Tác giả Xuân Diệu (1916 – 1985): Tên khai sinh là Ngô Xuân Diệu, quê ở tỉnh Hà Tĩnh. Ông là nhà thơ nổi tiếng của phong trào Thơ mới, sở hữu một giọng thơ sôi nổi, đắm say, tràn đầy tình yêu cuộc sống với những cách tân táo bạo về nghệ thuật.
Vị thế văn bản: Được coi là một tuyên ngôn của Xuân Diệu về cuộc sống, trích trong tập Thơ thơ (1938) – tập thơ đầu tay và cũng là tập thơ thuộc loại tiêu biểu nhất của phong trào Thơ mới.
Ví dụ tiêu biểu: Năm 1996, ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật nhờ những đóng góp kiệt xuất cho nền văn học nước nhà.

2. Ước muốn đoạt quyền tạo hóa và Thiên đường trên mặt đất (Khổ 1 & 2)

Ước muốn táo bạo: Bộc lộ cái tôi cá nhân mạnh mẽ qua khát vọng vô biên muốn tắt nắng, buộc gió để giữ lại màu sắc, hương thơm của cuộc sống không cho phai tàn.
Bức tranh trần thế sống động: Nhìn đời qua lăng kính tình yêu mơn mởn, phát hiện thiên đường không ở đâu xa mà hiện hữu ngay trên mặt đất với ong bướm tuần tháng mật, hoa đồng nội xanh rì, lá cành tơ phơ phất, yến anh khúc tình si.
Định nghĩa mới về thời gian: So sánh tháng Giêng ngon như một cặp môi gần, thể hiện cái nhìn trẻ trung, đầy tính nhục cảm, coi con người giữa tuổi trẻ và tình yêu làm chuẩn mực cao nhất của cái đẹp.
Ví dụ tiêu biểu: Hành động bộc lộ khát vọng giữ gìn vẻ đẹp: "Tôi muốn tắt nắng đi / Cho màu đừng nhạt mất; / Tôi muốn buộc gió lại / Cho hương đừng bay đi."

3. Bi kịch thời gian và Nỗi băn khoăn trăn trở (Khổ 3)

Quan niệm thời gian tuyến tính: Nhận thức sâu sắc thời gian một đi không trở lại ("xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua"), đối lập hoàn toàn với quan niệm thời gian tuần hoàn mang tính chất vũ trụ của văn học trung đại.
Nỗi sợ tuổi trẻ phai tàn: Tuổi trẻ của con người có hạn trong khi vũ trụ vô hạn, dẫn đến tâm trạng bàng khuâng, tiếc nuối cả đất trời, lo sợ sự chia phôi, phai tàn đang lẩn khuất trong từng cảnh vật.
Ví dụ tiêu biểu: Sự cảm nhận thời gian đầy nghịch lí và khắc nghiệt: "Lòng tôi rộng, nhưng lượng trời cứ chật, / Không cho dài thời trẻ của nhân gian".

4. Triết lí sống cuồng nhiệt và Hành động giục giã (Khổ cuối)

Tuyên ngôn sống gấp gáp: Chuyển dịch hiệu lệnh từ ôm sang say, thâu và đạt đỉnh điểm ở hành động cắn, thể hiện triết lí sống vội vàng, cuồng nhiệt, tận hưởng tối đa từng phút giây của tuổi trẻ và tình yêu.
Hòa quyện với sự sống mơn mởn: Khao khát thu tất cả non nước, cây, cỏ rạng, mùi thơm, ánh sáng, thanh sắc của thời tươi vào lồng ngực cá nhân.
Ví dụ tiêu biểu: Lời kêu gọi sống mãnh liệt ở câu cuối bài thơ: "– Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!"

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Xuân Diệu là nhà thơ "mới nhất trong các nhà thơ mới" với cái tôi trữ tình tha thiết, nhạy cảm trước bước đi của thời gian.
Vội vàng khắc họa đỉnh cao tình yêu trần thế, khẳng định cuộc sống trần gian là thiên đường lộng lẫy và đáng sống nhất.
Tác phẩm mang đến quan niệm thời gian tuyến tính mới mẻ, độc đáo gắn liền với sự ngắn ngủi của đời người và tuổi trẻ.
Truyền tải triết lí sống tích cực: Sống chủ động, vội vàng, cuồng nhiệt để tận hiến và tận hưởng những giá trị tốt đẹp của cuộc đời khi còn trẻ.
Nghệ thuật biểu hiện xuất sắc với các động từ mạnh, điệp cấu trúc tăng tiến, giọng điệu say mê và hình ảnh nhân hóa táo bạo.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

Slide 1: Tiêu đề văn bản
- Tiêu đề: Bài 9: Văn học và cuộc đời - Văn bản 1: Vội vàng (Xuân Diệu).
- Nội dung: Tên môn học, khối lớp 12 và hình ảnh tác giả.
Slide 2: Tác giả và Tuyên ngôn cuộc sống
- Tiêu đề: I. Tìm hiểu chung.
- Nội dung chính: Chân dung Xuân Diệu và phong cách Thơ mới; Hoàn cảnh ra đời, vị thế "tuyên ngôn cuộc sống" của bài thơ Vội vàng.
Slide 3: Khát vọng đoạt quyền tạo hóa & Bức tranh trần thế
- Tiêu đề: II. Đọc hiểu văn bản - 1. Tình yêu cuộc sống trần thế.
- Nội dung chính: Ước muốn kì lạ (tắt nắng, buộc gió); Bức tranh mùa xuân trần gian mơn mởn như thiên đường; Chuẩn mực cái đẹp lấy từ con người tuổi trẻ.
Slide 4: Nhận thức về thời gian và nỗi cô đơn
- Tiêu đề: II. Đọc hiểu văn bản - 2. Nỗi băn khoăn trước thời gian và giới hạn đời người.
- Nội dung chính: Quan niệm thời gian tuyến tính, một đi không trở lại; Nỗi hoảng sợ trước sự tàn phai của tuổi trẻ và cái chết.
Slide 5: Triết lí sống vội vàng, cuồng nhiệt
- Tiêu đề: II. Đọc hiểu văn bản - 3. Khát vọng sống cuồng nhiệt, cuộn trào.
- Nội dung chính: Hành động giục giã ("Mau đi thôi!"); Hệ thống động từ tăng tiến (ôm, say, thâu, cắn) để chiếm lĩnh trọn vẹn "xuân hồng" của cuộc đời.
Slide 6: Tổng kết nghệ thuật và thông điệp
- Tiêu đề: III. Tổng kết giá trị bài học.
- Nội dung chính: Nét nghệ thuật cách tân (hình ảnh nhục cảm, điệp cấu trúc); Thông điệp sống có ý nghĩa, trân trọng từng phút giây tuổi trẻ để ứng dụng vào cuộc sống thực tế hôm nay.