Giáo án NLS Sinh học 10 kết nối Bài 25: Một số bệnh do virus và các thành tựu nghiên cứu ứng dụng virus

BÀI 25: MỘT SỐ BỆNH DO VIRUS VÀ CÁC THÀNH TỰU NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG VIRUS

I. MỤC TIÊU

1. Về kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Giải thích được cơ chế gây bệnh do virus.
• Trình bày được phương thức lây truyền một số bệnh do virus ở người, thực vật và động vật (HIV, cúm, sởi,...) và cách phòng chống.
• Giải thích được các bệnh do virus thường lây lan nhanh, rộng và có nhiều biến thể.
• Kể tên được một số thành tựu ứng dụng virus trong sản xuất chế phẩm sinh học; trong y học và nông nghiệp; sản xuất thuốc trừ sâu từ virus.

2. Về năng lực

• Năng lực sinh học:
• Nhận thức sinh học: Hiểu và giải thích được phương thức lây truyền một số bệnh do virus ở người, thực vật, động vật, từ đó rút ra cách phòng tránh; Kể được tên một số thành tựu ứng dụng virus trong sản xuất chế phẩm sinh học, trong y học và nông nghiệp.
• Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Giải thích được cơ chế lây bệnh do virus, áp dụng những phương pháp phòng tránh phù hợp để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.
• Năng lực chung:
• Giao tiếp và hợp tác: Biết chủ động phát biểu để nêu ý kiến của bản thân, phân công và thực hiện được các nhiệm vụ trong nhóm.
• Năng lực tự chủ và tự học: Biết tự nghiên cứu, phân tích thông tin, tổng hợp kiến thức về nội dung bài học; Tìm kiếm, đánh giá và lựa chọn được nguồn tài liệu phù hợp để thực hiện các nhiệm vụ học tập.
• Năng lực số:
• 1.1.NC1b: HS tìm được thông tin  thông qua việc quan sát, truy cập nội dung số trong video, tổ chức được tìm kiếm dữ liệu, thông tin và nội dung trong môi trường số.
• 2.1.NC1a: HS lựa chọn và sử dụng được các công nghệ số đơn giản (phần mềm trắc nghiệm/màn hình) để tương tác trả lời câu hỏi
• 5.3.NC1a: Áp dụng được các công cụ và công nghệ số khác nhau để tạo ra kiến thức cũng như các quy trình và sản phẩm đổi mới.
• 6.1.NC1a: Phân tích được cách AI hoạt động trong các ứng dụng cụ thể

3. Phẩm chất

• Chăm chỉ: Tích cực học tập, nghiên cứu về phương thức lây truyền, cách phòng chống và ứng dụng của virus.
• Trách nhiệm: Chủ động, tích cực tham gia và vận động người khác tích cực tìm hiểu về virus để có cách phòng chống phù hợp.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

• SGK, SGV, KHBD.
• Máy tính, máy chiếu.
• Video AI được tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học
• Tranh ảnh trong SGK phóng to.
• Video về một số bệnh do virus gây ra ở thực vật, động vật và con người.

2. Đối với học sinh

- SGK, SBT, vở ghi, vở bài tập. 

- Đồ dùng học tập, tư liệu, hình ảnh,... liên quan đến bài học theo yêu cầu của GV.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS trong học tập, ôn tập kiến thức đã học và gắn kết với kiến thức mới.

b. Nội dung: 

- GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi, quan sát hình ảnh SGK và giải quyết các câu hỏi được đề cập ở đầu bài.

- HS suy nghĩ, trao đổi, đưa ra câu trả lời.

c. Sản phẩm học tập: Các câu trả lời của HS về cách phòng lây nhiễm bệnh do virus.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Tìm hiểu cơ chế gây bệnh chung của virus

a. Mục tiêu: 

- Trình bày được cơ chế gây bệnh chung của virus.

- Giải thích được các bệnh do virus thường lây lan nhanh, rộng và có nhiều biến thể.

- Nhận biết được biểu hiện của bệnh do virus gây ra.

b. Nội dung:

- GV yêu cầu HS thảo luận theo nhóm, đọc thông và quan sát các hình ảnh minh họa mục I (SGK tr.145 – 146) để tìm hiểu về cơ chế gây bệnh chung của virus.

- GV sử dụng phương pháp hỏi – đáp nêu vấn đề để hướng dẫn HS thảo luận nội dung SGK.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS.

d. Tổ chức hoạt động:

Hoạt động 2: Tìm hiểu một số bệnh do virus

a. Mục tiêu: 

- Trình bày được phương thức lây truyền một số bệnh do virus gây ra ở người, động vật và thực vật (HIV, cúm, sởi,...); 

- Nêu được cách phòng chống các bệnh do virus gây ra.

b. Nội dung:

- GV sử dụng kĩ thuật dạy học theo trạm để tổ chức cho HS nghiên cứu nội dung mục II (SGK tr.147 – 151).

- GV chia HS thành 3 nhóm tương ứng với 3 trạm, mỗi nhóm sẽ thực hiện nhiệm vụ ở một trạm, cứ thực hiện lần lượt theo chiều kim đồng hồ cho đến hết.

c. Sản phẩm học tập: Báo cáo của các nhóm.

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Hoạt động 3: Tìm hiểu một số thành tựu ứng dụng virus

a. Mục tiêu: Kể tên được một số thành tựu ứng dụng virus trong chế tạo vaccine, sản xuất thuốc trừ sâu từ virus, làm vector trong công nghệ di truyền.

b. Nội dung: 

- GV giữ nguyên các nhóm trong hoạt động 2, sử dụng kĩ thuật mảnh ghép tổ chức cho các nhóm thảo luận nội dung mục III (SGK tr.152 – 153).

- HS thảo luận nhóm, thực hiện nhiệm vụ học tập.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS.

d. Tổ chức hoạt động:

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP 

a. Mục tiêu: Luyện tập kiến thức về các phương thức lây truyền, phòng và chống bệnh do virus gây ra.

b. Nội dung: GV yêu cầu HS trả lời một số câu hỏi trắc nghiệm liên quan đến nội dung bài học.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS.

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Hướng dẫn HS vận dụng kiến thức để giải thích một số vấn đề thực tiễn. Phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng.

b. Nội dung: 

- GV giao bài tập vận dụng, yêu cầu HS thực hiện ngoài giờ học.

- HS làm việc theo nhóm, trao đổi để hoàn thành bài tập.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS về cách vận dụng kiến thức giải thích vấn đề thực tiễn.

d. Tổ chức hoạt động:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ cho HS

- GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm, trao đổi và hoàn thành các bài tập sau:

1. Dưới góc độ phòng bệnh, tại sao nên tránh tiếp xúc với các động vật hoang dã?

2. Tại sao khi điều trị AIDS, các bác sĩ thường cho bệnh nhân sử dụng cùng lúc nhiều loại thuốc khác nhau?

3. Có thể sử dụng các loại thuốc kháng sinh để chữa trị bệnh cúm hay không? Giải thích.

4. Các nhà khoa học cho biết họ đã phân lập được virus khảm thuốc lá từ tất cả các loại thuốc lá thương phẩm. Hãy cho biết những người hút thuốc lá có nguy cơ bị nhiễm virus này không. Giải thích.

5. Em đã được tiêm vaccine phòng những bệnh virus nào?

- GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm không quá 4 HS.

Nhiệm vụ về nhà:

- GV yêu cầu HS: Sử dụng công cụ thiết kế (Canva, PowerPoint) để tạo một Poster hoặc Tờ rơi kỹ thuật số tuyên truyền về "Thông điệp 2K/5K" hoặc "Lợi ích của tiêm chủng". Yêu cầu sản phẩm có tính thẩm mỹ, thông tin chính xác và có thể chia sẻ trên mạng xã hội.

5.3.NC1a: Áp dụng được các công cụ và công nghệ số khác nhau để tạo ra kiến thức cũng như các quy trình và sản phẩm đổi mới. 

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS tiếp nhận nhiệm vụ, phân chia công việc và tìm kiếm thông tin.

- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS khi cần thiết. 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện các nhóm đôi báo cáo kết quả tìm hiểu trước lớp.

- Các nhóm còn lại lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có). 

* Gợi ý:

Câu 1: Những virus mới thường xuất hiện do chuyển đổi từ vật chủ này sang vật chủ khác. Vì vậy, nếu chúng ta nuôi các loài gia súc, gia cầm gần nơi ở của người hoặc săn bắt và ăn thịt động vật hoang đã thì sẽ có nguy cơ cao bị các virus động vật đột biến lây nhiễm sang người hoặc tái tổ hợp trong tế bào người tạo ra virus mới nổi gây bệnh cho người.

Câu 2: Do HIV rất dễ bị đột biến nên sử dụng cùng lúc nhiều loại thuốc khác nhau sẽ ngăn chặn sự nhân lên của virus tốt hơn so với dùng từng loại thuốc đơn lẻ. Một chủng đột biến có thể chỉ kháng được một loại thuốc mà không thể kháng được nhiều loại thuốc.

Câu 4: Câu trả lời là không, vì virus gây bệnh khảm thuốc lá không thể lây nhiễm vào tế bào người được vì tế bào người không có thụ thể tiếp nhận virus này.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá phần trình bày của HS, chốt kiến thức.

- GV tuyên dương nhóm có câu trả lời tốt.

* Hướng dẫn về nhà:

- Ôn lại kiến thức đã học.

- Làm bài tập trong Sách bài tập Sinh học 10.

- Đọc trước Bài 26: Thực hành: điều tra một số bệnh do virus và tuyên truyền phòng chống bệnh.

IV. HỒ SƠ HỌC TẬP

Phiếu học tập ở các trạm

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..