Giáo án NLS Sinh học 10 kết nối Bài 12: Truyền tin tế bào

BÀI 12: TRUYỀN TIN TẾ BÀO

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Nêu được khái niệm về thông tin giữa các tế bào.
• Trình bày được các quá trình:

+ Tiếp nhận: Một phân tử truyền tin liên kết vào một protein thụ thể làm thụ thể thay đổi hình dạng;

+ Truyền tin: Các chuỗi tương tác phân tử chuyển tiếp tín hiệu tỉ các thụ thể tới các phân tử đích trong tế bào;

+ Đáp ứng: Tế bào phát tín hiệu điều khiển phiên mã, dịch mã hoặc điều hoà hoạt động của tế bào.

2. Phát triển năng lực

Năng lực sinh học:

• Nhận thức sinh học: Hiểu được khái niệm và các giai đoạn truyền tin trong tế bào.
• Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Vận dụng sự hiểu biết về truyền tin tế bào để giải thích một số vấn đề thực tiễn.

Năng lực chung:

• Giao tiếp và hợp tác: Biết sử dụng ngôn ngữ khoa học để trình bày các thông tin về truyền tin tế bào.
• Tự chủ và tự học: Xác định được nhiệm vụ học tập khi tìm hiểu về truyền tin tế bào dựa trên kết quả đã đạt được từ việc thực hiện các hoạt động học tập ở các bài trước.

Năng lực số:

• 1.1.NC1b: HS tìm được thông tin thông qua việc quan sát, truy cập nội dung số trong video, tổ chức được tìm kiếm dữ liệu, thông tin và nội dung trong môi trường số.
• 2.1.NC1a: HS lựa chọn và sử dụng được các công nghệ số đơn giản (phần mềm trắc nghiệm/màn hình) để tương tác trả lời câu hỏi.
• 3.1.NC1a: Áp dụng được các cách tạo và chỉnh sửa nội dung ở các định dạng khác nhau.

3. Phát triển phẩm chất

• Chăm chỉ: Có ý thức đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của bản thân trong quá trình hoạt động nhóm để thảo luận về truyền tin tế bào.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên:

• Video AI được tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học
• SGK, KHBD.
• Bản phóng to các hình ảnh trong bài.
• Các câu hỏi liên quan đến bài học.
• Máy tính, máy chiếu.

2. Đối với học sinh

• SGV, SBT, vở ghi, vở bài tập. 
• Đồ dùng học tập, tư liệu, hình ảnh, ... liên quan đến bài học theo yêu cầu của GV.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Tạo hứng thú và tò mò cho HS trước khi bắt đầu bài học mới.

b. Nội dung: GV đặt câu hỏi gợi mở; HS dự đoán câu trả lời.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS (HS không nhất thiết phải trả lời đúng).

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS: Xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó 

1.1.NC1b: HS tìm được thông tin thông qua việc quan sát, truy cập nội dung số trong video

- GV yêu cầu HS: Quan sát hình ảnh SGK và nêu tình huống: Hình ảnh này minh họa sự truyền các phân tử tín hiệu hóa học giữa hai tế bào thần kinh qua một khe hở được gọi là synapse (khớp thần kinh). 

Nếu sự giao tiếp này bị ngưng trệ trong tích tắc, tính mạng chúng ta sẽ bị đe dọa. Vậy quá trình các tế bào truyền tín hiệu và nhận tín hiệu diễn ra như thế nào?

- GV sử dụng kĩ thuật động não, khuyến khích HS suy nghĩ và đưa ra những suy luận.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS dựa vào hiểu biết cá nhân và nền tảng kiến thức đã học, suy nghĩ và đưa ra câu trả lời câu hỏi của GV.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- HS xung phong chia sẻ ý kiến cá nhân (HS không nhất thiết phải trả lời đúng).

- GV khuyến khích HS đóng góp ý kiến xây dựng bài.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV tuyên dương tinh thần đóng góp xây dựng bài của HS và dẫn dắt vào bài mới: Để tìm hiểu về quá trình truyền và nhận tín hiệu giữa các tế bào, chúng ta hãy cùng bắt đầu bài học hôm nay – Bài 12: Truyền tin tế bào.

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I. TRUYỀN TIN GIỮA CÁC TẾ BÀO

Hoạt động 1: Tìm hiểu về sự truyền tin giữa các tế bào

a. Mục tiêu: 

- Hiểu và trình bày được các hình thức truyền tin giữa các tế bào.

- Biết sử dụng ngôn ngữ khoa học để trình bày các thông tin về sự truyền tin giữa các tế bào.

b. Nội dung:

- GV yêu cầu HS: Làm việc theo cặp, đọc thông tin và quan sát các hình ảnh mục I (SGK tr. 73 – 74) để tìm hiểu khái niệm, các hình thức truyền tin giữa các tế bào.

- GV sử dụng phương pháp dạy học trực quan kết hợp hỏi – đáp để hướng dẫn và gợi ý cho HS thảo luận nội dung SGK và trả lời câu hỏi.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS.

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

II. TRUYỀN TIN TRONG TẾ BÀO

Hoạt động 2: Tìm hiểu hoạt động truyền tin trong tế bào

a. Mục tiêu: 

- Hiểu và trình bày được các giai đoạn trong truyền tin tế bào: Tiếp nhận tín hiệu, truyền tín hiệu và đáp ứng tín hiệu.

- Biết sử dụng ngôn ngữ khoa học để trình bày các thông tin về truyền tin tế bào.

b. Nội dung:

- GV yêu cầu HS: Làm việc theo nhóm, đọc thông tin và quan sát hình ảnh mục II (SGK tr.74 - 75) để tìm hiểu về sự truyền tin trong tế bào.

- GV sử dụng phương pháp dạy học trực quan kết hợp hỏi – đáp để hướng dẫn và gợi ý cho HS thảo luận nội dung SGK.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS.

d. Tổ chức hoạt động:

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: 

- Luyện tập sử dụng các kiến thức vừa học để hoàn thành các bài tập SGK.

- Vận dụng các kĩ năng thực hành quan sát tế bào vào thực tiễn. Phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học và năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.

b. Nội dung: 

- GV yêu cầu HS: Làm việc nhóm, hoàn thành các bài tập luyện tập.

- HS thảo luận và làm bài tập vào vở.

c. Sản phẩm học tập: Bài làm của HS.

d. Tổ chức hoạt động:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV tổ chức trò chơi trắc nghiệm trên phần mềm Quizizz (hoặc PowerPoint tương tác)

2.1.NC1a: HS lựa chọn và sử dụng được các công nghệ số đơn giản (phần mềm trắc nghiệm/ màn hình) để tương tác trả lời câu hỏi 

Câu 1: Cho các phát biểu sau:

1. Giúp các tế bào trao đổi thông tin qua lại với nhau

2. Giúp các tế bào đáp ứng lại với các kích thích của môi trường ngoại bào

3. Giúp các tế bào truyền đạt, sao chép thông tin di truyền

4. Giúp các tế bào nhân lên, thay thế các tế bào bị thương, già chết

Có bao nhiêu phát biểu đúng về vai trò của quá trình truyền tin tế bào ?

A. 4

B. 3

C. 2

D. 1

Câu 2: Chất truyền tin là:

A. Các chất hóa học làm nhiệm vụ truyền tin mà đích của chúng là các tế bào liền kề

B. Các chất hóa học liên kết giữa các tế bào làm nhiệm vụ truyền tin mà đích của chúng là các tế bào liền kề

C. Các chất hóa học làm nhiệm vụ mà đích của chúng là các tế bào liền kề và ở xa

D. Các chất hóa học làm nhiệm vụ truyền tin mà đích của chúng là các tế bào liền kề và ở xa

Câu 3: Chất truyền tin gồm 2 loại chính đó là

A. Phân tử hữu cơ kích thước lớn

B. enzyme và một số muối hòa tan

C. hormone và nước

D. phân tử ưa nước và phân tử kị nước

Câu 4: Con đường truyền tín hiệu là

A. Là quá trình ở đó tín hiệu trên bề mặt tế bào được chuyển thành một đáp ứng tế bào đặc thù thường gồm một chuỗi các bước.

B. Quá trình ở đó tín hiệu trên bề mặt tế bào được chuyển thành dạng thông tin hóa học

C. Quá trình chuyển đổi tín hiệu của tế bào

D. Quá trình tiếp nhận của tế bào với các phân tử truyền tin

Câu 5: Con đường truyền tin của phân tử gồm các bước chính

A. Tiếp nhậnTruyền tinĐáp ứng

B. Tiếp nhậnĐáp ứng

C. Truyền tin Tiếp nhậnĐáp ứng

D. Truyền tinĐáp ứng Tiếp nhận

Câu 6: Truyền tin trực tiếp

A. Theo hình thức trao đổi chéo, trong đó một tế bào tiết ra phân.tử truyền tin và liên kết trực tiếp với thụ thể của tế bào khác và ngược lại

B. Theo hình thức cho - nhận, trong đó một tế bào tiết ra phân.tử truyền tin và liên kết trực tiếp với thụ thể của tế bào khác

C. Theo hình thức trực tiếp, các tế bào liên kết trực tiếp thông tin thông qua các phân tử hóa học

D. Theo hình thức gián tiếp, các tế bào liên kết trực tiếp thông tin thông qua các phân tử hóa học

Câu 7: Truyền tin cục bộ:

A. Duy nhất một tế bào có thể đồng thời tiếp nhận và đáp ứng với nhiều phân tử truyền tin được tạo ra từ một tế bào duy nhất ở gần chúng

B. Nhiều tế bào có thể đồng thời tiếp nhận và đáp ứng với nhiều phân tử truyền tin được tạo ra từ nhiều tế bào

C. Nhiều tế bào có thể đồng thời tiếp nhận và đáp ứng với nhiều phân tử truyền tin được tạo ra từ một tế bào duy nhất ở gần chúng

D. Nhiều tế bào có thể tiếp nhận và đáp ứng duy nhất một phân tử truyền tin được tạo ra từ một tế bào duy nhất ở gần chúng

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thảo luận, sử dụng kiến thức đã học để hoàn thành các bài tập và ghi vào vở.

- GV theo dõi, hỗ trợ HS khi cần thiết. GV khuyến khích HS tìm ra các cách trả lời khác nhau nhằm phát huy tính sáng tạo, trí tưởng tượng của HS.

Bước 3: Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV mời đại diện một số nhóm trình bày kết quả.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

GV đánh giá, nhận xét bài làm của HS, chuẩn kiến thức và chuyển sang hoạt động tiếp theo.

4. HOẠT ĐỘNG ÔN TẬP CHƯƠNG

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..