Giáo án NLS Âm nhạc 10 CĐ 2 Lí thuyết: Sơ lược về điệu thức. Tính chất của điệu trưởng và điệu thứ

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

PHẦN MỘT: KIẾN THỨC CHUNG

CHỦ ĐỀ 2: CUỘC SỐNG MẾN THƯƠNG

LÝ THUYẾT ÂM NHẠC 

SƠ LƯỢC VỀ ĐIỆU THỨC. 

TÍNH CHẤT CỦA ĐIỆU TRƯỞNG VÀ ĐIỆU THỬ

I. MỤC TIÊU

1. Về kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Trình bày được khái niệm điệu thứ, gam, kí hiệu các bậc trong điệu thức và các loại điệu thức phổ biến nhất.
• Trình bày được khái niệm giọng và tính chất của giọng trưởng và giọng thứ. 

2. Năng lực

• Năng lực chung: 
• Giải quyết được những nhiệm vụ học tập một cách độc lập, theo nhóm và thể hiện sự sáng tạo. 
• Góp phần phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác qua hoạt động và trao đổi nhiệm vụ học tập âm nhạc với giáo viên.
• Năng lực riêng: 
  • Bước đầu nhận thức được tính chất của các bản nhạc, ca khúc viết ở giọng trưởng hoặc giọng thứ. 
• Năng lực số :
  • 1.2.NC1b: HS tiến hành phân tích, so sánh và đánh giá dữ liệu âm thanh số từ video YouTube của hai trích đoạn ca khúc để nhận biết sự khác biệt về màu sắc, tính chất âm nhạc.
  • 5.2.NC1b: HS lựa chọn và áp dụng công cụ số (ứng dụng đàn phím ảo / phần mềm Piano điện tử trên điện thoại) để trực tiếp bấm và nghe thử các bậc âm I - III - V, tự kiểm chứng cấu tạo hợp âm ba trưởng và hợp âm ba thứ.
• 6.2.NC1b: HS thực hành kỹ năng sử dụng công cụ kiểm tra số (Quizizz/Azota/website kenhhoctap.edu.vn) để trả lời nhanh bài tập củng cố lý thuyết điệu thức và phân biệt tính chất giọng trưởng - giọng thứ.
• 1.1.NC1b: HS áp dụng kỹ thuật tìm kiếm trên môi trường số (YouTube, kho học liệu âm nhạc trực tuyến) để tra cứu chính xác văn bản bản nhạc các bài hát đã học ở cấp học dưới, phục vụ việc phân tích giọng.
• Năng lực AI :
  • 10.C3.1: HS mô tả được các yêu cầu để đặt câu lệnh (prompt) phù hợp, chính xác cho trợ lý AI nhằm yêu cầu hệ thống tóm tắt ngắn gọn quy luật khoảng cách cung và nửa cung của gam trưởng và gam thứ tự nhiên. 
  • 10.B2.1: HS nêu và nhận thức được các quy tắc an toàn, đạo đức và quy định khi sử dụng công cụ AI trong học tập (không để AI giải hộ hay sao chép phân tích tác phẩm mà phải tự tư duy thẩm âm, kiểm chứng lại bằng kiến thức SGK). 

3. Phẩm chất

• Hình thành phẩm chất ham học hỏi, tìm tòi về các điệu thứ, tính chất của các giọng điệu trong tác phẩm âm nhạc.
• Rèn luyện tinh thần và ý thức làm việc nhóm. 

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

• SGK, SGV Âm nhạc 10, Giáo án.
• File âm thanh và hình ảnh, video, bản nhạc, ca khúc, nhạc cụ (đàn phím điện tử, piano, guitar); phương tiện nghe nhìn. 
• Máy tính, máy chiếu, bài tập tương tác số trên nền tảng Quizizz/Azota/ website kenhhoctap.edu.vn.

2. Đối với học sinh

• SGK Âm nhạc 10. 
• Thiết bị cá nhân (điện thoại thông minh/máy tính bảng có kết nối mạng), cài ứng dụng đàn phím ảo (Virtual Piano/Perfect Piano), tài khoản truy cập chatbot AI phục vụ học tập.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động: Khám phá kiến thức mới

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Trình bày được khái niệm điệu thức, gam, các kí hiệu bậc của điệu thức, các dạng điệu thức phổ biến nhất và cấu tạo.

- Trình bày được khái niệm giọng, cấu tạo, tính chất của giọng trưởng và giọng thứ. 

b. Nội dung: 

- Khái niệm điệu thức, gam, các kí hiệu bậc của điệu thức, các dạng điệu thức phổ biến nhất và cấu tạo.

- Khái niệm giọng, cấu tạo và tính chất của giọng trưởng, giọng thứ. 

c. Sản phẩm học tập: 

- HS nêu được khái niệm điệu thức, gam, kí hiệu các bậc của điệu thức.

- HS trình bày được đặc điểm của điệu thức trưởng và điệu thức thứ 7 âm.

- HS trình bày chính xác khái niệm giọng, tính chất của giọng trưởng và giọng thứ. 

d. Tổ chức hoạt động:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS	DỰ KIẾN SẢN PHẨM	NLS/AI
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV lần lượt chỉ và hướng dẫn cho HS nhận biết về điệu thức, điệu thức trưởng, điệu thức thứ trong SGK tr.17. + Điệu thức: + Điệu thức trưởng (điệu trưởng): + Điệu thức thứ (điệu thứ): - Tích hợp đàn phím ảo: GV yêu cầu HS mở ứng dụng đàn phím ảo trên điện thoại, trực tiếp bấm thử hợp âm ba Đô trưởng (Đô - Mi - Son) và La thứ (La - Đô - Mi) để lắng nghe sự khác biệt rõ rệt giữa âm vang sáng (trưởng) và âm vang trầm dịu (thứ). - GV dẫn dắt và giới thiệu cho HS khái niệm về giọng. - GV giúp HS nhận biết và lấy ví dụ về giọng trưởng, giọng thứ từ đó HS rút ra tính chất của giọng trưởng, giọng thứ: + Ví dụ: giọng Đô trưởng (âm chủ là âm Đô và tên của điệu thức là trưởng). + Ví dụ: giọng La thứ (âm chủ là âm La và tên của điệu thức là thứ).  - Tích hợp đặt prompt AI: GV hướng dẫn HS thực hành đặt câu lệnh (prompt) ngắn gọn, đúng trọng tâm cho chatbot AI: "Hãy nêu tóm tắt công thức cung và nửa cung của gam Đô trưởng và gam La thứ tự nhiên theo định dạng danh sách ngắn" để HS đối chiếu với các cung nối bậc trong SGK tr.17.    - GV thể hiện trên đàn một đoạn nhạc giọng trưởng (giọng Đô trưởng), một đoạn nhạc giọng thứ (giọng La thứ) và yêu cầu HS trình bày trước lớp.  Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập - HS lắng nghe GV giới thiệu, trình bày về:  + Khái niệm điệu thức, gam, các kí hiệu bậc của điệu thức, các dạng điệu thức phổ biến nhất và cấu tạo. + Khái niệm giọng, cấu tạo và tính chất của giọng trưởng, giọng thứ.  - Mở đàn phím ảo trên điện thoại bấm thử các bậc âm I - III - V.  - Thao tác đặt prompt đúng yêu cầu trên ứng dụng AI, đọc kết quả tóm tắt công thức cung và đối chiếu với SGK.  - GV theo dõi, hỗ trợ HS chuẩn hóa câu lệnh prompt và kỹ năng bấm phím đàn ảo.  Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV mời đại diện HS nhắc lại và trình bày về: + Khái niệm điệu thức, gam, kí hiệu các bậc của điệu thức. + Đặc điểm của điệu thức trưởng và điệu thức thứ 7 âm. + Khái niệm giọng, tính chất của giọng trưởng và giọng thứ.  - Đại diện HS đọc kết quả phản hồi của AI về công thức cung và nhận xét về độ chính xác sau khi đối chiếu với bài học.  - GV mời HS khác nhận xét, bổ sung.  Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức.	Khám phá kiến thức mới 1. Điệu thức - Điệu thức là mối tương quan về cao độ giữa các âm thanh theo một quy luật nhất định. + Sự sắp xếp bảy âm thanh của điệu thức từ thấp lên cao hay từ cao xuống thấp tạo thành gam. Các âm thanh hợp thành gam gọi là các bậc. + Các bậc của gam đồng thời cũng là các bậc của điệu thức và được kí hiệu bằng số La Mã.  - Phổ biến nhất là điệu thức trưởng và điệu thức thứ 7 âm: + Điệu thức trưởng (điệu trưởng): có ba bậc (I, III, V) tạo thành một hợp âm ba trưởng. +  Điệu thức thứ (điệu thứ): có ba bậc (I, III, V) tạo thành một hợp âm ba thứ.  2. Giọng và tính chất của giọng trưởng, giọng thứ a. Khái niệm về giọng - Giọng là điệu thức được thể hiện trên một độ cao nhất định. - Tên gọi của giọng là tên của âm chủ và tên điệu thức.  b. Tính chất của giọng trưởng và giọng thứ  - Giọng trưởng thường có tính chất khỏe khoắn, tươi sáng. - Giọng thứ thường có tính chất nhẹ nhàng, mềm mại.	5.2.NC1b: HS lựa chọn và sử dụng công cụ số (ứng dụng đàn phím ảo) để trực tiếp mô phỏng và cảm nhận âm thanh hợp âm ba bậc I - III - V của điệu trưởng và điệu thứ.                                                         10.C3.1: HS mô tả được yêu cầu và thực hành đặt prompt phù hợp, rõ mục tiêu trên công cụ AI để hệ thống hóa công thức cấu tạo gam, sau đó đối chiếu kiểm chứng với SGK.

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Củng cố kiến thức đã học, trình bày rõ ràng, chính xác khái niệm về điệu thức và giọng.

- Phân biệt được sự khác nhau cơ bản giữa điệu trưởng và điệu thứ, giọng trưởng và giọng thứ.

b. Nội dung: Ôn luyện các kiến thức đã học về điệu thứ và giọng. 

c. Sản phẩm học tập: 

- HS trình bày được rõ ràng, chính xác khái niệm điệu thức, cấu tạo, đặc điểm của điệu thức trưởng, điệu thức thứ. 

- HS trình bày chính xác khái niệm giọng, phân biệt được sự khác nhau giữa tính chất của giọng trưởng và giọng thứ.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS phân biệt được các đoạn nhạc, bài hát viết ở giọng trưởng hay giọng thứ.

b. Nội dung: Các đoạn nhạc, bài hát đã học ở cấp tiểu học và THCS. 

c. Sản phẩm học tập: HS nêu được tên một bài hát hoặc tìm được một bản nhạc viết ở giọng trưởng hoặc giọng thứ.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..