Giáo án NLS Đạo đức 5 kết nối Bài 3: Vượt qua khó khăn

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Tạo tâm thế tích cực, hứng thú học tập cho HS và kết nối với bài học mới. 

b. Cách tiến hành

- GV yêu cầu xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy.

- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

- GV tổ chức cho HS chơi trò chơi “Ai nhanh, ai đúng?” và phổ biến luật chơi

https://www.youtube.com/watch?v=UdtveSjlyXI

- GV chia lớp thành 2 đội, mỗi đội lần lượt tìm ra các câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ nói về đức tính siêng năng, kiên trì, vượt khó trong học tập và cuộc sống.  

- GV quy định đội nào tìm được nhiều câu đúng và nhanh nhất sẽ thắng cuộc. 

- GV nhận xét, đánh giá và ghi nhận đáp án đúng: Một số câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ nói về đức tính siêng năng, kiên trì, vượt khó trong học tập và cuộc sống: 

+ Có chí thì nên.  

+ Kiến tha lâu cũng đầy tổ.

+ Nước chảy đá mòn.

+ Năng nhặt chặt bị.

+ Có công mài sắt có ngày nên kim.

+ Cần cù bù thông minh.

+ Nên thợ nên thầy nhờ có học/ No ăn, no mặc bởi hay làm. 

- GV nhận xét, kết luận, dẫn dắt HS vào bài học: Trong cuộc sống và học tập của mỗi người luôn xuất hiện những khó khăn đòi hỏi chúng ta cần phải vượt qua. Biết vượt qua khó khăn không những sẽ giúp chúng t thành công mà việc nhận biết những thử thách và vượt qua chúng còn khiến ta cảm thấy tự tin hơn và có thể đối mặt với bất cứ tình huống nào trong cuộc sống. Bài học “Bài 3 – Vượt qua khó khăn” ngày hôm nay sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn điều đó. 

- HS xem video, suy nghĩ trả lời câu hỏi. 

- HS trả lời sau khi xem xong video.

- HS lắng nghe, tham gia trò chơi. 

- HS thực hiện nhiệm vụ, tham gia trò chơi. 

- HS lắng nghe, ghi nhớ. 

- HS lắng nghe, tiếp thu. 

- HS lắng nghe, tiếp thu, chuẩn bị vào bài mới.

6.2.CB2b: HS tương tác với hệ thống, công cụ AI hoặc áp dụng được các công cụ AI để giải quyết vấn đề, trả lời câu hỏi đơn giản.

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Nhận biết những khó khăn cần phải vượt qua trong học tập và trong cuộc sống. 

a. Mục tiêu: HS nêu được một số khó khăn cần phải vượt qua trong học tập và trong cuộc sống. 

b. Cách tiến hành

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Hoạt động 2: Tìm hiểu biểu hiện và ý nghĩa của việc biết vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống. 

a. Mục tiêu: HS nêu được những biểu hiện và giải thích được vì sao phải biết vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống. 

b. Cách tiến hành

- GV yêu cầu HS đọc thầm nội dung câu chuyện “Chăm ngoan, học giỏi” SGK tr.20-21.

- GV mời 1 HS đọc diễn cảm câu chuyện trước lớp. HS khác theo dõi và đọc thầm theo. 

- GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm đôi để trả lời câu hỏi: 

+ Bạn Huế đã vượt qua khó khăn như thế nào?

+ Việc biết vượt qua khó khăn đó đã đem lại điều gì cho bạn?

+ Theo em, vì sao chúng ta cần biết vượt qua những khó khăn trong học tập và cuộc sống?  

- GV mời đại diện 1 – 2 nhóm trình bày kết quả thảo luận. Các HS khác lắng nghe, nhận xét, nêu ý kiến bổ sung (nếu có). 

- GV nhận xét tinh thần, thái độ học tập, chốt đáp án: 

+ Bạn Huế gặp nhiều khó khăn cả trong học tập và cuộc sống như: 

• Không được sống với bố mẹ, bạn sống cùng ông bà trong khi ông bà thì hay đau ốm.
• Kinh tế eo hẹp. 
• Hằng ngày, bạn phải dành thời gian làm nhiều việc nhà để giúp đỡ ông bà như quét nhà, nấu cơm, nấu cám cho lợn. 
• Bên cạnh đó, để đến được trường học, bạn phải dậy rất sớm để đi bộ đến trường.

+ Việc biết vượt qua khó khăn đó đã giúp bạn đạt danh hiệu "Học sinh giỏi".

+ Cần biết vượt qua những khó khăn trong học tập và cuộc sống vì khó khăn là điều luôn xảy ra khi sống và làm việc.

- GV bật công cụ Chatbot AI (ví dụ: Bing Chat/ChatGPT/Gemini/Copilot) trên màn hình lớn.

- GV nói: “Thầy/Cô sẽ nhờ một trợ lý trí tuệ nhân tạo (AI) gợi ý cho chúng ta các phương án ở Bước 3. Hãy xem AI có thể giúp gì nhé.”

- GV nhập lệnh (prompt): "Hãy gợi ý 3 cách đơn giản để một học sinh lớp 5 cải thiện điểm số môn Tiếng Anh khi gặp khó khăn về từ vựng".

- GV yêu cầu học sinh làm việc theo cá nhân, đọc thông điệp SGK tr.24:

Không có việc gì khó

 Chỉ sợ lòng không bền

                            Đào núi và lấp biển

                            Quyết chí ắt làm nên.

(Hồ Chí Minh) 

- GV mời 2 – 3 HS chia sẻ ý nghĩa của thông điệp. 

- GV chốt kiến thức:

+ Khó khăn luôn xuất hiện trong học tập và cuộc sống của mỗi người. Để thành công, mỗi người cần phải đối diện với nó và tìm cách vượt qua. 

+ Vượt qua khó khăn giúp con người rèn luyện được những phẩm chất và kĩ năng quý báu như siêng năng, kiên trì, giao tiếp, hợp tác, kiên định mục tiêu. 

- GV cho HS xem video mở rộng câu chuyện “Có công mài sắt có ngày nên kim” 

https://youtu.be/EEcp_HijCOs 

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

- HS lắng nghe, tiếp thu. 

- HS lắng nghe, tiếp thu và ghi nhớ. 

- HS nghe video bài hát. 

- HS đọc thầm nội dung SGK.

- HS đọc diễn cảm trước lớp. 

- HS thảo luận nhóm đôi. 

- HS trình bày kết quả thảo luận. 

- HS lắng nghe, tiếp thu.

- HS theo dõi GV tương tác với AI.

- HS đọc kết quả AI đưa ra (VD: Học qua bài hát, dùng flashcard, luyện tập mỗi ngày...).

- HS nhận xét xem phương án nào của AI là phù hợp và khả thi nhất với mình.

- HS đọc thông điệp. 

- HS trả lời. 

- HS lắng nghe, ghi nhớ. 

- HS xem video mở rộng. 

.

6.2.CB2a: Học sinh quan sát và tập áp dụng công cụ AI để giải quyết vấn đề đơn giản (tìm kiếm giải pháp/phương án khắc phục khó khăn trong học tập).

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Giúp HS củng cố kiến thức, hình thành kĩ năng thông qua bày tỏ thái độ, nhận xét hành vi xử lí tình huống về vượt qua khó khăn. 

b. Cách tiến hành

Bài tập 1: Bày tỏ ý kiến. 

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Bài tập 2: Dự đoán điều có thể xảy ra

- GV yêu cầu HS thảo luận nhóm đôi, đọc yêu cầu bài tập 2 và trả lời câu hỏi: Em hãy cho biết điều gì có thể xảy ra khi gặp khó khăn nếu: 

a. Sợ hãi, nản chí, không muốn hành động.
b. Bình tĩnh suy nghĩ tìm cách vượt qua khó khăn.
c. Không tin vào khả năng của bản thân và sự ủng hộ, hỗ trợ của những người đáng tin cậy.
d. Chờ đợi sự giúp đỡ của người khác.
e. Không làm gì cả, hi vọng khó khăn sẽ biến mất.

- GV mời đại diện 2 – 3 nhóm trình bày kết quả thảo luận. Các HS khác lắng nghe, nhận xét, nêu ý kiến bổ sung (nếu có). 

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận:

a. Nếu sợ hãi, nản chí, không muốn hành động khi gặp khó khăn thì sẽ không thể thành công trong học tập và cuộc sống, bên cạnh đó nếu cứ mãi lo lắng và sợ hãi, không dám hành động thì chúng ta không thể biết mình có thể làm được những gì, không khám phá được những khả năng của bản thân.

b. Nếu khi gặp khó khăn, ta giữ được bình tĩnh để suy nghĩ sáng suốt, xem tất cả mọi khó khăn, thử thách chỉ là tạm thời, chấp nhận thay đổi, thực hiện các biện pháp, điều chỉnh theo nó thì sẽ vượt qua được khó khăn và đạt được thành công.

c. Việc không tin vào khả năng của bản thân và sự hỗ trợ, ủng hộ của những người đáng tin cậy khi gặp khó khăn sẽ làm cho bản thân luôn mặc cảm, tự ti, không hiểu được bản thân, không xác định được điểm mạnh, điểm yếu của bản thân để xác định các biện pháp vượt qua khó khăn; dễ mắc các triệu chứng tâm lí không tốt như trầm cảm, lo âu, mệt mỏi,...

d. Nếu luôn ỷ lại, chờ đợi sự giúp đỡ của người khác khi gặp khó khăn sẽ khiến bản thân có thói quen dựa dẫm, lười lao động, lười suy nghĩ, thụ động trong tư duy, thiều năng lực để đưa ra những quyết định trong những trường hợp cụ thể, không làm chủ được cuộc đời, không có bản lĩnh, sáng tạo, trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội,...

e. Khi gặp khó khăn mà không làm gì cả, hi vọng khó khăn đó tự biến mất sẽ không thể đưa đến thành công, vì những khó khăn đã xảy ra không thể tự biến mất được mà đòi hỏi phải có những hành động và biện pháp cụ thể.

Bài tập 3: Vận dụng các bước để giúp bạn vượt khó khăn. 

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Bài tập 4: Nhận xét những việc làm cụ thể trong việc thể hiện sự vượt qua khó khăn. 

- GV trình chiếu cho HS quan sát tranh minh họa SGK tr.23.

- GV tổ chức cho HS làm việc nhóm đôi, đọc nội bài 4 để nhận xét việc làm của các bạn trong từng trường hợp. 

- GV mời đại diện các nhóm trình bày nhận xét của nhóm mình. Các nhóm khác lắng nghe, đặt câu hỏi cho nhóm bạn (nếu có). 

- GV nhận xét tinh thần, thái độ học tập, kết quả làm việc nhóm.

- GV kết luận về những việc làm để thể hiện sự vượt khó trong học tập và cuộc sống:

+ a. Bạn Phống đã biết vượt qua khó khăn bằng cách chăm chỉ, kỉ luật với bản thân, hằng ngày thức dậy rất sớm để đi bộ đến trường đều đặn, đúng giờ.

+ b. Bạn Ngọc biết vượt khó, không ngại thử những điều mới, phức tạp. Điều đó sẽ giúp bạn học tốt môn cầu lông đồng thời có thể khám phá những khả năng của bản thân, thêm mạnh dạn, tự tin.

+ c. Bạn Phương không có tinh thần vượt khó, vừa gặp một chút khó khăn đã nản chí.

+ d. Hằng sợ khó nên đã từ chối khi bố muốn dạy bạn cách tỉa, tạo dáng cho cây cảnh, chứng tỏ bạn là người ngại khó, ngại khổ. Nếu cứ tiếp tục như vậy bạn sẽ trở nên thụ động, tự ti, không khai thác, khám phá được những khả năng của bản thân,...

Bài tập 5: Đưa ra lời tư vấn

- GV chia HS thành 4 nhóm, yêu cầu HS đọc tình huống SGK tr.24 và yêu cầu HS thực hiện nhiệm vụ:  Đưa ra lời tư vấn cho các bạn những việc cần làm để vượt qua khó khăn: 

+ Nhóm 1: Nghiên cứu, thống nhất kịch bản, phân vai và hướng đưa ra lời tư vấn cho trường hợp a. 

+ Nhóm 2: Nghiên cứu, thống nhất kịch bản, phân vai và hướng đưa ra lời tư vấn cho trường hợp b. 

+ Nhóm 3: Nghiên cứu, thống nhất kịch bản, phân vai và hướng đưa ra lời tư vấn cho trường hợp c. 

+ Nhóm 4: Nghiên cứu, thống nhất kịch bản, phân vai và hướng đưa ra lời tư vấn cho trường hợp d. 

a. Bạn viết chữ xấu, khó đọc. 

b. Bạn học chưa tốt môn Toán. 

c. Bạn thường đi học trễ vì thói quen ngủ dậy muộn. 

d, Bạn bị một nhóm bạn khác bắt nạt. 

- GV mời đại diện các nhóm trình bày phần đóng vai. Các nhóm khác lắng nghe, đặt câu hỏi cho nhóm bạn (nếu có). 

- GV tổng kết về việc nên đưa ra những lời tư vấn đúng đắn để vượt qua khó khăn: 

+ Trường hợp a: Bạn viết chữ xấu, khó đọc:

• Luyện tập rèn chữ.
• Nhờ người thân, bạn bè kiểm tra kết quả rèn luyện.

+ Tình huống b: Bạn học chưa tốt môn Toán:

• Nắm chắc các công thức.
• Không học dồn, phải học vững bài trước thì mới học tốt được bài sau.
• Lắng nghe và ghi chép cẩn thận bài giảng của thầy cô.
• Mạnh dạn hỏi khi chưa hiểu trong quá trình học trên lớp.

+ Tình huống c: Bạn thường đi học trẻ vì thói quen ngủ dậy muộn:

• Sắp xếp thời gian ngủ cố định theo lịch.
• Không sử dụng các thiết bị công nghệ ít nhất 30 phút trước khi đi ngủ.
• Tới các cơ sở y tế để được kiểm tra và có hướng can thiệp kịp thời nếu khó ngủ.

+ Tình huống d: Bạn bị một nhóm bạn khác bắt nạt:

• Tìm sự giúp đỡ từ cha mẹ, người thân, bạn bè, thầy cô, gia đình.
• Tránh xa bạn xấu.
• Quản lí cảm xúc giận dữ.

- GV chiếu cho HS xem đoạn phim mở rộng “Mạc Đĩnh Chi – bông sen trong giếng ngọc” 

https://youtu.be/yD0Pa2owPp4

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân để trả lời câu hỏi:

+ Nhân vật Mạc Đĩnh Chi trong đoạn phim trên đã vượt qua những khó khăn trong học tập và cuộc sống như thế nào?

+ Những sự cố gắng đó đã giúp Mạc Đĩnh Chi có được điều gì? 

- GV mời 2 – 3 HS trả lời câu hỏi. HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

- GV nhận xét, đưa ra đáp án:

+ Mạc Đĩnh Chi đã vượt qua những khó khăn của hoàn cảnh gia đình và vất vả của việc học tập.

+ Những sự cố gắng đó đã giúp Mạc Đĩnh Chi học tập thành tài, đỗ đạt cao, có nhiều đóng góp cho đất nước và rạng danh đến muôn đời. 

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

- HS làm việc cặp đôi.

- HS trả lời. 

- HS lắng nghe, tiếp thu. 

.

- HS quan sát.  

- HS làm việc cặp đôi.

- HS quan sát lại tranh. 

- HS trả lời. 

- HS lắng nghe, tiếp thu. 

- HS lắng nghe, vỗ tay. 

- HS quan sát tranh. 

- HS làm việc theo nhóm đôi.

- HS trả lời. 

- HS lắng nghe, tiếp thu. 

- HS lắng nghe, tiếp thu. 

- HS quan sát tình huống và đọc yêu cầu bài tập. 

- HS trả lời. 

- HS lắng nghe, tiếp thu.

- HS xem video mở rộng. 

- HS làm việc cá nhân. 

- HS trả lời. 

- HS lắng nghe, tiếp thu. 

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: HS kết nối được những điều đã học với thực tiễn cuộc sống thông qua việc liên hệ với những khó khăn có thể gặp phải và những biện pháp khắc phục khó khăn. 

b. Cách tiến hành

Nhiệm vụ 1: Trả lời câu hỏi Vận dụng tr.24

Bài tập 1: 

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Bài tập 2: Tìm hiểu tấm gương vượt khó

- GV chia HS làm các nhóm (4 HS/ nhóm).

- GV hướng dẫn các nhóm trao đổi, thảo luận, tìm hiểu về một tấm gương HS vượt khó. 

- GV gợi ý cho HS chia sẻ theo các câu hỏi: 

+ Giới thiệu về bạn đó và những khó khăn mà bạn đã gặp

+ Bạn đã làm gì để vượt qua khó khăn? 

+ Em đã học được điều gì từ tấm gương đó? 

- GV mời 2 – 3 HS chia sẻ trong giờ học hoặc hướng dẫn HS treo sản phẩm ở giá/ tường lớp học.

- GV tổ chức cho HS chia sẻ với bạn trong nhóm/ lớp.   

Nhiệm vụ 2: Chơi trò chơi “Chinh phục đỉnh cao” 

- GV tổ chức trò chơi “Chinh phục đỉnh cao” trên phần mềm Quizizz hoặc Kahoot.

- GV cung cấp mã QR hoặc Link. (Nếu không có thiết bị cá nhân, GV chiếu câu hỏi, HS dùng thẻ màu A/B/C/D).

Câu 1: Khi gặp một bài tập khó, em sẽ làm thế nào?

A. Tự suy nghĩ, cố gắng hoàn thành. 

B. Chép bài của bạn.

C. Nhờ người khác làm hộ.

D. Bỏ qua, không làm.

Câu 2: Câu ca dao, tục ngữ nào thể hiện sự kiên trì vượt qua khó khăn?

A. Ăn có nơi, làm có buổi. 

B. Chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo. 

C. Bụng đói đầu gối phải bò. 

D. Bụng làm dạ chịu. 

Câu 3: Nhà soạn nhạc khiếm thính nổi tiếng thế giới là ai?

A. Ludwig van Beethoven. 

B. Amadeus Mozart. 

C. Frédéric Chopin. 

D. Edvard Grieg. 

Câu 4: Đâu là thái độ cần có khi gặp khó khăn? 

A. Không làm gì và hi vọng khó khăn qua đi. 

B. Chờ đợi sự giúp đỡ của người khác. 

C. Sợ hãi, nản chí, không muốn hành động. 

D. Bình tĩnh suy nghĩ cách giải quyết. 

Câu 5: Có bao nhiêu bước để vượt qua khó khăn? 

A. 7 bước. 

B. 5 bước. 

C. 4 bước. 

D. 6 bước. 

- GV đọc đáp án đúng sau khi HS đưa ra câu trả lời:

* CỦNG CỐ

- GV nhận xét, tóm tắt lại những nội dung chính của bài học. 

- GV nhận xét, đánh giá sự tham gia của HS trong giờ học, khen ngợi những HS tích cực; nhắc nhở, động viên những HS còn chưa tích cực, nhút nhát.

* DẶN DÒ

- GV nhắc nhở HS:

+ Đọc lại bài học Vượt qua khó khăn. 

+ Biết vượt qua một số khó khăn của bản thân trong học tập và sinh hoạt. 

+ Quý trọng gương vượt khó trong học tập và cuộc sống.  

+ Đọc trước Bài 4 –  Bảo vệ cái đúng cái tốt (SHS tr.25).

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

.

- HS ghi nhớ cách ứng dụng công nghệ để quản lý bản thân.

- HS chia sẻ kết quả.

- HS lắng nghe, tham khảo. 

- HS lắng nghe, thực hiện. 

- HS làm việc nhóm. 

- HS chia sẻ theo gợi ý. 

- HS thực hiện theo hướng dẫn. 

- HS chia sẻ ý kiến. 

- HS lắng nghe, tiếp thu. 

- HS tham gia trò chơi. 

- HS sử dụng thiết bị số để truy cập và chọn đáp án đúng nhất. 

- HS lắng nghe từng đáp án. 

- HS lắng nghe, tiếp thu. 

- HS lắng nghe, tiếp thu. 

- HS lắng nghe, thực hiện. 

5.2.CB2b: Học sinh nhận ra giải pháp công nghệ (ứng dụng ghi chú/lịch) để giải quyết nhu cầu theo dõi tiến độ vượt khó của bản thân.

2.1.CB2a: HS lựa chọn và sử dụng công nghệ số đơn giản (phần mềm Quizizz) để tương tác và phản hồi câu trả lời.