Tìm hiểu bài thơ Nguyên tiêu (Rằm tháng Giêng)
- Tiêu đề: II. Đọc hiểu văn bản - 2. Bài thơ Nguyên tiêu.
- Nội dung chính: Khung cảnh sông nước, đất trời tràn ngập sắc xuân và tư thế bàn việc quân dưới trăng của người chiến sĩ.
Slide 5: Đặc trưng nghệ thuật Thơ chữ Hán Hồ Chí Minh
- Tiêu đề: III. Đặc điểm nghệ thuật.
- Nội dung chính: Bút pháp hội họa cổ điển kết hợp tinh thần hiện đại; Sự dung hòa giữa "thép" và "tình".
Slide 6: Tổng kết
- Tiêu đề: IV. Tổng kết giá trị.
- Nội dung chính: Vẻ đẹp tâm hồn và nhân cách người chiến sĩ – thi sĩ Hồ Chí Minh qua hai giai đoạn lịch sử.