Giáo án NLS Sinh học 10 kết nối Bài 23 Thực hành: Một số phương pháp nghiên cứu vi sinh vật thông dụng, tìm hiểu về các sản phẩm công nghệ vi sinh vật và làm một số sản phẩm lên men từ vi sinh vật

BÀI 23: THỰC HÀNH MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VI SINH VẬT THÔNG DỤNG, TÌM HIỂU VỀ CÁC SẢN PHẨM CÔNG NGHỆ VI SINH VẬT VÀ LÀM MỘT SỐ SẢN PHẨM LÊN MEN TỪ VI SINH VẬT

I. MỤC TIÊU

1. Về kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Thực hành được một số phương pháp nghiên cứu vi sinh vật thông dụng.
• Thực hiện được các bước làm dự án hoặc đề tài tìm hiểu về các sản phẩm của công nghệ vi sinh vật.
• Làm được tập san các bài viết, tranh ảnh về công nghệ vi sinh vật.
• Thực hiện được đúng các bước trong quy trình làm sữa chua, dưa chua, lên men rượu etylic và tạo ra các sản phẩm đảm bảo chất lượng.
• Rèn được năng lực tổ chức, sắp xếp, năng lực hợp tác nhóm, kĩ năng thực hành, viết báo cáo, làm tập san tranh ảnh, kĩ năng thuyết trình,…

2. Về năng lực

• Năng lực sinh học:
• Nhận thức sinh học: Thực hiện được một số phương pháp nghiên cứu VSV thông dụng; Nắm được quy trình làm sữa chua, dưa chua và một số sản phẩm lên men nói chung.
• Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Vận dụng kiến thức đã học về VSV để áp dụng vào làm những sản phẩm tốt cho sức khỏe, nhận biết được các thực phẩm chứa VSV có lợi.
• Năng lực chung:
• Giao tiếp và hợp tác: Biết chủ động phát biểu để nêu ý kiến của bản thân, phân công và thực hiện được các nhiệm vụ trong nhóm khi thực hiện các nhiệm vụ thực hành.
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Thu thập và làm rõ các thông tin liên quan đến các sản phẩm của công nghệ vi sinh vật.

Năng lực số:

• 1.1.NC1b: HS tìm được thông tin  thông qua việc quan sát, truy cập nội dung số trong video
• 5.3.NC1a: Áp dụng công cụ số (Camera kính hiển vi/Smartphone) để ghi lại hình ảnh vi sinh vật và sử dụng phần mềm xử lý ảnh để đếm hoặc xác định hình thái khuẩn lạc.
• 6.1.NC1.a: Phân tích được vai trò của cảm biến IoT (Internet of Things) trong việc giám sát nhiệt độ/độ pH trong quy trình lên men công nghiệp và cách AI tối ưu hóa chủng men.

3. Phẩm chất

• Chăm chỉ: Tích cực tìm tòi kiến thức, nỗ lực thực hiện nhiệm vụ được giao.
• Trách nhiệm: Biết chịu trách nhiệm khi gặp thất bại, cố gắng hoàn thành nhiệm vụ một cách tốt nhất.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

- SGK, SGV, KHBD.

- Tranh ảnh trong SGK phóng to.

- Các câu hỏi liên quan đến nội dung bài học.

- Máy chiếu, máy tính (nếu có).   

- Video AI được tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học

2. Đối với học sinh

- SGV, SBT, vở ghi, vở bài tập. 

- Đồ dùng học tập, tư liệu, hình ảnh,... liên quan đến bài học theo yêu cầu của GV.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS trong học tập, ôn tập kiến thức đã học và gắn kết với kiến thức mới.

b. Nội dung: 

- GV đưa ra câu hỏi gợi mở, dẫn dắt vào bài học.

- HS suy nghĩ, đóng góp ý kiến.

c. Sản phẩm học tập: Các ý kiến đóng góp của HS.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS: Xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó 

1.1.NC1b: HS tìm được thông tin thông qua việc quan sát, truy cập nội dung số trong video 

GV đặt vấn đề: "Tại sao sữa chua nhà làm đôi khi bị hỏng (tách nước, không chua), trong khi sữa chua nhà máy sản xuất hàng triệu hộp đều giống hệt nhau?"

HS: Thảo luận (Do nhiệt độ không đều, vi khuẩn lạ...).

GV gợi ý: "Sự khác biệt nằm ở công nghệ giám sát. Trong bài hôm nay, ngoài việc làm thủ công, chúng ta sẽ tìm hiểu cách công nghệ số giúp kiểm soát 'những công nhân tí hon' này."

6.1.NC1.a: HS nhận biết và phân tích được sự khác biệt giữa lên men thủ công (phụ thuộc kinh nghiệm) và lên men công nghiệp (sử dụng IoT/AI để kiểm soát chính xác các thông số môi trường).

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS dựa vào hiểu biết cá nhân, suy nghĩ, trả lời câu hỏi của GV.

- GV khuyến khích HS đóng góp ý kiến xây dựng bài.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- HS thoải mái chia sẻ ý kiến.

- GV mời các HS trong lớp đưa ra những ý kiến khác.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV ghi nhận những ý kiến của HS, dẫn dắt vào bài học mới: Thực phẩm lên men là các thực phẩm được hình thành trên cơ sở phân hủy các chất như đường và protein bởi các vi sinh vật. Thực phẩm lên men ngoài việc hỗ trợ hấp thụ các enzyme dồi dào không thể thiếu cho quá trình sống của con người thì nó cũng giúp cải thiện việc bảo quản và mùi vị của thực phẩm. Trong bài học hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu và thực hành làm một số thực phẩm lên men nhé! 

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Giới thiệu các thí nghiệm và các dụng cụ cần chuẩn bị (GV yêu yêu cầu HS chuẩn bị từ tiết học trước)

a. Mục tiêu: HS hiểu được mục đích của các thí nghiệm và chuẩn bị được các dụng cụ cần thiết trước khi tiến hành thí nghiệm.

b. Nội dung:

- GV yêu cầu HS đọc mục II, III (SGK tr.138 – 139) để làm quen với các dụng cụ cần chuẩn bị và nắm được các bước tiến hành làm thí nghiệm.

- GV sử dụng phương pháp thuyết trình, giới thiệu các dụng cụ cần chuẩn bị và nội dung bài thực hành cho HS.

c. Sản phẩm học tập: HS chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ, thiết bị và nắm được nội dung các thí nghiệm.

d. Tổ chức hoạt động:

Hoạt động 2: Thực hành tìm hiểu về các sản phẩm của công nghệ vi sinh vật

a. Mục tiêu: 

- Thực hiện được các bước làm dự án hoặc đề tài tìm hiểu về các sản phẩm của công nghệ vi sinh vật.

- Làm được tập san các bài viết, tranh ảnh về công nghệ vi sinh vật.

b. Nội dung: GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm, nghiên cứu nội dung mục III.1 (SGK tr.138 – 139) và thực hiện các yêu cầu được đưa ra.

c. Sản phẩm học tập: Sản phẩm thực hành của HS.

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Hoạt động 3: Thực hành quan sát tế bào vi khuẩn trong sữa chua

a. Mục tiêu: Quan sát được các tế bào vi khuẩn trong sữa chua.

b. Nội dung: 

- GV chia lớp thành các nhóm nhỏ, yêu cầu các nhóm nghiên cứu thông tin mục III.2 (SGK tr. 139) để nắm được các bước tiến hành thí nghiệm.

- GV sử dụng phương pháp dạy học thực hành để hướng dẫn HS tiến hành thí nghiệm 

c. Sản phẩm học tập: Kết quả thí nghiệm của HS.

d. Tổ chức hoạt động:

Hoạt động 4: Thực hành làm sữa chua và dưa chua

a. Mục tiêu: HS hiểu được nguyên lí và cách làm một số sản phẩm lên men.

b. Nội dung: 

- GV chia lớp thành 2 nhóm lớn, giao nhiệm vụ và yêu cầu các nhóm tiến hành thí nghiệm tại nhà.

- Các nhóm thực hiện nhiệm vụ tại nhà, quay video, ghi chép lại quá trình thực hiện.

c. Sản phẩm học tập: Thành phẩm và báo cáo thực hành của HS.

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Hoạt động 5: Viết báo cáo kết quả thực hành

a. Mục tiêu: 

- Viết được báo cáo thực hành.

- Đánh giá được điểm mạnh, điểm yếu của bản thân, thuận lợi và khó khăn khi tham gia nghiên cứu khoa học.

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS thực hiện báo cáo kết quả thực hành theo mẫu SGK.

c. Sản phẩm học tập: Báo cáo thực hành của HS.

d. Tổ chức hoạt động:

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Củng cố và vận dụng những kiến thức thu được từ bài thực hành để giải thích các hiện tượng xảy ra trong quá trình thực hành.

b. Nội dung: GV yêu cầu các nhóm thảo luận, trả lời các câu hỏi trong mục 5 (Báo cáo thực hành)

c. Sản phẩm học tập: Các câu trả lời của HS.

d. Tổ chức hoạt động:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu các nhóm thảo luận và trả lời các câu hỏi sau:

a. Nhận xét về trạng thái, mùi vị của sữa chua sau khi lên men, giải thích sự biến đổi của sữa sau khi lên men.

b. Vì sao khi làm dưa chua nên phơi héo rau, cần cho thêm đường, đổ nước ngập mặt rau và phải dùng vật nặng nén chặt.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..