Giáo án tích hợp NLS Sinh học 8 kết nối tri thức

CHƯƠNG VIII: SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG

BÀI 41. MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

- Nêu được khái niệm môi trường sống của sinh vật; phân biệt được bốn loại môi trường sống chủ yếu và lấy được ví dụ minh họa.

- Nêu được khái niệm nhân tố sinh thái; phân biệt được nhân tố vô sinh và hữu sinh; lấy được ví dụ minh họa các nhân tố sinh thái và ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái lên đời sống sinh vật.

- Trình bày được khái niệm và lấy được ví dụ về giới hạn sinh thái.

2. Năng lực

Năng lực chung:

- Năng lực giao tiếp và hợp tác: khả năng thực hiện một cách độc lập hay theo nhóm; trao đổi tích cực với giáo viên và các bạn khác trong lớp.

- Năng lực tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn, nhóm và GV. Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp.

- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn vè làm việc nhóm, tư duy logic, sáng tạo khi giải quyết vấn đề.

Năng lực riêng: 

- Năng lực nhận thức khoa học tự nhiên: Nêu được khái niệm môi trường sống của sinh vật; phân biệt được bốn loại môi trường sống chủ yếu. Nêu được khái niệm nhân tố sinh thái; phân biệt được nhân tố vô sinh và hữu sinh.

- Năng lực tìm tòi, khám phá thế giới tự nhiên: Lấy được các ví dụ minh họa bốn loại môi trường sống chủ yếu và nhân tố vô sinh, hữu sinh.

- Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: giải các bài tập vận dụng liên quan đến môi trường và các nhân tố sinh thái

Năng lực số

- [1.1.TC2b]: Áp dụng được kỹ thuật tìm kiếm để lấy được dữ liệu, thông tin và nội dung trong môi trường số (Tìm kiếm thông tin về giới hạn sinh thái của các loài khác nhau).

- [2.4.TC2a]: Lựa chọn được các công cụ và công nghệ số cho các quá trình hợp tác (Sử dụng Padlet/Jamboard để phân loại nhân tố sinh thái theo nhóm).

- [6.2.TC2a]: Tối ưu hóa việc sử dụng các công cụ AI để đạt hiệu quả cao hơn (Sử dụng Chatbot AI để mô phỏng sự thay đổi của môi trường và dự đoán ảnh hưởng đến sinh vật).

- [6.3.TC2a]: Đánh giá và lọc thông tin từ các nguồn được tạo ra hoặc xử lý bằng AI (Kiểm chứng thông tin do AI cung cấp về môi trường sống).

3. Phẩm chất

- Tham gia tích cực các hoạt động nhóm phù hợp với khả năng của bản thân

- Tham gia tích cực các hoạt động nhóm phù hợp với khả năng của bản thân.

- Cẩn thận, trung thực và thực hiện yêu cầu bài học.

- Có niềm say mê, hứng thú với việc khám phá và học tập khoa học tự nhiên.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC

1. Đối với giáo viên

- Giáo án, SHS, SGV, SBT khoa học tự nhiên 8. Video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học 

- Các hình ảnh trong sgk.

- Máy tính, tivi, máy chiếu

2. Đối với học sinh

- SHS khoa học tự nhiên 8.

- Điện thoại thông minh/Máy tính bảng của HS (theo nhóm).

- Tranh ảnh, tư liệu có liên quan đến  nội dung bài học và dụng cụ học tập.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG ( MỞ ĐẦU)

1. Mục tiêu: Tạo hứng thú học tập và giúp HS chuẩn bị tâm thế cho việc học thông qua quan sát hình ảnh và dự đoán câu hỏi nghi vấn.
2. Nội dung: HS lưu ý được các vấn đề cần giải quyết trong bài học: Môi trường sống là gì? Những yếu tố nào tạo nên môi trường sống? Có những loại môi trường sống nào?
3. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

- GV yêu cầu xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó 

- GV đưa ra câu hỏi: “Một hồ nước, một rừng cây hay thậm chí là một thân cây cũng được coi là môi trường sống của sinh vật”

“Vậy, môi trường sống là gì? Có những loại môi trường sống nào? Những nhân tố nào tạo nên môi trường sống?”

- GV gửi yêu cầu HS gửi câu trả lời nhanh lên trang Padlet của lớp 

[2.1.TC2a]: HS lựa chọn công cụ số (Padlet trên điện thoại) để tương tác nhanh với giáo viên.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

• HS quan sát, nhập câu trả lời lên Padlet

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

• Các học sinh xung phong phát biểu trả lời.
• GV chưa yêu cầu tính chính xác cho các câu trả lời của HS

Bước 4: Kết luận và nhận xét:

• GV nhận xét, đánh giá và dẫn vào bài: “Vậy, môi trường sống là gì? Có những loại môi trường sống nào? Những nhân tố nào tạo nên môi trường sống?”. Để có được câu trả lời đầy đủ và chính xác nhất cho câu hỏi này, chúng ta sẽ cùng đi tìm hiểu Bài 41. Môi trường và các nhân tố sinh thái.

B. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

Hoạt động 1: Tìm hiểu môi trường sống

1. Mục tiêu: Nêu khái niệm môi trường sống và phân biệt được bón loại môi trường sống chủ yếu, lấy được ví dụ minh họa.
2. Nội dung: HS hình thành khái niệm môi trường sống, các loại môi trường sống thông qua thảo luận nhóm thực hiện hoạt động, câu hỏi trong sgk.
3. Sản phẩm: Khái niệm môi trường sống, các loại môi trường sống chủ yếu và trả lời câu hỏi mục I sgk
4. Tổ chức thực hiện

Hoạt động 2: Tìm hiểu về nhân tố sinh thái

1. Mục tiêu: Nêu được khái niệm nhân tố sinh thái; phân biệt được nhân tố vô sinh và hữu sinh; lấy được ví dụ minh họa các nhân tố sinh thái và ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái lê đời sống sinh vật.
2. Nội dung: HS tìm hiểu thông tin trong sgk kết hợp trả lời câu hỏi và thực hiện hoạt động trong sách để hình thành kiến thức.
3. Năng lượng số: Sử dụng AI để phân tích tình huống phức tạp 
4. Sản phẩm: Khái niệm nhân tố sinh thái, phân loại nhân tố sinh thái và đáp án câu hỏi 1 mục II sgk trang 172
5. Tổ chức thực hiện

Hoạt động 3: Tìm hiểu giới hạn sinh thái

1. Mục tiêu: Trình bày được khái niệm và lấy được ví dụ về giới hạn sinh thái.
2. Nội dung: HS tìm hiểu thông tin trong sgk kết hợp trả lời câu hỏi và thực hiện hoạt động trong sách để hình thành kiến thức.
3. Sản phẩm: Khái niệm giới hạn sinh thái và ví dụ, đáp án cho hoạt động mục III sgk trang 173
4. Tổ chức thực hiện

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

1. Mục tiêu: HS củng cố lại kiến thức về các nhân tố sinh thái.
2. Nội dung: Cá nhân HS làm các câu hỏi trắc nghiệm khách quan.
3. Sản phẩm: Đáp án của HS cho các câu hỏi trắc nghiệm khách quan.
4. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

- GV tổ chức trò chơi trên Quizizz hoặc Kahoot.

Câu 1: Môi trường sống của sinh vật gồm có

1. Đất, nước, không khí   
2. Đất, nước, không khí, sinh vật
3. Đất, nước, không khí, trên cạn
4. Đất, nước, trên cạn, sinh vật

Câu 2: Nhân tố sinh thái vô sinh bao gồm

1. Các nhân tố không sống
2. Các nhân tố sống
3. Vi sinh vật và vi khuẩn
4. Động vật,  ánh sáng và con người

Câu 3: Nhân tố sinh thái hữu sinh bao gồm

1. Các nhân tố không sống
2. Các nhân tố sống
3. Vi sinh vật và vi khuẩn
4. Động vật,  ánh sáng và con ngườI

Câu 4: Phát biểu nào sau đây sai?

1. Con người tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên sự sống, sự phát triển của sinh vật.
2. Con người có tư duy, có lao động với những mục đích của mình.
3. Con người đã tác động và làm biến đổi mạnh mẽ môi trường tự nhiên, gây nhiều hậu quả sinh thái nghiêm trọng.
4. Con người là nhân tố sinh thái vô sinh.

Câu 5: Chọn câu sai trong các câu sau                   

1. Nhân tố sinh thái là tất cả các yếu tố của môi trường tác động trực tiếp hoặc gián tiếp tới sinh vật.
2. Các chất hữu cơ trong môi trường là nhân tố sinh thái vô sinh.
3. Sinh vật không phải là yếu tố sinh thái.
4. Các nhân tố sinh thái được chia thành 2 nhóm là nhóm nhân tố vô sinh và nhóm nhân tố hữu sinh.

Câu 6: Khoảng giá trị xác định của một nhân tố sinh thái mà trong khoảng đó sinh vật có thể tồn tại và phát triển ổn định theo thời gian được gọi là

1. giới hạn sinh thái
2. môi trường
3. ổ sinh thái
4. khoảng thuận lợi

Câu 7: Khi nói về giới hạn sinh thái, phát biểu nào sau đây sai?

1. Ngoài giới hạn sinh thái, sinh vật sẽ chết
2. Trong khoảng thuận lợi, sinh vật thực hiện chức năng sống tốt nhất
3. Trong khoảng chống chịu của các nhân tố sinh thái, hoạt động sinh lí của sinh vật bị ức chế
4. Giới hạn sinh thái ở tất cả các loài đều giống nhau

Câu 8: Vai trò quan trọng nhất của ánh sáng đối với động vật là

1. kiếm mồi quanh nơi sống
2. nhận biết giao phối
3. nhận biết con mồi
4. định hướng trong không gian

Câu 9: Đặc điểm thích nghi không gặp ở những động vật hoạt động ban đêm là

1. thân có màu sắc sặc sỡ dễ nhận biết
2. mắt rất tinh dễ quan sát
3. xúc giác phát triển
4. mắt nhỏ lại hoặc tiêu giảm

Câu 10: Nhiệt độ tác động đến

1. Hình thái, cấu trúc cơ thể, tuổi thọ, các hoạt động sinh lí- sinh thái và tập tính của sinh vật
2. Đã ảnh hưởng tới hoạt động, khả năng sinh trưởng, sinh sản
3. Hoạt động kiếm ăn, khả năng sinh trưởng, sinh sản.
4. Ảnh hưởng tới hoạt động, khả năng sinh trưởng, sinh sản, tạo điều kiện cho động vật nhận biết các vật, định hướng di chuyển trong không gian.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

• HS dùng điện thoại truy cập, thi đua trả lời nhanh.
• GV điều hành, quan sát, hỗ trợ
• [2.1.TC2a]: HS thực hiện các tương tác được xác định rõ ràng với công nghệ số (làm bài tập online) trong lớp học.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

• HS giơ tay phát biểu

Bước 4: Kết luận, nhận định:

- GV chữa bài, chốt đáp án.

- GV nhận xét thái độ học tập, phương án trả lời của HS, ghi nhận và tuyên dương.

Đáp án

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a) Mục tiêu: HS thực hiện làm các bài tập vận dụng để nắm vững kiến thức và biết ứng dụng những kiến thức về nhân tố sinh thái.

b) Nội dung: HS làm việc nhóm đôi vận dụng các kiến thức đã học vào giải quyết các bài tập trong phiếu bài tập.

c) Sản phẩm: Đáp án của HS cho các câu hỏi vận dụng liên quan đến môi trường sống, nhân tố sinh thái và giới hạn sinh thái.

d) Tổ chức thực hiện: 

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

• GV phát phiếu bài tập vận dụng cho HS, yêu cầu các nhóm đôi hoàn thành tất cả các câu hỏi trong phiếu.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

• Nhóm đôi HS thảo luận hoàn thành nhiệm vụ.
• GV điều hành quan sát, hỗ trợ.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

• HS xung phong phát biểu, các HS khác chú ý lắng nghe nhận xét và góp ý bổ sung.

Bước 4: Kết luận, nhận định:

• GV chữa bài, chốt đáp án.
• GV nhận xét thái độ làm việc, sản phẩm, phương án trả lời của các học sinh, ghi nhận và tuyên dương.

Đáp án

Câu 1: Môi trường sống là nơi sống của sinh vật, bao gồm các nhân tố xung quanh sinh vật, có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến sự tồn tại và phát triển của chúng.

- Các môi trường sống chủ yếu là:

+ Môi trường trên cạn

+ Môi trường nước

+ Môi trường trong lòng đất

+ Môi trường sinh vật

Câu 2: 

Câu 3: 

* HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Ôn lại kiến thức đã học trong bài 41

- Làm bài tập bài 41- SBT Khoa học tự nhiên 7- Kết nối tri thức, phần Sinh học

- Vẽ biểu đồ giới hạn sinh thái của vi khuẩn suối nước nóng (Câu 3 - Vận dụng).

- Đọc và tìm hiểu trước nội dung:  Bài 42 - Quần thể sinh vật..