Giáo án NLS LSĐL 4 kết nối Bài 12: Thăng Long - Hà Nội

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Tạo tâm thế tích cực, hứng thú học tập cho HS và kết nối với bài học mới. 

b. Cách tiến hành

- GV yêu cầu xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy.

- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

- GV trình chiếu cho HS quan sát hình 1 SHS tr.54 và yêu cầu HS trả lời câu hỏi:

+ Hình dưới trong SGK gợi cho em liên tưởng đến sự tích nào gắn với Hà Nội?

+ Chia sẻ những hiểu biết hay tưởng tượng của em về Hà Nội?

- GV mời 1 – 2 HS xung phong trả lời. Các HS khác lắng nghe, nhận xét, nêu ý kiến bổ sung (nếu có). 

- GV nhận xét, đánh giá và giới thiệu cho HS:

+ Hình ảnh trên được trích trong vở múa rồi nước “Sự tích Hồ Hoàn Kiếm”. Sự tích kể rằng trong một lần vua Lê Lợi dạo chơi trên thuyền, bỗng một con rùa vàng nổi lên mặt nước đòi nhà vua trả thanh gươm mà Long Vương cho mượn để đánh đuổi quân Minh xâm lược. Nhà vua liền trả gươm cho rùa thần và rùa lặn xuống nước biến mất. Từ đó hồ được lấy tên là hồ Hoàn Kiếm.

+ Hà Nội là thủ đô của Việt Nam. Đây là thành phố nổi tiếng với lịch sử lâu đời, giàu bản sắc, văn hóa truyền thống dân tộc.

- GV dẫn dắt HS vào bài học: Bài 12 – Thăng Long – Hà Nội.

- HS xem video, suy nghĩ trả lời câu hỏi. 

- HS trả lời sau khi xem xong video.

- HS quan sát hình ảnh, lắng nghe GV nêu câu hỏi.

- HS trả lời. 

- HS lắng nghe, tiếp thu. 

- HS lắng nghe, chuẩn bị vào bài học mới.

1.1.CB2b: HS tìm được thông tin thông qua việc quan sát nội dung số (video AI) đơn giản.

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Tìm hiểu về vị trí và tên gọi Thăng Long – Hà Nội

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Xác định được vị trí địa lí Thăng Long – Hà Nội trên bản đồ hoặc lược đồ.

- Nêu được một số tên gọi khác của Thăng Long – Hà Nội.

b. Cách tiến hành

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Hoạt động 2: Tìm hiểu lịch sử Thăng Long – Hà Nội

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Trình bày được một số nét chính về lịch sử Thăng Long – Hà Nội qua tư liệu viết, tranh ảnh.

- Kể lại được một câu chuyện lịch sử về Thăng Long – Hà Nội.

b. Cách tiến hành

- GV giới thiệu cho HS sự kiện năm 1010, vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) về thành Đại La (Hà Nội ngày nay) và thực hiện yêu cầu: Khai thác tư liệu và chỉ ra những từ chỉ đặc điểm tự nhiên của thành Đại La. Từ đó, hãy nêu ý nghĩa việc dời đô của Lý Công Uẩn.

- GV trình chiếu văn bản Chiếu dời đô và hướng dẫn HS dùng Chatbot AI để tra cứu nghĩa của cụm từ "thắng địa" và "muôn đời".

- GV hướng dẫn HS tìm những từ/cụm từ trong tư liệu bằng ứng dụng công nghệ chỉ đặc điểm tự nhiên của khu vực thành Đại La (được thế rồng cuộn hổ ngồi, bằng phẳng, thế đất cao,...) và rút ra nhận xét.

- GV mời đại diện cặp đôi lên báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ. Các HS khác bổ sung và hoàn thiện câu trả lời.

- GV nhận xét và chuẩn kiến thức cho HS: 

+ Thành Đại La cũ có những đặc điểm sau:

• Là kinh đô cũ của Cao Vương, ở giữa khu vực trời đất, có thế rồng cuộn hổ ngồi, chính giữa nam bắc đông tây, tiện nghi núi sông sau trước.
• Vùng này mặt đất rộng và rất bằng phẳng, thế đất cao mà sáng sủa, dân cư không khổ vì ngập lụt, muôn vật hết sức tươi tốt, phồn thịnh.
• Khắp trên đất nước thì đây được xem là thắng địa, thuận lợi cho việc giao thông, giao thương bốn phương và là nơi đáp ứng đầy đủ những yếu tố để xây dựng kinh đô lâu dài.

+ Ý nghĩa việc dời đô của Lý Công Uẩn:

• Bắt đầu chuyển sang giai đoạn phát triển, mở mang cơ nghiệp của vương triều Lý và gây dựng nên vị thế của của nước Việt tại vùng đất bằng phẳng, thế đất sông núi trước sau, rồng chầu hổ phục.
• Chuyển sang thế phát triển lâu dài, đặt nền móng cho việc xây dựng kinh đô Thăng Long trở thành đô thị phát triển thịnh vượng, là trung tâm của đất nước về sau, mở ra bước ngoặt mới cho sự phát triển cảu dân tộc.

- GV yêu cầu HS đọc SGK, thảo luận theo 2 nhóm, mỗi nhóm thực hiện một nhiệm vụ:

+ Nhóm 1: Nêu một số sự kiện lịch sử tiêu biểu gắn với Thăng Long – Hà Nội.

+ Nhóm 2: Kể câu chuyện liên quan đến Thăng Long – Hà Nội mà em ấn tượng nhất.

- GV hướng dẫn HS kể tên các sự kiện lịch sử tiêu biểu như: vua Lý Thái Tổ dời đô, Lê Lợi trả gươm báu cho Rùa Vàng ở hồ Hoàn Kiếm, cuộc chiến đấu chống quân Pháp ở thành Hà Nội dưới sự chỉ huy của Tổng đốc Hoàng Diệu,... và kể được một câu chuyện gắn với Thăng Long – Hà Nội.

- GV gọi đại diện các nhóm trình bày kết quả thảo luận trước lớp. Các nhóm khác lắng nghe, bổ sung, hoàn thiện câu trả lời.

- GV trình chiếu cho HS xem những hình ảnh gắn với lịch sử của Hà Nội.

- GV nhận xét và chuẩn kiến thức cho HS.

+ Hình 4. Đến Quán Thánh trấn giữ phía bắc: Đền Quán Thánh, tên chữ là Trấn Vũ quán, có từ đời vua Lý Thái Tổ (1010 – 1028), thờ Huyền Thiên Trấn Vũ, vị thần trấn giữ cửa ngõ phía bắc thành Thăng Long xưa. Vua Minh Mạng khi đi tuần Bắc Thành đã cho đổi tên đến thành Chân Vũ quán. Ba chữ Hán này được tạc trên cổng tam quan. Tuy nhiên, trên bức hoành phi trong Bái đường vẫn ghi là Trấn Vũ quán. Năm 1842, vua Thiệu Trị đến thăm đền và ban tiền đúc vòng vàng đeo cho tượng Trấn Vũ. Đền được công nhận là Di tích lịch sử – văn hoá quốc gia năm 1962. 

+ Hình 5. Hồ Gươm ở Hà Nội ngày nay: Hồ Gươm (hay còn gọi là hồ Hoàn Kiếm) toạ lạc ngay trung tâm Thủ đô Hà Nội và được bao quanh bởi 3 con phố Hàng Khay – Lê Thái Tổ – Đinh Tiên Hoàng. Hồ đã có từ rất lâu, song trước khi mang tên chính thức là Hoàn Kiếm, hồ có rất nhiều tên gọi gắn liền với những câu chuyện khác nhau như: tên hồ Lục Thuỷ vì nước hồ có màu xanh biếc quanh năm, hồ Thuỷ Quân vì đây là nơi triều đình dùng để duyệt thuỷ binh... Tên gọi Hoàn Kiếm chính thức xuất hiện vào đầu thế kỉ XV gắn với truyền thuyết vua Lê Thái Tổ trả gươm báu cho Rùa Vàng sau khi mượn gươm chiến đấu, đánh tan giặc Minh, chính thức lên làm vua và gây dựng triều đại nhà Hậu Lê thịnh vượng.

+ Hình 6. Chân dung Tổng đốc Hoàng Diệu: Hoàng Diệu là một vị quan nhà Nguyễn. Năm 1882, trước cuộc tấn công của quân Pháp dưới quyền chỉ huy của Hãng -ri Ri-vi-e vào thành Hà Nội, quân dân ta đã anh dũng chiến đấu, dưới sự chỉ huy của Tổng đốc Hoàng Diệu. Kết quả, thành Hà Nội đã thất thủ sau vài giờ nổ súng; Tổng đốc Hoàng Diệu sau khi viết di biểu dâng vua Tự Đức đã tuẫn tiết trong vườn Võ Miếu (dưới chân cột cờ Hà Nội ngày nay) để bảo toàn khí tiết.

+ Hình 7. Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập: Đây là hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt quốc dân đồng bào đọc bản Tuyên ngôn Độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà – Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam châu Á, tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội (2 – 9 – 1945).

+ Hình 8. Xác máy bay B52 Mỹ bị bắn rơi trên phố Hoàng Hoa Thám, Hà Nội (12 – 1972): Từ ngày 18 đến ngày 29 – 12 – 1972, quân và dân miền Bắc Việt Nam đã anh dũng chiến đấu đánh bại cuộc tập kích trên không của không quân Mỹ vào Hà Nội, Hải Phòng. Trong trận chiến đấu này, lực lượng Tự vệ Thủ đô đã nêu cao tinh thần chiến đấu, bắn rơi nhiều máy bay Mỹ, góp phần không nhỏ vào chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không”, buộc Mỹ phải kí kết Hiệp định Pa-ri vẽ chấm dứt chiến tranh lập lại hoà bình ở Việt Nam.

- HS lắng nghe và thực hiện theo yêu cầu. 

- HS thảo luận và thực hiện hành vi nhập lệnh hỏi (prompt) vào công cụ AI để tìm giải nghĩa thuật ngữ lịch sử hán việt phức tạp.

- HS trả lời.

- HS lắng nghe, tiếp thu. 

- HS đọc SGK, thảo luận theo nhóm. 

- HS lắng nghe, tiếp thu.

- HS trình bày trước lớp.

- HS quan sát hình ảnh.

- HS lắng nghe, tiếp thu. 

6.2.CB2b: HS làm quen với công cụ AI để giải quyết vấn đề hiểu văn bản cổ.

Hoạt động 3: Khám phá thủ đô Hà Nội ngày nay

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Nhận thức được các hoạt động thể hiện ý thức giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa Thăng Long – Hà Nội.

- Đề xuất được ở mức độ đơn giản một số biện pháp nhằm giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa của Thăng Long – Hà Nội.

b. Cách tiến hành

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Giúp HS củng cố kiến thức đã học về lịch sử Hà Nội.

b. Cách tiến hành

- GV chia HS thành các nhóm.

- GV tổ chức cho HS đóng vai diễn lại một câu chuyện về lịch sử Hà Nội.

- GV mời các nhóm lên biểu diễn đóng vai. Các nhóm khác nhận xét, bổ sung ý kiến.

- GV yêu cầu HS làm việc độc lập và nêu nhiệm vụ: Kể tên một số công trình tiêu biểu của Hà Nội để qua đó cho thấy Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục của cả nước.

- GV mời 1 – 2 HS kể tên các công trình.

- GV chốt đán án: Một số công trình tiêu biểu của Hà Nội là cầu Thê Húc, chùa Một Cột, Lăng Bác, đền Ngọc Sơn,...

- GV trình chiếu cho HS hình ảnh về các công trình đó.

Cầu Thê Húc

Chùa Một Cột

Lăng Bác

- HS chia thành các nhóm. 

- HS kể chuyện.  

- HS đóng vai.  

- HS trả lời.

- HS lắng nghe, tiếp thu. 

- HS quan sát hình ảnh.

- HS thực hành theo nhóm.

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: HS ứng dụng được những điều đã học vào thực tiễn qua những việc làm tuyên truyền nhằm bảo vệ di tích lịch sử - văn hóa của Hà Nội.

b. Cách tiến hành

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..