Giáo án NLS Mĩ thuật 10 kết nối Bài 3: Tranh tĩnh vật chất liệu chì, than

BÀI 3: TRANH TĨNH VẬT CHẤT LIỆU CHÌ, THAN (6 tiết)

I. MỤC TIÊU

1. Về kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Hiểu được thế nào là tranh tĩnh vật.
• Có thể sắp xếp thực hành vẽ một bức tranh tĩnh vật bằng những chất liệu chì hoặc than.

2. Năng lực

• Năng lực chung: 
• Giải quyết được những nhiệm vụ học tập một cách độc lập, theo nhóm và thể hiện sự sáng tạo. 
• Góp phần phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác qua hoạt động nhóm và trao đổi công việc với giáo viên.
• Năng lực riêng: 
• Thực hành một bức tranh tĩnh vật bằng chất liệu chì hoặc than. 
• Năng lực số: 
• 1.2.NC1b: Thực hiện phân tích, diễn giải và đánh giá được dữ liệu, thông tin và nội dung số từ các video học liệu kĩ thuật số mô phỏng chất cảm, sắc độ sắc đậm nhạt của tranh chì than truyền thống.
• 2.1.NC1a: Lựa chọn được các phương tiện giao tiếp số phù hợp, được xác định rõ ràng và phù hợp với quy trình cho một bối cảnh cụ thể. 
• 3.2.NC1a: Chỉ ra được cách tạo và chỉnh sửa nội dung ở các định dạng khác nhau (Sử dụng các ứng dụng vẽ và phần mềm số đồ họa để sửa đổi, cải tiến các mục nội dung tư liệu kí họa, biên tập tệp ảnh di sản).
• 5.1.NC1b: Chọn được các giải pháp công nghệ kĩ thuật số khả thi để đáp ứng nhu cầu sáng tác mĩ thuật (Vận dụng linh hoạt phần mềm đồ họa thiết kế đa dạng như Canva, ibis Paint X, Sketchbook để trực quan hóa quy trình thực hành).
• 6.2.NC1b: Điều chỉnh được các hệ thống AI để phù hợp với nhu cầu cụ thể. 

3. Phẩm chất

• Giới thiệu được vẻ đẹp của tranh tĩnh vật chất liệu chì hoặc than.
• Yêu thích và biết thưởng thức một bức tranh tĩnh vật chất liệu than chì. 

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

• SGK, SGV, KHBD.
• Một số tư liệu, sản phẩm, tác phẩm mĩ thuật có liên quan đến chủ đề bài học Tranh tĩnh vật chất liệu than, chì. 
• Máy tính, máy chiếu (nếu có).
• Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
• Máy tính kết nối Internet, màn hình tương tác thông minh/máy chiếu, bài giảng điện tử (PowerPoint/Canva), nền tảng trắc nghiệm (Quizizz/ Kahoot), trang web học tập kenhhoctap.edu.vn, bảng tương tác Padlet, phần mềm số và ứng dụng vẽ, thiết kế mĩ thuật đa dạng (Canva, ibis Paint X, Sketchbook).

2. Đối với học sinh

• SGK. 
• Giấy vẽ, bút chì 2B, 6B hoặc than vẽ. 
• Tẩy, gọt bút chì, dao rọc giấy. 
• Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học Tranh tĩnh vật chất liệu than, chì. 
• Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Tạo hứng thú, gợi mở, kích thích HS mong muốn tìm hiểu về các nội dung mới, lí thú của bài học

b. Nội dung: GV tổ chức cho lớp xem video AI và trả lời câu hỏi.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy.

- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS xem video, phân tích hình ảnh và lời thoại của nhân vật AI.

Bước 3: Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV mời đại diện các nhóm trả lời câu hỏi.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá câu trả lời của HS.

- GV dẫn dắt vào bài mới: “Trí tuệ nhân tạo vừa rồi đã giả lập cho chúng ta một lăng kính vô cùng tinh tế về nghệ thuật ẩn giấu điều giản dị. Từ những vật thể bất động vô tri quanh ta như lọ hoa, quả chín, cái ly... qua sự tổ chức bố cục khéo léo của người nghệ sĩ sẽ hiện lên đầy chất thơ, mang lại cảm giác an yên sâu lắng cho người xem. Để giúp các em làm chủ kĩ thuật sắp xếp mẫu vật và thực hành xuất sắc quy trình đan nét tả khối đơn sắc, chúng ta cùng bước vào Bài 3: Tranh tĩnh vật chất liệu chì, than.”

[1.2.NC1b: HS thực hiện phân tích, diễn giải dữ liệu hình ảnh và âm thanh từ nội dung số (video AI) để trả lời câu hỏi.]

HOẠT ĐỘNG 2: KHÁM PHÁ

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS nâng cao hiểu biết về tranh tĩnh vật bằng chất liệu chì, than. 

b. Nội dung: GV cho HS quan sát và đặt câu hỏi để làm rõ:

- Tranh tĩnh vật là gì?

- Tranh tĩnh vật trước đây và hiện nay có sự khác biệt ra sao? Biến đổi thế nào?

c. Sản phẩm học tập: Nhận biết và có hiểu biết về nội dung theo yêu cầu.

d. Tổ chức thực hiện: 

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

HOẠT ĐỘNG 3: NHẬN BIẾT

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS nắm bắt được cách thực hiện một bức tranh tĩnh vật chất liệu chì, than. 

b. Nội dung: Các bước thể hiện một bức tranh tĩnh vật chất liệu chì, than. 

c. Sản phẩm học tập: Tranh tĩnh vật của HS bằng chất liệu chì (hoặc than). 

d. Tổ chức hoạt động:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV- HS	DỰ KIẾN SẢN PHẨM	NLS
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV dẫn dắt:  + Có nhiều cách để vẽ một bức tranh tĩnh vật, việc diễn tả chính xác vật được nhìn thấy thường được hiểu là cách vẽ tả thực.  + Cần được trang bị một số kiến thức về hình khối, phối cảnh cũng như luật xa gần.  > Đầu tiên là những bài vẽ tĩnh vật các hình khối cơ bản bằng chì hoặc than.  - GV trình chiếu cho HS quan sát một số sản phẩm mĩ thuật tranh tĩnh vật bằng chất liệu chì, than:     - Sau khi quan sát, GV giới thiệu cho HS các bước thể hiện một bức tranh tĩnh vật. - GV yêu cầu HS thực hành: Bày mẫu và thực hiện một bức tranh tĩnh vật chì hoặc than.  - GV yêu cầu các nhóm sử dụng phương tiện công nghệ thông minh truy cập công cụ AI nghệ thuật tạo sinh (Gen AI). HS tiến hành viết câu lệnh (Prompt) mĩ thuật chi tiết và điều chỉnh các thông số hệ thống AI tùy chỉnh (như quy định luồng sáng chiếu xiên 45 độ, phong cách kí họa chì xốp, chất liệu bình thủy tinh/gốm nhám) để kết xuất ra hình ảnh khối giả lập sáng tối hoàn hảo bám sát nhu cầu cụ thể của bài vẽ truyền thống thực tế. Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập - HS quan sát các bức tranh vẽ bằng chất liệu than chì. - HS làm việc cá nhân vẽ bài mĩ thuật truyền thống trên giấy vẽ; đồng thời kết hợp làm việc nhóm tinh chỉnh cấu hình lệnh prompt trên AI tạo sinh kĩ thuật số nhằm giải quyết tình huống vướng mắc về luật xa gần, độ loang bóng đổ bóng của khối vật thể cầu/trụ phức tạp. - HS lắng nghe GV giới thiệu các bước thể hiện một bức tranh tĩnh vật chất liệu chì, than.  - HS bày mẫu và thực hiện một bức tranh tĩnh vật chì hoặc than. - GV quan sát việc tham gia hoạt động học trên lớp của HS và hỗ trợ HS (nếu cần thiết). Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV mời đại diện một số HS trình bày và giới thiệu về sản phẩm tranh tĩnh vật chì hoặc than trước lớp. - GV mời các HS khác quan sát, nhận xét, góp ý.  Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức.	Nhận biết Các bước vẽ một bức tranh tĩnh vật : - Bước 1: Phác thảo bố cục, sắp xếp các sự vật bằng các hình khối đơn giản. - Bước 2: Xác định hình chỉ tiết của sự vật, tấy đi nét thừa. - Bước 3: Thể hiện đậm nhạt, sáng tối của sự vật. - Bước 4: Thể hiện tương quan giữa các sự vật trong không gian. - Bước 5: Hoàn thiện sản phẩm.	6.2.NC1b: HS điều chỉnh được các hệ thống AI nghệ thuật tạo sinh thông qua kịch bản lệnh và tham số mĩ học để kết xuất hình ảnh bố cục mảng sáng/tối giả lập phù hợp với nhu cầu mĩ thuật cụ thể. 5.1.NC1b: Chọn được các giải pháp công nghệ kĩ thuật số khả thi (Canva/phần mềm đồ họa máy tính) để trực quan hóa sơ đồ quy trình bài học.

HOẠT ĐỘNG 4: THẢO LUẬN

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS củng cố nhận biết về thể loại tranh tĩnh vật chì, than.

b. Nội dung

- Căn cứ vào những kiến thức đã học, nêu cách nhận biết thể loại tranh tĩnh vật so với các thể loại khác;

- Hãy phân tích một bức tranh tĩnh vật chì hoặc than để làm rõ về ý tưởng, ngôn ngữ

tạo hình của loại tranh này.

c. Sản phẩm: Nhận biết của HS về kiến thức, kĩ năng về tranh tĩnh vật chất liệu chì, than.

d. Tổ chức thực hiện

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

HOẠT ĐỘNG 5: LUYỆN TẬP 

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS sẽ củng cố kiến thức về mĩ thuật 

b. Nội dung: GV tổ chức cho HS làm bài tập trắc nghiệm.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời sau khi trao đổi, thảo luận trong nhóm về các nội dung.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV tổ chức game trắc nghiệm trên Quizizz/Kahoot.

- GV cung cấp mã phòng thi.

- Bộ câu hỏi trắc nghiệm:

Câu 1: Ngôn ngữ tạo hình cốt lõi nào được tranh tĩnh vật chất liệu chì, than tập trung lột tả sâu sắc nhất để tạo chiều sâu mảng khối ba chiều trên mặt phẳng giấy vẽ?

A. Hệ thống bảng sắc màu rực rỡ loang nhòe của màu bột, màu nước kĩ thuật số.

B. Trọng lượng đo đạc vật lí cơ học của tấm vóc sơn mài truyền thống.

C. Sự phân định sắc độ đậm - nhạt, tương quan mảng sáng/tối bóng đổ và luật phối cảnh xa gần.

D. Kĩ thuật khắc axit chìm rãnh sâu trên tấm nhựa mica chế bản đồ họa.

Câu 2: Thao tác kĩ thuật đan nét đầu tiên bắt buộc phải thực hiện trong chuỗi 5 bước vẽ bài thực hành tranh tĩnh vật tả thực học đường là gì?

A. Tẩy sạch toàn bộ các đường nét thẳng để bôi mịn diện xốp chì than.

B. Phác thảo bố cục hình dáng lớn, sắp xếp vị trí các sự vật bằng các đường nét thẳng đơn giản.

C. Quét một lớp dung môi keo pha nước lên bề mặt giấy để cố định hạt phân phấn than.

D. Chụp ảnh lưu trữ tệp số hóa sản phẩm gửi lên drive lớp học trực tuyến.

Câu 3: Kĩ thuật cầm bút đặt thân bút nằm song song với bề mặt giấy vẽ (cầm bút giống tư thế cầm cọ vẽ tay) nhằm mục đích tạo ra hiệu ứng nét vẽ như thế nào?

A. Tạo ra những đường nét kĩ thuật nhỏ mảnh, ngắn bám chi tiết mảng nhỏ tinh xảo.

B. Làm rách hoàn toàn bề mặt giấy sợi bông xốp dày dặn.

C. Tạo ra các đường nét nét dài, khỏe khoắn, bản rộng, mảng xốp phóng khoáng đậm nhạt tùy lực cổ tay.

D. Tự động hóa quy trình dán nhãn thông tin bản quyền kĩ thuật số cho tác phẩm.

Câu 4: Điểm phân định cơ bản đặc trưng nhất của thể loại tranh tĩnh vật (Still Life Art) so với thể loại tranh phong cảnh nghệ thuật mĩ thuật là gì?

A. Chỉ được phép vẽ bằng chất liệu màu bột pha keo gốc nước truyền thống.

B. Bắt buộc phải có hình ảnh con người xuất hiện làm tiêu điểm mảng khối chính ở trung tâm.

C. Tập trung diễn tả mô tả vẻ đẹp thẩm mĩ của các sự vật đồ vật hằng ngày đặt ở trạng thái bất động tĩnh lặng trong góc nhìn cận cảnh hẹp.

D. Không bao giờ được phép trưng bày tác phẩm tại phòng bảo tàng mĩ thuật vật lí thực tế.

Câu 5: Sau khi hoàn thành một bài vẽ tĩnh vật chì than truyền thống xuất sắc trên giấy ở nhà, hành vi ứng dụng mĩ thuật số văn minh của học sinh là gì?

A. Tự ý xóa bỏ chữ ký của bạn học khác rồi đăng lên mạng xã hội của cá nhân mình.

B. Tiến hành chụp ảnh số hóa bức tranh sắc nét, sử dụng phần mềm đồ họa thiết kế dán nhãn thông tin có cấu trúc khoa học rồi đồng bộ dữ liệu lên Hồ sơ nghệ thuật điện tử (E-Portfolio) của lớp.

C. Mang vứt toàn bộ giấy vẽ bút chì vào sọt rác của nhà trường ngay lập tức.

D. Sử dụng cồn sát khuẩn để tẩy sạch các vệt đan nét đậm tối trên giấy vẽ tượng.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS sử dụng thiết bị di động truy cập, hoàn thành bài tập trong thời gian 5 phút.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và đánh giá

- Hệ thống tự động chấm điểm và xếp hạng.

- GV chiếu bảng xếp hạng và chữa nhanh câu sai nhiều nhất.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức.

- GV kết thúc tiết học.

- GV sử dụng ứng dụng kenhhoctap.edu.vn để tham khảo và cho sinh làm trắc nghiệm online.

Link: 

[2.1.NC1a: Sử dụng được nhiều công nghệ số để tương tác (làm bài kiểm tra trực tuyến)]

HOẠT ĐỘNG 6: VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Giúp HS nắm vững kiến thức, kĩ năng về tranh chất liệu chì, than.

- Sử dụng chất liệu chì hoặc than để diễn tả lại một vật mẫu HS yêu thích.

b. Nội dung: Thực hiện một bức tranh diễn tả đồ vật yêu thích.

c. Sản phẩm: Tranh của HS.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..