Khái niệm: Thu thập dữ liệu là quá trình tìm kiếm, ghi chép, thu nhận các thông tin số liệu hoặc thông tin mô tả về một vấn đề cần nghiên cứu.
Các phương pháp thu thập dữ liệu phổ biến:
- Trực tiếp: Quan sát, làm thí nghiệm, lập bảng câu hỏi khảo sát, phỏng vấn trực tiếp.
- Gián tiếp: Thu thập từ nguồn có sẵn như sách báo, internet, tệp dữ liệu của Tổng cục Thống kê.
- Ví dụ: Phát phiếu khảo sát cho học sinh lớp 8A về món ăn sáng yêu thích là phương pháp thu thập dữ liệu trực tiếp.

2. Phân loại dữ liệu

Dữ liệu thu thập được chia làm hai loại lớn:

Dữ liệu định tính (Không là số): Biểu thị bằng chữ, hình ảnh, ký hiệu. Được chia thành hai nhóm nhỏ:
- Không thể sắp thứ tự: Màu sắc, quê quán, giới tính,...
- Có thể sắp thứ tự: Học lực (Giỏi, Khá, Trung bình), mức độ hài lòng (Rất thích, Thích, Không thích),...
Dữ liệu định lượng (Là số): Biểu thị bằng số thực. Được chia thành hai nhóm nhỏ:
- Rời rạc (Đếm được): Số học sinh, số xe máy, số ngày mưa,...
- Liên tục (Đo đạc từ thang đo): Chiều cao, cân nặng, nhiệt độ, thời gian,...
- Ví dụ: Xét dãy dữ liệu về lớp 8A: [Nam, Nữ] là dữ liệu định tính không sắp thứ tự; [1m55, 1m62] là dữ liệu định lượng liên tục.

3. Tính hợp lý của dữ liệu

Quy tắc kiểm tra: Dữ liệu thu thập được phải đảm bảo tính logic, tính thực tế và phù hợp với tiêu chí đặt ra.
Các lỗi sai thường gặp: Số liệu âm đối với đại lượng luôn dương (chiều cao, số người), tỉ lệ phần trăm tổng vượt quá 100%, thông tin không liên quan đến chủ đề khảo sát.
- Ví dụ: Dữ liệu về số thành viên trong gia đình học sinh gồm: [3; 4; -2; 5] là không hợp lý vì số thành viên không thể là số âm (-2).

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Phân cấp dữ liệu rõ ràng: Bản chất cốt lõi của bài học là việc vẽ đúng nhánh cây phân loại: Dữ liệu Định tính/Định lượng Các nhóm nhỏ (Sắp thứ tự/Rời rạc/Liên tục).
Nhận diện dữ liệu "Bẫy số": Cần lưu ý một số dữ liệu dù biểu thị bằng con số nhưng vẫn là dữ liệu định tính nếu chúng chỉ đóng vai trò "nhãn dán" định danh (ví dụ: Mã số sinh viên, biển số xe, số điện thoại, số CCCD).
Tiêu chuẩn tính hợp lý: Việc đánh giá tính hợp lý của dữ liệu phải dựa trên hai bộ lọc: Bộ lọc toán học (phạm vi giá trị, quy tắc tính tổng) và Bộ lọc thực tế đời sống.
Lựa chọn phương pháp thu thập: Tùy thuộc vào nguồn lực và đối tượng nghiên cứu để chọn cách thu thập trực tiếp (chủ động, mất thời gian) hay gián tiếp (nhanh chóng, cần kiểm chứng độ tin cậy).
Ứng dụng thực tế của thống kê: Kỹ năng thu thập và phân loại dữ liệu chuẩn xác là bước khởi đầu bắt buộc trước khi thực hiện các thao tác xử lý, biểu diễn dữ liệu bằng biểu đồ ở các bài học sau.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

Slide 1: Tiêu đề
- Nội dung: Bài 18: Thu thập và phân loại dữ liệu
Slide 2: Mục tiêu tiết học
- Nội dung: Biết các cách thu thập dữ liệu; Phân biệt thành thạo dữ liệu định tính và dữ liệu định lượng; Biết cách thẩm định tính hợp lý của dữ liệu thu được.
Slide 3: Thế giới dữ liệu - Các phương pháp thu thập
- Nội dung: Các con đường thu thập thông tin (Trực tiếp: phỏng vấn, khảo sát, thí nghiệm; Gián tiếp: internet, sách báo).
Slide 4: Bản đồ tư duy - Phân loại dữ liệu
- Nội dung: Sơ đồ dạng cây phân nhánh trực quan từ Dữ liệu tổng thể chia ra Định tính (Có/Không sắp thứ tự) và Định lượng (Rời rạc/Liên tục).
Slide 5: Thực hành nhanh - Nhận diện loại dữ liệu
- Nội dung: Đưa ra một bảng dữ liệu thực tế (Ví dụ: Danh sách học sinh gồm: Họ tên, Chiều cao, Học lực, Số điện thoại) và yêu cầu học sinh phân loại từng cột.
Slide 6: Tiêu chí đánh giá tính hợp lý của dữ liệu
- Nội dung: Quy tắc kiểm tra tính logic và định dạng của số liệu thu thập. Các phản ví dụ thực tế về dữ liệu sai (Tổng phần trăm , số người là số thập phân).
Slide 7: Các lỗi tư duy thường gặp
- Nội dung: Nhầm lẫn các dữ liệu là số định danh thành dữ liệu định lượng; Bỏ qua bước lọc dữ liệu rác trước khi đưa vào phân tích.
Slide 8: Tổng kết & Dặn dò
- Nội dung: Khái quát lại sơ đồ phân loại dữ liệu; Giao bài tập dự án nhỏ về nhà (Thu thập một nhóm dữ liệu thực tế tại lớp để chuẩn bị cho bài Biểu diễn dữ liệu).