Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 11 Bài 2: Thiết kế mĩ thuật bối cảnh phim hoạt hình

BÀI 2: THIẾT KẾ MĨ THUẬT BỐI CẢNH PHIM HOẠT HÌNH

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Một số hình thức thể hiện trong phim hoạt hình

• Phim hoạt họa: Sử dụng việc sử dụng các hình ảnh được vẽ liên tục, được ghi hình và ghép lại với nhau tạo ra những cảnh có hoạt động. Ví dụ: Phim hoạt hình Hãy đợi đấy!.
• Phim hoạt hình cắt giấy: Sử dụng hình ảnh bằng kĩ thuật cắt giấy, tạo thành những hình ảnh liên tục, ghi từng hình liên tiếp tạo ra chuyển động. Ví dụ: Phim hoạt hình Xe đạp.
• Phim hoạt hình búp bê: Tạo hình nhân vật từ con búp bê, đất nặn, con rối,... và điều khiển hoạt động của chúng, ghi hình liên tiếp thành phim. Ví dụ: Phim hoạt hình Cô-ra-lai (Coraline).
• Phim hoạt hình vi tính 2D: Thể hiện bằng các phần mềm chuyên dụng để tạo hình nhân vật, bối cảnh với các hiệu ứng đơn giản. Ví dụ: Phim hoạt hình Đô-ra-ê-mon (Doraemon).
• Phim hoạt hình vi tính 3D: Nhân vật và bối cảnh có hình khối đa chiều với các góc quay khác nhau, tạo thành ánh sáng sống động trong không gian ba chiều. Ví dụ: Phim hoạt hình Cậu bé cờ lau.

2. Đặc điểm bối cảnh trong phim hoạt hình

Bối cảnh có tính đa chiều được thiết lập ở 3 dạng hình thức:

• Bối cảnh dạng 2D: Được thiết kế với nhiều cảnh, vật ở dạng tính nhằm tạo chiều sâu cho khuôn hình cũng như làm nền cho nhân vật. Ví dụ: Cảnh rừng cây, sông nước dạng phẳng làm nền cho nhân vật hoạt động.
• Bối cảnh dạng mô hình: Được thiết kế có hình khối ba chiều (3D) nhằm tạo không gian thực cho hoạt động của nhân vật, đáp ứng yêu cầu của các góc máy quay. Ví dụ: Mô hình khu nhà gỗ cố định phối hợp cùng thuyền bè trên sông nước mô hình.
• Bối cảnh dạng tương tác: Khi các nhân vật hoặc sự kiện xuất hiện trong cảnh và có tương tác với bối cảnh, đạo cụ như sử dụng phương tiện, di chuyển đạo cụ, thay đổi vị trí đồ vật. Ví dụ: Nhân vật đẩy thùng hàng hoặc điều chỉnh thiết bị máy móc trong studio. 

3. Quá trình thiết kế mỹ thuật bối cảnh phim hoạt hình

Thông thường, các hoạ sĩ được chuyên môn hoá thành hai công việc chính:

• Hoạ sĩ vẽ phông nền: Vẽ bằng màu (màu nước, màu bột, màu acrylic,...) các phòng nền phục vụ cho bối cảnh như phong cảnh, nhà cửa, cây cối và vật dụng.
• Hoạ sĩ thể hiện nhân vật, diễn xuất: Chuyên vẽ tạo hình, chuyển động của nhân vật, thiết kế trang phục, đạo cụ bổ trợ, tạo mô hình đa chiều và tạo hình nhân vật có tỉ lệ tương thích với bối cảnh.

4. Các bước vẽ bối cảnh cho phim hoạt hình (Bối cảnh phẳng)

• Bước 1: Đọc kĩ kịch bản phân cảnh để cùng đạo diễn xây dựng kịch bản, xác định các cỡ cảnh phù hợp với góc máy.
• Bước 2: Phác thảo bối cảnh bằng bút chì (đen trắng) trên giấy vẽ theo các khung hình nhỏ.
• Bước 3: Vẽ chi tiết cảnh nền bằng màu vẽ trên giấy với khổ giấy phù hợp theo từng cỡ cảnh rộng (toàn cảnh) hay hẹp (trung, cận cảnh).
• Bước 4: Kiểm tra cảnh đã vẽ bằng cách ướm thử nhân vật (vẽ trên giấy bóng kính) vào bối cảnh xem đã hợp lí và đúng tỉ lệ chưa.
• Bước 5: Vẽ tiền cảnh và vẽ vật dụng trong cảnh trên nền trong suốt riêng biệt để tạo hiệu ứng chiều sâu khi quay.
• Bước 6: Hoàn thiện bối cảnh, điều chỉnh mọi chi tiết về bố cục, màu sắc, các chi tiết cần có sau khi quay thử.

5. Các bước làm bối cảnh mô hình cho phim hoạt hình (3D)

• Bước 1: Đọc kĩ kịch bản, hình dung bối cảnh và mô hình sẽ dựng để suy nghĩ về cách quay phim và sắp đặt cảnh sao cho thuận tiện.
• Bước 2: Phác thảo ra giấy tạo hình và ghi chú vật liệu thực hiện của cảnh, vật cản thể hiện trong mỗi phân cảnh.
• Bước 3: Tiến hành thực hiện mô hình bằng các vật liệu sẵn có như gỗ dán, xốp, bìa, giấy,... theo hình thức lắp ghép.
• Bước 4: Lắp ráp và hoàn thiện bối cảnh dạng mô hình một cách tỉ mỉ, khéo léo để chuẩn bị các giải pháp điều chỉnh khung cảnh, đồ vật, phông nền.
• Bước 5: Sắp đặt nhân vật vào không gian đã chuẩn bị dựa trên cơ sở kịch bản, ý tưởng sáng tạo và những dự kiến về hành động diễn xuất của nhân vật.
• Bước 6: Sắp đặt máy quay và ánh sáng để thực hiện hiệu quả hình ảnh với những quy ước chiếu sáng (ban ngày, ban đêm, trời râm, trời nắng,...) theo yêu cầu kịch bản.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Sự đa dạng về hình thức thể hiện: Phim hoạt hình được phân loại phong phú bao gồm hoạt họa vẽ tay truyền thống, cắt giấy, búp bê, hoạt hình vi tính 2D và vi tính 3D hiện đại.
2. Cấu trúc không gian bối cảnh: Bối cảnh phim mang tính chất đa chiều giả định, được phân chia cụ thể thành 3 dạng cấu trúc gồm bối cảnh phẳng (2D), bối cảnh mô hình (3D) và bối cảnh dạng tương tác.
3. Sự chuyên môn hóa của họa sĩ: Nhiệm vụ thiết kế mỹ thuật được phân định rõ ràng giữa nhóm họa sĩ chuyên vẽ phông nền cảnh quan và nhóm họa sĩ chuyên trách tạo hình, diễn xuất nhân vật kết hợp đạo cụ.
4. Quy trình phân lớp trong không gian phẳng: Thiết kế bối cảnh 2D bắt buộc phải thực hiện kỹ thuật tách biệt các lớp độc lập giữa hậu cảnh (phông nền vẽ màu) và tiền cảnh (vật dụng trong suốt phía trước) nhằm tạo hiệu ứng chiều sâu thị giác khi bấm máy.
5. Tính tích hợp của mô hình 3D: Việc dựng bối cảnh mô hình đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa kỹ thuật gia công vật liệu sẵn có (xốp, bìa, gỗ dán), sắp đặt tỉ lệ nhân vật và thiết lập hướng ánh sáng nhân tạo phù hợp với thời gian trong kịch bản.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Nội dung: Bài 2: Thiết kế mỹ thuật bối cảnh phim hoạt hình (Mỹ thuật 11 - Kết nối tri thức).
• Slide 2: Các hình thức biểu hiện phim hoạt hình
  • Nội dung: Tóm tắt 5 hình thức: Phim hoạt họa, phim cắt giấy, phim búp bê, phim vi tính 2D và phim vi tính 3D.
• Slide 3: Đặc điểm bối cảnh trong phim hoạt hình
  • Nội dung: Định nghĩa 3 dạng không gian bối cảnh cốt lõi: Dạng 2D (cảnh phẳng tạo nền), dạng mô hình (khối 3D đa chiều) và dạng tương tác (nhân vật va chạm/dịch chuyển đạo cụ).
• Slide 4: Các bước vẽ bối cảnh phẳng (2D)
  • Nội dung: Sơ đồ 6 bước: Đọc kịch bản à Phác thảo chì à Vẽ màu phông nền à Ướm thử nhân vật à Vẽ tách lớp tiền cảnh à Hoàn thiện.
• Slide 5: Các bước dựng bối cảnh mô hình (3D)
  • Nội dung: Sơ đồ 6 bước: Phân tích kịch bản à Bản vẽ phác thảo à Thực hiện mô hình (vật liệu sẵn có) à Lắp ráp hoàn thiện à Sắp đặt nhân vật à Cài đặt máy quay và ánh sáng.
• Slide 6: Thực hành sáng tạo & Tiêu chí đánh giá
  • Nội dung: Yêu cầu lựa chọn phân cảnh yêu thích để thiết kế bối cảnh phẳng hoặc dựng mô hình. Tiêu chí đánh giá: Đúng nội dung kịch bản, bố cục cân đối, sử dụng chất liệu sáng tạo.