Tác giả: Thạch Lam (1910 – 1942) là thành viên của nhóm Tự lực văn đoàn, nổi tiếng với phong cách truyện ngắn tâm tình, cốt truyện đơn giản nhưng giàu cảm xúc, lời văn bình dị và đậm chất thơ. Các tác phẩm thường hướng về những con người bé nhỏ nghèo khổ có tâm hồn tinh tế, nhân hậu.
Tác phẩm: Gió lạnh đầu mùa là một trong những truyện ngắn xuất sắc nhất viết về đề tài trẻ em, ẩn chứa niềm yêu thương trân trọng đối với con người và cuộc sống.

2. Sự chuyển biến của thời tiết và bối cảnh sinh hoạt

Sự thay đổi của đất trời: Đất trời đột nhiên chuyển biến sau một đêm mưa rào, gió bắc tràn về mang cái lạnh mùa đông lạnh buốt, u ám.
Không gian sinh hoạt: Gia đình Sơn có điều kiện kinh tế khá giả, mọi người trong nhà đều đã mặc áo rét; mẹ Sơn và chị Lan sửa soạn, tìm lại những chiếc áo ấm cũ.
Ví dụ tiêu biểu: Vừa hôm qua trời hãy còn nắng ấm và hanh, vậy mà qua một đêm mưa rào, trời bỗng đổi gió bắc, cái lạnh làm cho người ta tưởng đang ở giữa mùa đông rét mướt.

3. Tấm lòng nhân hậu của hai chị em Sơn

Sự đối lập giữa các đứa trẻ: Sơn và chị Lan mặc áo len ấm áp ra chợ chơi, bắt gặp lũ trẻ nghèo khổ nơi xóm chợ đang co rúm, mặc những bộ quần áo rách nát, da thịt thâm đi vì rét.
Hành động sẻ chia: Thấy bé Hiên co ro đứng bên cột quán với manh áo rách tả tơi, Sơn động lòng thương nhớ đến người em gái quá cố (Duyên) và bàn với chị Lan đem tặng Hiên chiếc áo bông cũ.
Ví dụ tiêu biểu: Sơn gần gũi ghé tai chị Lan thì thầm: "Hay là chúng ta đem cho nó cái áo bông cũ, chị ạ." khi thấy Hiên không có áo lành để mặc.

4. Sự lo lắng và cái kết ấm áp tình người

Nỗi sợ hãi trẻ thơ: Khi nghe vú già nói việc tự ý cho áo sẽ bị mẹ mắng, Sơn và Lan lo sợ, vội vàng đi tìm Hiên để đòi lại áo nhưng không thấy.
Cách ứng xử của những người mẹ: Mẹ Hiên biết chuyện đã mang chiếc áo bông đến trả lại cho mẹ Sơn. Cảm động trước hoàn cảnh nghèo khó, mẹ Sơn đã cho mẹ Hiên mượn tiền may áo cho con và âu yếm ôm hai chị em Sơn vào lòng.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Vẻ đẹp của tình yêu thương con người: Truyện khẳng định giá trị của lòng nhân ái, sự sẻ chia hồn nhiên giữa những đứa trẻ và sự thấu hiểu, đùm bọc giữa những người nghèo khổ với nhau.
Nghệ thuật xây dựng tâm lý nhân vật: Thạch Lam miêu tả rất tinh tế và tự nhiên diễn biến tâm lý trẻ thơ của Sơn và Lan, từ lòng thương cảm trào dâng đến sự lo lắng, sợ hãi rất đỗi ngây thơ.
Bút pháp hiện thực kết hợp nhân văn: Tác phẩm không né tránh hiện thực nghèo đói của xóm chợ nhưng luôn bao phủ lên đó một bầu không khí ấm áp của tình người, làm giảm bớt sự lạnh giá của mùa đông.
Nghệ thuật tương phản nhẹ nhàng: Sự đối lập giữa thế giới ấm áp, đủ đầy của gia đình Sơn với sự thiếu thốn, lạnh lẽo của lũ trẻ nghèo xóm chợ làm nổi bật ý nghĩa của hành động tặng áo.
Vẻ đẹp của văn phong Thạch Lam: Ngôn ngữ truyện nhẹ nhàng, trong sáng, giàu chất thơ, đi sâu vào cảm giác và những biến chuyển tinh tế của lòng người và thiên nhiên.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

Slide 1: Tiêu đề
- Tiêu đề chính: GIÓ LẠNH ĐẦU MÙA
- Nội dung: Tác giả: Thạch Lam | Ngữ văn 6 - Kết nối tri thức.
Slide 2: Giới thiệu tác giả và tác phẩm
- Tiêu đề: TÁC GIẢ THẠCH LAM
- Nội dung: Phong cách viết truyện ngắn tâm tình, giàu chất thơ và lòng nhân đạo hướng về người nghèo.
Slide 3: Sự chuyển biến của thiên nhiên
- Tiêu đề: CẢNH SẮC KHI ĐÔNG VỀ
- Nội dung: Sự đối lập giữa ngày nắng ấm hôm trước và cái lạnh buốt của gió bắc sau một đêm mưa rào.
Slide 4: Cuộc sống của trẻ em nghèo xóm chợ
- Tiêu đề: HIỆN THỰC ĐỜI SỐNG NGHÈO KHÓ
- Nội dung: Hình ảnh lũ trẻ xóm chợ co rúm vì lạnh; Sự xuất hiện đáng thương của bé Hiên với manh áo rách.
Slide 5: Hành động tặng áo đầy nhân hậu
- Tiêu đề: TẤM LÒNG VÀNG TRẺ THƠ
- Nội dung: Ý nghĩ và quyết định của Sơn và Lan khi đem tặng Hiên chiếc áo bông cũ của em Duyên.
Slide 6: Sự lo lắng và cách giải quyết câu chuyện
- Tiêu đề: NỖI SỢ VÀ SỰ THẤU HIỂU
- Nội dung: Tâm trạng lo sợ bị mẹ mắng; Hành động mang áo trả lại của mẹ Hiên và sự giúp đỡ của mẹ Sơn.
Slide 7: Giá trị tư tưởng và nghệ thuật
- Tiêu đề: TỔNG KẾT BÀI HỌC
- Nội dung: Nghệ thuật miêu tả tâm lý tinh tế; Bài học sâu sắc về tình thương, lòng trắc ẩn và sự sẻ chia trong cuộc sống.