Giáo án NLS chuyên đề Vật lí 10 Bài 4: Xác định phương hướng
Giáo án chuyên đề NLS Vật lí 10 (bộ SGK thống nhất từ 2026 - 2027) Bài 4: Xác định phương hướng. Với năng lực số được tích hợp, tiết học sẽ giúp học sinh tăng cường khả năng ứng dụng công nghệ, tin học vào việc tìm hiểu các chuyên đề học tập. KHBD này là file word, tải về dễ dàng.
=> Giáo án tích hợp NLS chuyên đề Vật lí 10
Các tài liệu bổ trợ
Ngày soạn:…/…/…
Ngày dạy:…/…/…
CHUYÊN ĐỀ 2: TRÁI ĐẤT VÀ BẦU TRỜI
(10 tiết)
BÀI 4: XÁC ĐỊNH PHƯƠNG HƯỚNG
(3 tiết)
I. MỤC TIÊU
1. Về kiến thức
Sau bài học này, HS sẽ:
- Mô tả được cách dùng bản đồ sao để xác định vị trí của các chòm sao trên bầu trời đêm.
- Nhận biết và vẽ được hình dạng đặc trưng của các chòm sao: Gấu Lớn (Ursa Major), Gấu Bé (Ursa Minor), Thiên Hậu (Cassiopeia).
- Giải thích và thực hành được phương pháp xác định sao Bắc Cực (Polaris) dựa vào chòm sao Gấu Lớn hoặc chòm sao Thiên Hậu.
- Vận dụng kiến thức để xác định phương hướng địa lí (Bắc, Nam, Đông, Tây) vào ban đêm bằng quan sát thiên văn.
2. Năng lực
Năng lực chung:
- Năng lực tự học và nghiên cứu tài liệu.
- Năng lực trình bày và trao đổi thông tin.
- Năng lực nêu và giải quyết vấn đề.
- Năng lực thực nghiệm.
- Năng lực dự đoán, suy luận lí thuyết, thiết kế và thực hiện theo phương án thí nghiệm kiểm chứng giả thuyết, dự đoán, phân tích, xử lí số liệu và khái quát rút ra kết luận khoa học.
- Năng lực hoạt động nhóm.
Năng lực riêng:
- Nhận thức vật lí: Nêu được khái niệm thiên cầu, bản đồ sao và vị trí tương đối của các chòm sao cố định trên bầu trời.
- Tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ vật lí: Quan sát, mô phỏng và xác định các chòm sao trên bầu trời đêm qua bản đồ sao và ứng dụng thiên văn số.
- Vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học: Chế tạo bản đồ sao quay đơn giản và áp dụng xác định phương hướng thực tế.
Năng lực số:
- [2.1.NC1a] Tương tác thông qua công nghệ số (Bắt buộc): Sử dụng phần mềm tương tác (Mentimeter/Padlet), ứng dụng nhắn tin nhóm để trao đổi, phản hồi và nộp kết quả thực hành quan sát bản đồ sao.
- [1.1.NC1b] Tìm kiếm và khai thác dữ liệu số: Sử dụng kỹ thuật tìm kiếm nâng cao trên Internet và phần mềm thiên văn (Stellarium/SkyMap) để thu thập bản đồ sao tọa độ và hình ảnh các chòm sao.
- [3.1.NC1a] Phát triển nội dung số: Sử dụng công cụ thiết kế (Canva/PowerPoint/Xmind) để tạo sơ đồ hướng dẫn xác định sao Bắc Cực, đĩa bản đồ sao kỹ thuật số và bài trình chiếu nhóm.
Năng lực AI:
- [10.B2.MR1] Kiểm tra và nhận xét độ tin cậy của nội dung do AI tạo sinh: Đánh giá, phát hiện các sai lệch hình học/vị trí sao trong hình ảnh phối cảnh bầu trời đêm được sinh ra bởi công cụ AI tạo sinh trước khi đưa vào báo cáo.
- [10.C3.3] Phân biệt AI tạo sinh với các hệ thống AI phân loại, dự đoán: Phân biệt sự khác nhau giữa AI tạo sinh (tạo ảnh bầu trời nghệ thuật) và thuật toán AI phân loại/xác định tọa độ thiên văn trong ứng dụng Stellarium/SkyMap.
3. Phẩm chất
- Có sự hiểu biết, yêu thích và hứng thú với vật lí học.
- Tích cực tìm tòi, sáng tạo trong học tập, có ý thức vượt qua khó khăn để đạt kết quả tốt trong học tập.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Đối với giáo viên
- SGK, Sách chuyên đề học tập Vật lí 10, SGV, Kế hoạch bài dạy.
- Tranh, ảnh bản đồ sao theo hướng quan sát ở bán cầu Bắc
- Video hướng dẫn làm bản đồ sao cá nhân.
- Máy tính, máy chiếu (nếu có).
- Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
- Bảng Padlet lớp học, câu hỏi tương tác trên Mentimeter.
2. Đối với học sinh
- Sách chuyên đề học tập Vật lí 10, dụng cụ học tập.
- Điện thoại thông minh/Máy tính bảng.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Tạo hứng thú, khơi gợi sự kích thích, tò mò của HS.
b. Nội dung: GV chiếu hình ảnh người đứng trên sa mạc vào ban đêm và tàu hàng giữa đêm, đặt vấn đề; HS quan sát hìnhảnh và trả lời câu hỏi.
c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS về cách xác định phương hướng vào ban đêm
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy.
- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.
- GV chiếu hình ảnh người đứng trên sa mạc vào ban đêm và tàu hàng giữa đêm
- GV đặt câu hỏi: Làm thế nào xác định được phương hướng vào ban đêm?
Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS vận dụng kiến thức bản thân để trả lời câu hỏi.
- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận
- GV mời đại diện HS trình bày câu trả lời.
- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung, nêu ý kiến (nếu có).
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức.
- GV dẫn dắt vấn đề: Khi đi trên biển hoặc trên sa mạc, nếu không có la bàn và thiết bị định vị thì chúng ta phải dựa vào quan sát bầu trời sao đêm để xác định phương hướng. Vậy căn cứ vào đặc điểm nào trên bầu trời sao mà chúng ta xác định được phương hướng?Chúng ta sẽ cùng nhau nghiên cứu trong bài học ngày hôm nay:
Bài 4: Xác định phương hướng.
[2.1.NC1a: HS sử dụng công nghệ số (quan sát video AI và tương tác với câu hỏi trên màn hình) để tương tác với nội dung bài học.]
2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Tìm hiểu bản đồ sao
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS Xác định được đặc điểm của bản đồ sao là gồm tên các chòm sao, vị trí các chòm sao và tác dụng của bản đồ sao để xác định phương hướng.
b. Nội dung: GV tổ chức cho HS tự nghiên cứu tài liệu SGK trang 34, 35, 36 để trả lời câu hỏi:
c. Sản phẩm học tập: HS trả lời được các câu hỏi Bản đồ sao là gì? Tại sao lại cần bản đồ sao? Sử dụng bản đồ sao như thế nào?.
d. Tổ chức hoạt động:
…………………………………………..
…………………………………………..
…………………………………………..
Hoạt động 2: Xác định các chòm sao
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS nhận biết được vị trí của các chòm sao Gấu Lớn, Gấu Bé, Thiên Hậu trên bản đồ sao dựa vào đặc điểm, hình dạng (tưởng tượng) của các chòm sao.
b. Nội dung: GV chiếu hình 4.5; 4.6; 4.7 trong SGK, đặt vấn đề, HS thảo luận tìm hiểu cách xác định các chòm sao Gấu Lớn, Gấu Bé, Thiên Hậu.
c. Sản phẩm học tập:
- HS hoàn thành phiếu học tập tìm hiểu về cách xác định vị trí của các chòm sao Gấu Lớn, Gấu Bé, Thiên Hậu trên bản đồ sao dựa vào đặc điểm, hình dạng (tưởng tượng) của các chòm sao.
Tên nhóm: ..................................... Tên các thành viên: ................................................................................................... | |
| Nội dung | Vẽ hoặc mô tả nội dung |
| Tên chòm sao lựa chọn | |
| Hình dạng tưởng tượng của chòm sao | |
| Hình nối các ngôi sao chính | |
| Vị trí trên nền trời sao ở Hình 4.2 | |
d. Tổ chức hoạt động:
| HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS | DỰ KIẾN SẢN PHẨM | NLS/AI | ||||||||||||
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV chiếu hình ảnh 4.5; 4.6; 4.7 trong SGK
- GV đặt vấn đề: Làm thế nào để xác định được chòm sao Gấu Lớn, Gấu Bé và Thiên Hậu? - GV yêu cầu HS dùng ChatGPT/Copilot hoặc tìm kiếm số để tra cứu truyền thuyết và cách nhận biết 3 chòm sao này. - GV lưu ý: HS phải đánh giá hình ảnh chòm sao do AI sinh ra (AI image generator) để kiểm tra tính chính xác về vị trí tương quan giữa các ngôi sao. - GV yêu cầu HS giữa nguyên nhóm như hoạt động 2, mỗi nhóm chọn 1 trong 3 chòm sao (Gấu Lớn, Gấu Bé và Thiên Hậu) để mô tả hình dạng chòm sao, các ngôi sao chính và điền vào PHT
- GV yêu cầu HS vẽ phác thảo hình dạng 3 chòm sao lên phần mềm thiết kế (Canva/PowerPoint). - GV yêu cầu HS đánh dấu vị trí của 3 chòm sao (Gấu Lớn, Gấu Bé và Thiên Hậu) trên nền trời sao ở Hình 4.2 - GV chiếu hình 4.9 về vị trí 3 chòm sao trên bầu trời
- GV nhấn mạch với HS: Tên của 7 ngôi sao chính trong chòm sao Gấu Bé cũng có tên như chòm sao Gấu Lớn. - GV yêu cầu HS thảo luận nhóm trả lời các câu hỏi trong phần trình bày về các trong sao trong SGK – tr36, 37 + Chòm sao Gấu Lớn
à Dụng cụ lao động có hình dạng giống hình nối 7 ngôi sao chính của chòm sao Gấu Lớn: chiếc gàu tát nước
* GV mở rộng cho HS: Chòm sao Gấu Lớn có hình dạng tahy đổi do các ngôi sao trong chòm đang di chuyển theo những hướng khác nhau, nhưng tốc độ rất chậm. + Chòm sao Gấu Bé
à Gợi ý: Sự khác nhau của chòm sao Gấu Lớn,Gấu Bé:
+ Chòm sao Thiên Hậu
à Các chữ có hình dạng giống hình nối 5 ngôi sao sáng chính trong chòm sao Thiên Hậu là chữ M và chữ W. Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập - HS đọc thông tin và quan sát hình ảnh về một số chòm sao trên bản đồ sao - HS thảo luận theo nhóm, trình bày hình dạng sao, các ngôi sao chính và vị trí của chúng trên nền trời sao - GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV mời đại diện HS trình bày kết quả thảo luận - GV mời HS khác nhận xét, bổ sung. Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển sang nội dung mới. | II. Chòm sao Gấu Lớn - Chòm sao Gấu Lớn là một trong những chòm sao sáng nhất bầu trời phương Bắc, được tạo thành từ 7 ngôi sao chính có độ sáng tương đông nhau. - Chòm Gấu Lớn dễ để quan sát nhất là vào mùa xuân, sau hoàng hôn, - Bảy ngôi sao chính của chòm Gấu Lớn có tên là α (alpha), β (bêta), γ (gama), δ (delta), ε (épxilon), ζ (zeta), η (eta) III. Chòm sao Gấu Bé - Chòm sao Gấu Bé là một chòm sao cũng nằm trên bầu trời phương Bắc, cạnh chòm Gấu Lớn. - Chòm sao Gấu Bé cũng được tạo thành từ 7 sao chính. Ngôi sao ở cuối đuôi chòm sao Gấu Bé chính là sao Bắc Cực. Khoảng cách giữa các sao trong chòm Gấu Bé nhỏ hơn so với các sao trong chòm Gấu Lớn IV. Chòm sao Thiên Hậu - Chòm sao Thiên Hậu là một trong các chòm sao sáng trên bầu trời phương Bắc, có vị trí quan trọng để xác định vị trí của sao Bắc Cực. -- Chòm sao Thiên Hậu mang hình ảnh của nữ hoàng Cassiopeia trong truyền thuyết Hy Lạp, được tạo thành từ 5 ngôi sao ở thiên cầu Bắc, đối diện với chòm Gấu Lớn qua chòm Gấu Bé. - Chòm sao Thiên Hậu thường mọc lúc chập tối từ tháng 9, có mặt suốt đêm trên bầu trời cuối thu đến giữa mùa đông. | [10.B2.MR1] HS phân tích, đối chiếu hình ảnh phối cảnh bầu trời đêm do AI tạo sinh (Copilot/ Midjourney) để chỉ ra các điểm AI vẽ sai vị trí các ngôi sao. [3.1.NC1a] HS thiết kế Infographic số mô phỏng hình dạng 3 chòm sao bằng công cụ Canva/ PowerPoint.
| ||||||||||||
