Định nghĩa cốt lõi: Là hoạt động người viết kế thừa chất liệu cũ từ một tác phẩm ra đời trước đó (văn học dân gian hoặc văn học nước ngoài) nhưng không sao chép nguyên xi mà luôn đi kèm với sự cải biến, cách tân độc đáo để bộc lộ cảm quan nghệ thuật riêng biệt của mình.
Ví dụ tiêu biểu: Nhà văn Hoà Vang viết truyện ngắn Sự tích những ngày đẹp trời dựa trên việc vay mượn cốt truyện truyền thuyết dân gian Sơn Tinh, Thuỷ Tinh nhưng đã biến đổi sâu sắc tâm lí nhân vật Thuỷ Tinh để khai phá bi kịch và vẻ đẹp của tình yêu.

2. Yêu cầu của kiểu bài nghị luận

Quy tắc bắt buộc: Bài viết phải đạt đủ 4 tiêu chí cốt lõi: Giới thiệu tác phẩm và tác phẩm gốc chịu ảnh hưởng; Chỉ rõ các phương diện tiếp nhận (vay mượn); Phân tích các điểm cải biến, sáng tạo của tác giả; Đánh giá giá trị của những cải biến đó bằng các dẫn chứng khách quan.

3. Quy trình thực hành viết

Chuẩn bị viết và Tìm ý: Chọn tác phẩm có hiện tượng vay mượn; đặt ra các câu hỏi định hướng để tìm kiếm điểm tương đồng, điểm khác biệt giữa tác phẩm mới với mẫu gốc.
Lập dàn ý:
- Mở bài: Giới thiệu ngắn gọn tác giả, tác phẩm và khía cạnh vay mượn – cải biến của bài viết.
- Thân bài: Chỉ ra phạm vi và mức độ tiếp nhận; phân tích chi tiết các sáng tạo mới về cốt truyện, nhân vật hoặc nghệ thuật ngôn từ.
- Kết bài: Khẳng định ý nghĩa của sự cải biến và rút ra hướng khám phá tác phẩm.
Viết và Chỉnh sửa: Tổ chức liên kết chặt chẽ giữa các câu, đoạn; kiểm tra tính logic của mạch lập luận và sự xác đáng của dẫn chứng; rà soát kỹ các lỗi chính tả và ngữ pháp.

Việc vay mượn chất liệu trong văn học không đồng nghĩa với sao chép nguyên mẫu mà là bàn đạp để người viết thực hiện các cải biến và cách tân nghệ thuật.
Quá trình cải biến có thể tác động toàn diện đến nhiều thành tố của tác phẩm như chủ đề, cốt truyện, hệ thống chi tiết hoặc xây dựng lại tâm lí nhân vật.
Sự cách tân nghệ thuật luôn hướng đến việc thể hiện tư tưởng mới, phản ánh sâu sắc tâm hồn con người và đời sống xã hội đương đại.
Một bài nghị luận thuyết phục phải làm nổi bật được tương quan so sánh đối chiếu giữa tác phẩm mới với mẫu gốc bằng lí lẽ rành mạch và hệ thống dẫn chứng chính xác.
Hoạt động kiểm tra, rà soát tính logic của luận điểm và tính hợp lí của dẫn chứng là khâu then chốt để hoàn thiện bài viết đạt chuẩn.

Slide 1: Tiêu đề bài thuyết trình
- Nội dung chính: Thực hành viết: Viết bài văn nghị luận về việc vay mượn – cải biến – sáng tạo trong một tác phẩm văn học.
Slide 2: Bản chất và yêu cầu kiểu bài
- Nội dung chính: Định nghĩa hiện tượng vay mượn – cải biến; Bốn yêu cầu cốt lõi của bài văn nghị luận.
Slide 3: Công tác chuẩn bị và Tìm ý
- Nội dung chính: Lựa chọn tác phẩm có tính chất vay mượn; Sử dụng câu hỏi định hướng để khai thác điểm tương đồng và khác biệt.
Slide 4: Bộ khung dàn ý chi tiết
- Nội dung chính: Các bước lập dàn ý 3 phần: Mở bài (giới thiệu) → Thân bài (Phân tích khía cạnh tiếp nhận & sáng tạo mới) → Kết bài (Đánh giá chung).
Slide 5: Phân tích bài viết tham khảo
- Nội dung chính: Bài viết về sự cách tân nhân vật Thuỷ Tinh và Mị Nương của Hoà Vang so với truyền thuyết gốc Sơn Tinh, Thuỷ Tinh.
Slide 6: Kỹ năng viết và Chỉnh sửa
- Nội dung chính: Cách triển khai luận điểm mạch lạc; Quy trình rà soát tính logic, sự hợp lý của dẫn chứng và khắc phục các lỗi diễn đạt.