Quy tắc: Nghĩa của từ ngữ và các cụm từ cần được xác định trong ngữ cảnh cụ thể của văn bản nhằm bộc lộ dụng ý nghệ thuật của tác giả. Sự kết hợp từ ngữ khác biệt (kết hợp các từ vốn ít đi chung với nhau) giúp mở rộng trường liên tưởng, tạo ra những tầng nghĩa mới, sâu sắc hơn.
Ví dụ tiêu biểu: Cụm từ mùi vị quê hương không đơn thuần là vị giác hay khứu giác vật lý (như mùi vị thức ăn) mà là sự hòa quyện giữa hoài niệm, tình yêu đất nước và những gì thân thuộc nhất thuộc về xứ sở.

2. Biện pháp tu từ nhân hóa

Khái niệm: Là biện pháp gọi hoặc tả con vật, cây cối, cảnh vật bằng các từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người.
Tác dụng: Làm cho thế giới loài vật, đồ vật, hiện tượng thiên nhiên trở nên gần gũi, sinh động, biểu cảm và có hồn hơn.
Ví dụ tiêu biểu:
- Nắng thức rất trễ: Từ thức biến ánh nắng thành một thực thể có hoạt động giống con người.
- Hơi thở gió: Từ hơi thở làm ngọn gió vô hình trở nên sống động, có sức sống.

II. KIẾN THỮC TRỌNG TÂM

Việc đặt từ ngữ vào ngữ cảnh giúp người đọc phát hiện ra các nghĩa ẩn dụ, nghĩa biểu cảm bên cạnh nghĩa gốc cố định của từ.
Các kết hợp từ sáng tạo (như "thơm suốt đường con", "mẹ già và đất nước") có khả năng đồng nhất tình cảm gia đình cá nhân với tình yêu quê hương bao la.
Biện pháp nhân hóa biến các hiện tượng thời tiết vô tri (nắng, gió) thành những nhân vật có tâm trạng, tính cách, hành động cụ thể.
Sử dụng nhân hóa giúp thế giới tự nhiên trong các văn bản tản văn, thơ ca hiện lên một cách tinh tế, phản chiếu chính xác chiều sâu tâm hồn của nhân vật trữ tình.
Việc phân tích hiệu quả nghệ thuật của từ ngữ và biện pháp tu từ là cơ sở nền tảng để tiếp cận giá trị thẩm mỹ của tác phẩm văn học.

III. BỐ CỦC SLIDE PPTX

Slide 1: TIÊU ĐỀ BÀI HỌC
- Nội dung: Thực hành Tiếng Việt: Nghĩa của từ ngữ và Biện pháp tu từ nhân hóa.
Slide 2: NGHĨA CỦA TỪ TRONG NGỮ CẢNH
- Nội dung: Cách xác định nghĩa của từ dựa vào ngữ cảnh văn bản; so sánh cụm từ mang nghĩa vật lý và cụm từ mang nghĩa tinh thần.
Slide 3: NGHỆ THUẬT KẾT HỢP TỪ ĐỘC ĐÁO
- Nội dung: Phân tích các tổ hợp từ ngữ đặc sắc trong văn bản "Gặp lá cơm nếp" và "Trở gió" (ví dụ: thơm suốt đường con).
Slide 4: BIỆN PHÁP TU TỪ NHÂN HÓA
- Nội dung: Khái niệm cốt lõi; cách nhận diện từ chỉ hành động, trạng thái của người được gán cho vật.
Slide 5: HIỆU QUẢ CỦA NHÂN HÓA TRONG VĂN BẢN
- Nội dung: Phân tích ngữ liệu thực tế (nắng thức, hơi thở gió); vai trò làm sinh động thế giới tự nhiên và gửi gắm tâm trạng.
Slide 6: LUYỆN TẬP VÀ ỨNG DỤNG
- Nội dung: Hệ thống bài tập nhận diện biện pháp nhân hóa; bài tập phân tích nét nghĩa độc đáo của từ ngữ trong ngữ cảnh SGK.