Định nghĩa: Từ Hán Việt là những từ mượn từ tiếng Hán nhưng được phát âm theo cách đọc của người Việt. Từ Hán Việt có khả năng tạo ra các sắc thái ý nghĩa đặc trọng như: trang trọng, tôn kính, tao nhã hoặc biểu thị các khái niệm trừu tượng, khái quát mà từ thuần Việt khó thay thế tương đương.
Ví dụ: Thay vì dùng từ thuần Việt "phải lòng nhau/thương nhau", đoạn trích sử dụng từ Hán Việt "nhân nghĩa" trong câu "Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân" để vừa thể hiện tư tưởng chính trị lớn lao, vừa tạo sắc thái trang trọng, thiêng liêng.

2. Tác dụng biểu đạt của từ Hán Việt trong văn bản nghị luận cổ

Quy tắc cốt lõi: Trong các văn bản chính luận cổ (như Bình Ngô đại cáo), việc sử dụng hệ thống từ Hán Việt mang tính hệ thống và trang trọng, giúp nâng cao tính thuyết phục, khẳng định vị thế quốc gia độc lập và thể hiện chiều sâu văn hóa dân tộc.
Ví dụ: Các từ "văn hiến", "sơn hà", "xã tắc", "hào kiệt" giúp định vị tầm vóc của quốc gia độc lập, sánh ngang với các triều đại phương Bắc.

3. Hiện tượng sử dụng điển tích và yếu tố Hán Việt nguyên vẹn

Quy tắc cốt lõi: Điển tích là những câu chuyện/sự tích trong sách cổ được dẫn lại ngắn gọn để hàm chứa ý nghĩa sâu xa. Nhiều yếu tố Hán Việt mang tính triết học, chính trị được giữ nguyên vẹn trong bản dịch để đảm bảo tính chính xác tối đa của tư tưởng nguyên tác.
Ví dụ: Điển tích về các triều đại "Triệu, Đinh, Lý, Trần" hay các triều đại phương Bắc "Hán, Đường, Tống, Nguyên" dùng để liệt kê và khẳng định thực tế lịch sử đối sánh song song độc lập.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Nhận diện chính xác các từ Hán Việt và các yếu tố cấu tạo nên từ Hán Việt trong ngữ cảnh cụ thể của văn bản (đặc biệt là tác phẩm Bình Ngô đại cáo).
Hiểu rõ sắc thái biểu cảm và chức năng thẩm mỹ của việc sử dụng từ Hán Việt: tạo tính trang trọng, tao nhã, cổ kính và thể hiện các khái niệm trừu tượng.
Phân tích được vai trò của hệ thống từ Hán Việt trong việc làm nổi bật tư tưởng nhân nghĩa và độc lập chủ quyền dân tộc trong văn nghị luận cổ.
Hiểu được khái niệm điển tích và giá trị biểu đạt hàm súc, "ý tại ngôn ngoại" (ý ở ngoài lời) của điển tích trong văn bản.
Vận dụng linh hoạt, giải nghĩa đúng và biết cách đặt câu, dựng đoạn có sử dụng từ Hán Việt phù hợp với ngữ cảnh giao tiếp khoa học/trang trọng.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX (KHUNG TỐI GIẢN)

Slide 1: Tiêu đề
- Tiêu đề: Thực hành Tiếng Việt: Sử dụng từ Hán Việt (Tiếp theo)
- Nội dung: Tên môn học, lớp và thông tin bài học (Bài 6 - Kết nối tri thức).
Slide 2: Khởi động & Ôn tập tri thức
- Tiêu đề: Nhắc lại tri thức nền về từ Hán Việt
- Nội dung: Khái niệm từ Hán Việt; Phân biệt sơ lược giữa từ thuần Việt và từ Hán Việt.
Slide 3: Sắc thái và Tác dụng biểu đạt
- Tiêu đề: Chức năng và sắc thái của từ Hán Việt
- Nội dung: Tạo sắc thái trang trọng, tôn kính, cổ kính; Khái quát hóa tư tưởng (Ví dụ phân tích: nhân nghĩa, văn hiến, hào kiệt).
Slide 4: Điển tích và Yếu tố Hán Việt nguyên vẹn
- Tiêu đề: Tìm hiểu về Điển tích và Yếu tố Hán Việt nguyên bản
- Nội dung: Định nghĩa ngắn về điển tích; Tác dụng làm tăng tính hàm súc; Lý do giữ nguyên vẹn một số từ ngữ Hán Việt trong bản dịch/nguyên tác.
Slide 5: Thực hành luyện tập (Bài tập 1 & 2)
- Tiêu đề: Hướng dẫn thực hành khai thác văn bản
- Nội dung: Tìm và giải nghĩa từ Hán Việt trong Bình Ngô đại cáo; Lập bảng thống kê điển tích và tác dụng biểu đạt tương ứng.
Slide 6: Thực hành vận dụng (Bài tập 3 & 4)
- Tiêu đề: Phát triển năng lực ngôn ngữ
- Nội dung: Liệt kê và giải thích yếu tố "nghĩa", "nhân"; Đặt câu với các từ khóa cốt lõi đã học.
Slide 7: Tổng kết
- Tiêu đề: Ghi nhớ cốt lõi
- Nội dung: Tóm tắt 2 nguyên tắc sử dụng từ Hán Việt (đúng ngữ cảnh, tránh lạm dụng) và vai trò của chúng trong văn học trung đại.