Giáo án NLS chuyên đề Lịch sử 12 CĐ 2 Phần 1: Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai (1945 - 1973)

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

CHUYÊN ĐỀ 2: NHẬT BẢN: HÀNH TRÌNH LỊCH SỬ TỪ NĂM 1945 ĐẾN NAY

(9 tiết)

I. MỤC TIÊU CHUYÊN ĐỀ

1. Kiến thức

Sau chuyên đề này, HS sẽ:

• Nêu được những chuyển biến của Nhật Bản trong thời kì bị chiếm đóng: quá trình dân chủ hóa, những chuyển biến về kinh tế, xã hội.
• Sưu tầm và sử dụng tư liệu lịch sử để hiểu về “sự thần kì” kinh tế của Nhật Bản; giải thích được nguyên nhân dẫn đến “sự thần kì” kinh tế của Nhật Bản.
• Phân tích được nét chính về tình hình chính trị - xã hội Nhật Bản trong những năm 1952 – 1953.
• Giải thích được nguyên nhân của sự phát triển không ổn định về kinh tế của Nhật Bản kể từ sau năm 1973.
• Nêu được những nét chính về tình hình chính trị, xã hội Nhật Bản (1973 – 2000).
• Trình bày đực quá trình cải cách và phục hồi kinh tế của Nhật Bản những năm đầu thế kỉ XXI.
• Phân tích được những chuyển biến về chính trị, xã hội của Nhật Bản những năm đầu thế kỉ XXI: mặt tích cực, tiêu cực.
• Nêu được nhận xét về những bài học thành công của Nhật Bản.
• Trân trọng và có ý thức học hỏi những phẩm chất cần cù, kỉ luật, coi trọng bản sắc văn hóa dân tộc của người Nhật. 

2. Năng lực

Năng lực chung: 

• Năng lực giao tiếp và hợp tác: khả năng thực hiện nhiệm vụ một cách độc lập hay theo nhóm; Trao đổi tích cực với giáo viên và các bạn khác trong lớp.
• Năng lực tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn, nhóm và GV. Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp.
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc nhóm, tư duy logic, sáng tạo khi giải quyết vấn đề.

Năng lực riêng: 

• Năng lực tìm hiểu lịch sử: Nhận diện được các loại hình tư liệu lịch sử, biết cách sưu tầm và khai thác tư liệu trong học tập lịch sử.
• Năng lực nhận thức và tư duy lịch sử: Nêu được những chuyển biến về chính trị, kinh tế, xã hội của Nhật Bản trong thời kì bị chiếm đóng; những biểu hiện của sự phát triển “thần kì” và nguyên nhân dẫn đến “sự thần kì” kinh tế của Nhật Bản; nắm vững những chuyển biến về tình hình chính trị – xã hội Nhật Bản qua các giai đoạn 1973 – 2000 và những năm đầu thế kỉ XXI; giải thích được nguyên nhân của sự phát triển không ổn định về kinh tế của Nhật Bản từ năm 1973 đến năm 2000 và những yếu tố  tác động đến sự phục hồi kinh tế của Nhật Bản những năm đầu thế kỉ XXI.
• Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: vận dụng kiến thức đã học giải thích về con đường phát triển của Nhật Bản sau năm 1952; bài học kinh nghiệm từ sự phát triển của Nhật Bản.

Năng lực số (NLS):

• 2.1.NC1a - Tương tác thông qua công nghệ số (Mã bắt buộc): HS sử dụng thiết bị số cá nhân kết nối mạng để quét mã QR và trực tiếp tham gia tương tác, giải câu hỏi trắc nghiệm trực tuyến thời gian thực ngay tại lớp học.
• 2.4.NC1a - Hợp tác thông qua công nghệ số: HS ứng dụng các không gian làm việc đám mây cộng tác thời gian thực (Google Slides/Docs Teams) để chia sẻ tài nguyên sử liệu, thảo luận nhóm và đồng sáng tạo sản phẩm thuyết trình.
• 3.1.NC1a - Phát triển nội dung số (Ưu tiên sáng tạo, thiết kế): HS thực hành kĩ năng thiết kế phẳng; tự chủ sáng tạo sản phẩm đồ họa số trực quan (Infographic/Flat Mindmap) trên Canva để mô hình hóa kiến thức lịch sử phức tạp.
• 3.2.NC1a - Tích hợp và tạo lập lại nội dung số (Remix) (Ưu tiên sáng tạo, thiết kế): HS thực hiện kĩ năng "Remix" tài nguyên số; biết cách thu thập, cắt ghép, tinh chỉnh các đoạn clip tư liệu gốc, hình ảnh cổ và nhạc nền sẵn có trên Internet để biên tập thành video học tập mang tính sáng tạo mới của nhóm.
• 3.3.NC1a - Thực thi bản quyền và giấy phép: HS nâng cao tinh thần đạo đức số; tự giác dán nhãn bản quyền sử dụng hợp pháp, ghi rõ nguồn trích lục, số trang và đường liên kết URL kĩ thuật số cho toàn bộ tranh ảnh sử liệu cổ được minh họa.

Năng lực Trí tuệ nhân tạo (AI):

• 12.A1.2 - Con người trong hệ thống AI (Kiểm soát AI): HS khẳng định quyền chủ động trí tuệ của con người; viết prompt nâng cao để Chatbot AI hỗ trợ viết kịch bản, sau đó thực hiện đối soát chéo độc lập toàn bộ nội dung do AI cung cấp với tài liệu chính thống trong sách Chuyên đề nhằm phát hiện, loại bỏ hoàn toàn các lỗi sai sót, ảo tưởng sử liệu.
• 12.C2.1 - Ý tưởng thiết kế công cụ AI hỗ trợ các hoạt động học tập và xã hội: HS phát huy tư duy đổi mới sáng tạo; thảo luận nhóm đề xuất ý tưởng thiết kế một mô hình Rô-bốt AI thông minh hỗ trợ giải quyết các vấn đề an sinh xã hội thực tế dựa trên kinh nghiệm phát triển Xã hội 5.0 của Nhật Bản.

3. Phẩm chất

• Trách nhiệm: Trân trọng và có ý thức học hỏi những phẩm chất cần cù, kỉ luật, coi trọng bản sắc văn hóa dân tộc của người Nhật Bản.
• Trung thực: Thể hiện sự liêm chính kĩ thuật số khi khai báo mức độ hỗ trợ từ AI và ghi nguồn trích dẫn sử liệu minh bạch.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC 

1. Đối với giáo viên

• Giáo án, SGK, SGV Chuyên đề học tập Lịch sử 12.
• Hình ảnh, tư liệu sưu tầm về bài chuyên đề Nhật Bản – Hành trình lịch sử từ năm 1945 đến nay. 
• Bản đồ Nhật Bản, bản đồ khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
• Tư liệu lịch sử: Các hình ảnh, tư liệu về Nhật Bản từ năm 1945 đến nay (đã có trong SGK, sưu tập thêm, phóng to qua máy chiếu).
• Viện Nghiên cứu Đông Bắc Á – Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, Nhật Bản: Một số vấn đề kinh tế, chính trị nổi bật 2001 – 2020 (Sách chuyên khảo), NXB Từ điển Bách khoa, Hà Nội, 2011. 
• Phiếu học tập: dùng để HS trả lời các câu hỏi thảo luận.
• Các trang cộng tác trực tuyến đám mây (Padlet, Canva Teams, Google Slides), mã QR tương tác lớp học, các Chatbot AI hỗ trợ học tập (ChatGPT/Gemini).
• Video AI khởi động phục vụ trong quá trình học tập.
• Nền tảng trực tuyến chơi trò chơi trắc nghiệm: https://kenhhoctap.edu.vn/
• Máy tính, máy chiếu (nếu có).

2. Đối với học sinh

• SGK Chuyên đề học tập Lịch sử 12.
• Thiết bị di động thông minh cá nhân (điện thoại thông minh/máy tính bảng) có kết nối mạng của trường học.

III. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Tạo tâm thế cho HS, giúp đỡ HS ý thức được nhiệm vụ học tập, hứng thú với bài học mới. 

b. Nội dung: GV cho HS quan sát một số hình ảnh đối lập về sự tàn phá của chiến tranh và sự phát triển nhanh chóng, vượt trội của Nhật Bản qua các giai đoạn và yêu cầu HS trả lời một số câu hỏi về sự phát triển của Nhật Bản.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về hành trình phát triển của Nhật Bản từ năm 1945 đến nay.

d.Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV trình chiếu cho HS cả lớp quan sát một số hình ảnh đối lập về sự tàn phá của chiến tranh và sự phát triển nhanh chóng, vượt trội của Nhật Bản qua các giai đoạn:

- GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi và trả lời câu hỏi:

+ Em biết gì về thực trạng Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai?

+ Trên thế giới có quốc gia nào đạt được sự phát triển “thần kì” tương tự như Nhật Bản không?

+ Nhật Bản đã xác lập và duy trì vị trí nền kinh tế lớn thứ mấy trên thế giới?

+ Nhật Bản có phải là một trong những quốc gia đi đầu trong việc xây dựng xã hội 5.0?

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS vận dụng sự hiểu biết của cá nhân và trả lời câu hỏi.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bưc 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện 2 – 3 HS nêu sự hiểu biết của bản thân về hành trình phát triển của Nhật Bản từ năm 1945 đến nay.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận: 

+ Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, Nhật Bản là nước bại trận, chịu thiệt hại nặng nề và bị quân đội Mỹ chiếm đóng. Tuy vậy, dưới chế độ quân quản của Mỹ, một loạt cải cách dân chủ đã được Bộ chỉ huy tối cao lực lượng Đồng minh (SCAP) tiến hành. Những cải cách này đã mang lại luồng gió mới đối với các tầng lớp nhân dân, kinh tế từng bước được khôi phục, đạt mức trước chiến tranh (1939). Đây là cơ sở quan trọng giúp Nhật Bản phát triển mạnh mẽ.

+ Từ năm 1952 đến những năm 70 của thế kỉ XX, Nhật Bản bước vào thời kì phát triển mạnh mẽ. Đặc biệt, từ những năm 60 đến năm 1973, Nhật Bản đạt được sự phát triển “thần kì”, vượt qua Tây Âu, vươn lên đứng thứ hai trong thế giới tư bản (sau Mỹ, tính theo GDP). Từ những năm 70 của thế kỉ XX, Nhật Bản trở thành một trong ba trung tâm kinh tế - tài chính của thế giới tư bản.

+ Hiện nay, Nhật Bản là một trong những quốc gia đi đầu trong việc xây dựng xã hội 5.0 (xã hội siêu thông minh). 

Tokyo, trung tâm tài chính của Nhật Bản

Nhiệm vụ 2: Xem video và trả lời câu hỏi

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy.

- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS vận dụng kiến thức bản thân để trả lời câu hỏi.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày câu trả lời.

- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung, nêu ý kiến (nếu có). 

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức.

[2.1.NC1a: HS sử dụng công nghệ số (quan sát video AI và tương tác với câu hỏi trên màn hình) để tương tác với nội dung bài học.]

- GV dẫn dắt HS vào bài học: Trong nửa sau thế kỉ XX, cuộc “lột xác” của đất nước Nhật Bản từ những mảnh vỡ của một quốc gia bại trận sau chiến tranh để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới là một trong những câu chuyện “thần kì” của lịch sử thế giới thế kỉ XX. Vậy sự phát triển “thần kì” đó được thể hiện như thế nào? Nguyên nhân dẫn đến sự phát triển đó là gì? Từ năm 1973 đến nay, tình hình kinh tế, xã hội Nhật Bản có những chuyển biến nổi bật nào? Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu trong chuyên đề ngày hôm nay – Chuyên đề 2: Nhật Bản - Hành trình lịch sử từ năm 1945 đến nay. 

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I. NHẬT BẢN SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI (1945 – 1973) (3 TIẾT)

Hoạt động 1. Tìm hiểu về thời kì Nhật Bản bị quân đội Đồng minh chiếm đóng (1945 – 1952)

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS nêu được những chuyển biến của Nhật Bản trong quá trình bị chiếm đóng, gồm quá trình dân chủ hóa và những chuyển biến về kinh tế, xã hội. 

b. Nội dung: GV yêu cầu HS thảo luận nhóm, khai thác Tư liệu 1 – 2, Hình 2, mục Em có biết, thông tin mục I.1 SGK tr.24, 25 và trả lời câu hỏi:

- Nêu những nội dung cơ bản của quá trình dân chủ hóa ở Nhật Bản.

- Nêu những chuyển biến về kinh tế, xã hội của Nhật Bản trong thời kì bị chiếm đóng. 

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về những chuyển biến của Nhật Bản trong quá trình bị chiếm đóng (1945 – 1952). 

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Hoạt động 2. Tìm hiểu về Nhật Bản từ năm 1952 đến năm 1973

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS;

- Giải thích được nguyên nhân dẫn đến “sự thần kì” kinh tế của Nhật Bản.

- Phân tích được những nét chính về tình hình chính trị – xã hội Nhật Bản trong những năm 1952 – 1973.

b. Nội dung: GV yêu cầu HS thảo luận theo nhóm, khai thác Tư liệu 3, Hình 3 – 5, mục Em có biết, thông tin mục 2a – 2b SGK tr.26 – 28 và trả lời câu hỏi: 

- Tìm những dẫn chứng thể hiện sự phát triển “thần kì” của kinh tế Nhật Bản. Hãy giải thích nguyên nhân dẫn đến sự “thần kì” của nền kinh tế Nhật Bản.

- Phân tích những nét chính về tình hình chính trị - xã hội Nhật Bản trong những năm 1952 – 1973. Theo em, nguyên nhân dẫn đến tình hình đó là gì?

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về những nét chính của tình hình kinh tế, chính trị, xã hội Nhật Bản từ năm 1952 đến năm 1973. 

d. Tổ chức thực hiện: