Giáo án NLS chuyên đề Lịch sử 12 CĐ 2 Phần 2: Nhật Bản từ năm 1973 đến nay

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu sự phát triển không ổn định về kinh tế

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV giải thích cho HS tại sao Nhật Bản là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nhất của cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973: Nhật Bản là quốc gia phụ thuộc nhiều nhất vào năng lượng dầu mỏ nhập khẩu với tỉ lệ lên đến 99,7% vào năm 1973. Vì vậy, Nhật Bản cũng là nước chịu ảnh hưởng lớn nhất của cuộc khủng hoảng này. Do thiếu nguồn cung dầu, các ngành sản xuất ở Nhật Bản đều đình đốn. Giá cả mặt hàng tăng cao chưa thấy. Một trong những hình ảnh phản ánh rõ nét tác động của cuộc khủng hoảng dầu mỏ đối với nền kinh tế và xã hội Nhật Bản là hình ảnh người dân Nhật Bản chen nhau mua hàng trong siêu thị năm 1973. 

Người dân Nhật Bản tranh giành đồ trong siêu thị – ảnh hưởng của  khủng hoảng dầu mỏ 1973

- GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm đôi, khai thác mục Em có biết, thông tin mục II.1.a SGK tr.29 và trả lời câu hỏi: Em hãy nêu biểu hiện của sự phát triển không ổn định về kinh tế của Nhật Bản giai đoạn 1973 – 2000.

- GV nêu câu hỏi câu hỏi gợi mở: 

+ Chính phủ Nhật Bản đã thực hiện những chính sách nào để khắc phục hậu quả nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973? Kết quả của việc thực hiện những chính sách này là gì?

+ Giai đoạn những năm 80 của thế kỉ XX và từ cuối năm 1986 đến đầu năm 1991, kinh tế của Nhật Bản có biểu hiện gì?

- GV cung cấp thêm một số tư liệu (Đính kèm phía dưới Nhiệm vụ 1).

- GV lưu ý HS: Tuy đạt được những thành tựu quan trọng nhưng đến giai đoạn 1986 – 1991, kinh tế Nhật Bản lại rơi vào suy thoái, với tình trạng “kinh tế bong bóng”. Tình trạng này bắt buộc Chính phủ Nhật Bản phải dùng các biện pháp kiểm soát, bình ổn nền kinh tế. 

- GV giải thích cho HS về “hiện tượng bong bóng kinh tế” (Tư liệu đính kèm phía dưới Nhiệm vụ 1). 

- GV yêu cầu HS tiếp tục làm việc cá nhân, khai thác thông tin mục II.1.a SGK tr.30 và trả lời câu hỏi: Hãy giải thích nguyên nhân dẫn đến sự phát triển không ổn định về kinh tế của Nhật Bản từ năm 1973 đến năm 2000.

- GV mở rộng kiến thức và yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Vì sao có sự phát triển không ổn định nhưng Nhật Bản vẫn là một trong những trung tâm kinh tế lớn của thế giới?

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS khai thác thông tin trong mục, tư liệu do GV cung cấp và trả lời câu hỏi.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện 2 – 4 HS lần lượt trình bày về thời kì khủng hoảng và điều chỉnh của Nhật Bản giai đoạn 1973 – 2000.

- GV mời đại diện 1 – 2 HS trả lời câu hỏi thảo luận:

Mặc dù Nhật Bản có sự phát triển không ổn định nhưng vẫn là một trong những trung tâm kinh tế lớn của thế giới bởi: 

+ Đội ngũ lao động cần cù, có tay nghề cao (nhân tố hàng đầu cho sự phát triển kinh tế). 

+ Chính sách quản lí hiệu quả, áp dụng thành công các thành tựu khoa học, kĩ thuật.

+ Chi phí quốc phòng ít.

+ Tận dụng các yếu tố bên ngoài, chớp được thời cơ, vượt qua thử thách thành công. 

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận: Sự phát triển không ổn định của Nhật Bản giai đoạn 1973 – 2000 xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, chủ yếu là do các chính sách tài chính không được tiến hành kịp thời và chưa thực sự hiệu quả; lợi nhuận từ xuất khẩu không được sử dụng hiệu quả trong nước, kinh tế suy giảm, không đủ vốn đầu tư cho công ty mới; tình trạng già hóa dân số làm suy giảm lực lượng lao động, tác động đến chiến lược kinh doanh của các nhà đầu tư. 

- GV nhấn mạnh: Mặc dù phát triển không ổn định nhưng Nhật Bản vẫn là một trong ba trung tâm kinh tế - tài chính lớn của thế giới.

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới. 

II. Nhật Bản từ năm 1973 đến nay

1. Thời kì khủng hoảng và điều chỉnh (1973 – 2000)

a. Sự phát triển không ổn định về kinh tế

* Những chính sách về kinh tế của Nhật Bản từ năm 1973 trở về sau:

- Giai đoạn 1973 - 1980: 

+ Nền kinh tế bị ảnh hưởng nặng 

nề từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ,

+ Chính phủ thực hiện hàng loạt chính sách.

• Tập trung vào nhóm chính sách về năng lượng và kinh tế.
• Điều chỉnh cơ cấu kinh tế, tài chính.

=>Khắc phục được hậu quả của cuộc khủng hoảng,  duy trì được vị trí nền kinh tế lớn thứ hai trong hệ thống tư bản chủ nghĩa, tạo động lực cho sự phát triển ở giai đoạn sau.

- Những năm 80 của thế kỉ XX: + Tiếp tục điều chỉnh cơ cấu kinh tế.

+ Chú trọng mở cửa thị trường trong nước, giảm bớt phụ thuộc vào xuất khẩu. 

=> Nửa sau những năm 80, trở thành siêu cường tài chính số một thế giới.

- Từ cuối năm 1986 đến đầu năm 1991: bước vào thời kì “kinh tế bong  bóng”. 

+ Chính phủ thực hiện kiểm soát 

chặt chẽ tài chính.

=> Kinh tế bị “sốc” mạnh, đi xuống. 

+ Những năm 90, kinh tế Nhật  lâm vào tình trạng trì trệ, suy giảm kéo dài. 

=> Vẫn là một trong  những trung tâm kinh tế – tài chính lớn của thế giới.

* Nguyên nhân sự phát triển không ổn định của nền kinh tế:

- Chính sách tài chính của Chính phủ không được tiến hành kịp thời và  chưa thực sự hiệu quả để đưa nền kinh tế ra khỏi suy thoái.

- Lợi nhuận từ xuất khẩu không được sử dụng hiệu quả cho thị trường trong nước.

- Tình trạng già hoá dân số gia tăng. Sự suy giảm lực lượng lao động dẫn tới giảm lợi nhuận và tác động đến chiến lược kinh doanh của các nhà đầu tư.

Tư liệu 4. Sự phát triển không ổn định về kinh tế của Nhật Bản giai đoạn 1973 – 2000.

     4.1. “Hiện tượng bong bóng kinh tế” (đôi khi còn gọi là “bong bóng đầu cơ; “bong bóng thị trường”, “bong bóng tài chính” hay “speculative mania”) là hiện tượng chỉ tình trạng thị trường trong đó giá hàng hoá hoặc tài sản giao dịch tăng đột biến đến một mức giá vô lí hoặc mức giá không bền vững.

     Mức giá cao thái quá này của thị trường không hề phản ánh mức độ thoả dụng hay sức mua của người tiêu dùng theo như các lí thuyết kinh tế thông thường. Bong bóng kinh tế xuất hiện khi có hiện tượng đầu cơ đối với các tài sản cơ sở, làm cho giá bị đẩy lên cao, do vậy, càng khuyến khích hoạt động đầu cơ hơn nữa. Theo sau bong bóng kinh tế bao giờ cũng là một cú giảm giá đột ngột, được gọi là sự sụp đổ của thị trường hay “bong bóng vỡ”. Cả giai đoạn bong bóng phình to và giai đoạn bong bóng nổ đều là kết quả của hiện tượng “phản ứng thuận chiều”, khi đại đa số những người tham gia thị trường đều có phản ứng đồng nhất với nhau. Giá cả trong giai đoạn bong bóng kinh tế bao giờ cũng biến động vô cùng thất thường, hỗn loạn và gần như không thể dự đoán được nếu chỉ căn cứ vào cung, cầu trên thị trường.

     Bong bóng là gì?

     1. Một chu kì kinh tế đặc trưng bởi quá trình mở rộng nhanh chóng sau một giai đoạn thị trường thu nhỏ trầm lắng.

     2. Hiện tượng giá tài sản tăng bùng phát, thường vượt ra ngoài giới hạn đảm bảo của các hệ số tài chính cơ bản và xuất hiện ở một số ngành nhất định, tiếp sau hiện tượng này là sự sụt giá rất nhanh và mạnh cùng làn sóng ồ ạt bán ra.

     3. Là một học thuyết mô tả hiện tượng giá chứng khoán vượt quá giá trị chính xác của chúng và cứ tiếp tục tăng như vậy cho đến khi giá đột ngột rơi tự do và quả bong bóng vỡ.

(Thế nào là một nền kinh tế bong bóng?, Báo Vnexpress, ngày 05/11/2009)

     4.2. “Nhật Bản phái dành một phần ngày càng lớn trong tổng sản phẩm quốc dân để nhập khẩu nguyên vật liệu. Theo thống kê của Bộ Tài chính Nhật, tổng giá trị nhập khẩu nguyên liệu của Nhật Bản năm 1978 là 12,36 tỉ USD, chiếm 32,9 % tổng kim ngạch nhập khẩu, năm 1984 tỉ lệ đó tăng lên tới 45,6 %,... Có thể nói, trong suốt thời kì tăng trưởng cao sau chiến tranh, mỗi bước phát triển đi lên của nền kinh tế Nhật là một bước làm xói mòn thêm cơ sở tồn tại của chính nó, đó là cơ sở nguyên liệu, năng lượng”.

(Lưu Ngọc Trịnh, Kinh tế Nhật Bản: Những thăng trầm trong lịch sử,

NXB Thống kê, Hà Nội, 1998, tr.283 - 284)

Quy định hạn chế mua xăng dầu trong khủng hoảng dầu mỏ ở các nước tư bản năm 1973	Tàu chở dầu Rio Horizonte tại bến cảng ở Tokyo, Nhật Bản năm 1974 Thời kì bong bóng kinh tế tại Nhật diễn ra 4 năm, phải mất 20 năm phục hồi
Rô-bốt công nghiệp trong dây chuyền sản xuất ô tô ở Nhật Bản
Giá cổ phiếu lên cao thời kì kinh tế  bong bóng của Nhật Bản	Sở giao dịch chứng khoán To-ky-o trong thời kỳ bong bóng vào tháng 12 năm 1989
Nhật Bản trong thập kỉ bùng nổ kinh tế, trước khi bong bóng vỡ tung

Video: Kinh tế Nhật Bản thời kỳ Heisei (Phần 1) Bong bóng kinh tế vỡ khởi đầu 2 thập kỷ mất mát.

https://www.youtube.com/watch?v=1f4FX8-OhsQ (Từ 1p30 đến 4p58).

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu về tình hình chính trị, xã hội

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc cặp đôi, khai thác Hình 6 – 7, hình ảnh GV cung cấp, mục Em có biết, thông tin mục II.1.b SGK tr.30, 31 và trả lời câu hỏi: Nêu những nét chính về tình hình chính trị, xã hội Nhật Bản trong những năm 1973 – 2000.

- GV yêu cầu kĩ thuật hợp tác số: Các cặp đôi làm việc đồng bộ trực tuyến trên không gian Google Slides Teams chung của lớp để cùng thiết lập bảng so sánh đối ngoại của Nhật Bản qua hai giai đoạn: 1952 - 1973 và 1973 - 2000, chú trọng phân tích sâu nội dung ba trụ cột của Học thuyết Phu-cư-đa (1977) và mối quan hệ ngoại giao Việt Nam - Nhật Bản thiết lập ngày 21/9/1973.

- GV cung cấp thêm tư liệu (Đính kèm phía dưới Nhiệm vụ 2). 

- GV tổ chức cho HS tìm hiểu thêm về Học thuyết Phu-cư-đa: 

+ Học thuyết Phu-cư-đa năm 1977 với nội dung tăng cường quan hệ hợp tác với các nước Đông Nam Á. Học thuyết khẳng định thiện chí và quyết tâm của Nhật Bản đóng góp vào hoà bình và thịnh vượng của Đông Nam Á với phương châm: hoà bình và thịnh vượng của khu vực Đông Nam Á là mối quan tâm tối cao của Nhật Bản với tư cách là một quốc gia châu Á. 

+ Học thuyết nhấn mạnh đến ba trụ cột trên cả hai phương diện là kinh tế và chính trị.

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

b. Tình hình chính trị, xã hội

- Về chính trị: 

+ Liên minh chặt chẽ với Mỹ, coi trọng quan hệ với Tây Âu và mở rộng hoạt động đối ngoại với các đối tác khác trên phạm vi toàn cầu.

+ Thực hiện chính sách đối ngoại mới:

• Duy trì hoà bình, an ninh, phát triển đất nước.
• Thể hiện vai trò tích cực, mang tính  xây dựng đối với nền hoà bình và thịnh vượng trên thế giới.

- Về xã hội:

+ Tầng lớp trung lưu mới xuất hiện đông đảo trong các  thành phố và trung tâm công nghiệp. 

+ Số lượng người bị phá sản, mất   việc làm, phải sống bằng trợ cấp xã hội ngày càng nhiều.

+ Phong trào nữ quyền phát triển. Những đại diện đầu tiên của phụ nữ đã được tham gia  vào Chính phủ.

* Đáp án NLS/AI:

Đính kèm dưới hoạt động.

Tư liệu 5. Tình hình chính trị, xã hội của Nhật Bản giai đoạn 1973 - 2000.

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..