Giáo án NLS Ngữ văn 9 kết nối Bài 6: Bài hát đồng sáu xu

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu cốt truyện, không gian, thời gian, ngôi kể trong truyện Bài hát đồng sáu xu

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi Think – Pair – Share, thực hiện yêu cầu sau:

+ Vẽ sơ đồ các sự kiện tạo nên cốt truyện của truyện “Ba đồng sáu xu”.

+ Xác định vụ án cần điều tra và cho biết không gian, thời gian xảy ra vụ án.

+ Truyện được kể theo ngôi thứ mấy?

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ

- HS vận dụng kiến thức đã học và trả lời câu hỏi. 

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận 

- GV mời đại diện 1 – 2 HS mỗi nhóm trình bày kết quả.

- Các nhóm khác lắng nghe, đặt câu hỏi (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức.

II. Khám phá văn bản

1. Cốt truyện, không gian, thời gian, ngôi kể trong truyện Bài hát đồng sáu xu.

a. Cốt truyện

- Sơ đồ đính kèm phía dưới.

b. Không gian, thời gian xảy ra vụ án

- Vụ án được kể lại trong tác phẩm: Bà Li-ly Cráp-tri bị giết trong nhà. Bà bị đánh bằng cái chặn giấy ở trên bàn cạnh cửa ra vào.

- Không gian xảy ra vụ án: trong nhà bà Li-ly Cráp-tri.

- Thời gian xảy ra vụ án: buổi tối (Khi bà giúp việc Ma-thơ đến để chuẩn bị dọn bữa tối vào lúc 7 giờ 30 phút thì bà Li-ly đã chết rồi.).

c. Ngôi kể

Câu chuyện được kể theo ngôi thứ ba.

SƠ ĐỒ DIỄN BIẾN CỐT TRUYỆN

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu nhân vật trong truyện Bài hát đồng sáu xu

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS thảo luận nhóm nhỏ gồm 4 HS theo kĩ thuật Khăn trải bàn với vị trí ngồi như hình vẽ dưới đây:

- GV yêu cầu HS hoàn thành những nhiệm vụ sau:

+ Đặc điểm hệ thống nhân vật của thể loại truyện trinh thám được thể hiện như thế nào trong tác phẩm “Bài hát đồng sáu xu”? Hoàn thành vào bảng dưới đây.

+ Bằng cách nào luật sư Ét-uốt đã phá án thành công? Qua đó, ông đã bộc lộ những khả năng gì?

+ Tác phẩm chủ yếu là lời thoại nhân vật. Theo em, vì sao nhà văn không miêu tả kĩ quá trình cân nhắc, suy luận của người điều tra?

- GV hướng dẫn các nhóm HS sử dụng AI để tóm tắt các manh mối chính và yêu cầu AI đánh giá độ tin cậy của các nhân vật nghi vấn dựa trên lời khai trong văn bản.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ

- HS vận dụng kiến thức đã học và trả lời câu hỏi. 

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động 

- GV mời 1 – 2 HS trình bày kết quả.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức.

Nhiệm vụ 3: Tìm hiểu yếu tố ngẫu nhiên và yếu tố bất ngờ trong tác phẩm Bài hát đồng sáu xu

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV hướng dẫn HS thực hiện hoạt động thảo luận nhóm theo kĩ thuật XYZ: Mỗi nhóm khoảng 6 HS, mỗi HS viết ra 2 ý kiến trong vòng 2 phút về  câu trả lời cho các nhiệm vụ được giao, chuyển cho bạn bên cạnh, tiếp tục cho đến khi tất cả HS trong nhóm đều viết và chuyển xong ý kiến của mình. Sau khi thu thập ý kiến, nhóm trưởng tổ chức cho nhóm thảo luận về các ý kiến đó là đúng hay sai, chốt lại đáp án để trình bày kết quả trước lớp.

- Các nhóm hoàn thành những nhiệm vụ sau:

+ Yếu tố ngẫu nhiên nào đã xuất hiện trong quá trình điều tra của luật sư Ét-uốt? Yếu tố đó giúp ích gì cho việc suy luận của vị luật sư?

+ Truyện trinh thám hấp dẫn người đọc bởi yếu tố bất ngờ. Hãy chỉ ra sự bất ngờ của kết quả điều tra vụ án trong tác phẩm “Bài hát đồng sáu xu”.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ

- HS vận dụng kiến thức đã học và trả lời câu hỏi. 

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động 

- GV mời 1 – 2 HS trình bày đáp án.

- GV đọc một vài ghi chép, yêu cầu HS khác lắng nghe.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức.

- GV chuyển sang nội dung mới.

Nhiệm vụ 4: Tổng kết

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV hướng dẫn HS làm việc cá nhân: Tổng kết nội dung và nghệ thuật văn bản “Bài hát đồng sáu xu”.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ

- HS vận dụng kiến thức đã học và trả lời câu hỏi. 

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động 

- GV mời 1 – 2 HS trình bày kết quả.

- GV yêu cầu HS khác lắng nghe, nhận xét, nêu ý kiến bổ sung (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức.

- GV chuyển sang nội dung mới.

2. Tìm hiểu nhân vật trong truyện Bài hát đồng sáu xu

a. Hệ thống nhân vật

b. Nhân vật luật sư Ét-uốt

* Cách thức phá án: 

- Luật sư thu thập, tìm hiểu thông tin về bà Li-ly qua những người liên quan đến bà:

+ Ông nói chuyện với luật sư của bà Li-ly để nắm được cách bà quản lí tiền bạc.

+ Ông đến nhà Méc-đơ-lân, nói chuyện với từng thành viên trong gia đình để nắm bắt thông tin của vụ án.

+ Ông rất tinh ý khi nói chuyện với bà giúp việc Ma-thơ. Ông nhận thấy đây là một nhân chứng quan trọng. (Ông nghĩ: “Một nhân chứng tốt. Bà ấy quan trọng lắm đây.”)

- Khi nghe bà Ma-thơ khẳng định các thành viên trong gia đình không liên quan đến vụ án, luật sư Ét-uốt nhận thấy “bà nói chân thành” và đã loại trừ những yếu tố gây nhiễu (động cơ, thái độ, hành vi có vẻ đáng ngờ của Méc-đơ-lân, bà Ê-mi-ly, chú Uy-li-am và đặc biệt là Mét-thiu). Từ đó, người điều tra thu hẹp phạm vi đối tượng cần xem xét. Quan sát thái độ và lắng nghe lời khai của bà giúp việc, vị luật sư đã nghi ngờ có người bên ngoài vào hại bà chủ Li-ly.

- Luật sư thấy được mối liên hệ giữa đồng sáu xu mới qua lời kể của bà Ma-thơ với những đồ vật trong túi nhung đen của bà Li-ly. Trong túi không có đồng sáu xu mới nào. Điều này chứng tỏ rằng ai đó đã đến nhà bà Li-ly vào buổi tối hôm đó và lấy đi đồng sáu xu.

* Khả năng của luật sư Ét-uốt:

- Để khám phá ra sự thật, người điều tra cần có nhiều phẩm chất và kĩ năng. Tuy nhiên, truyện Bài hát đồng sáu xu đề cao, tô đậm sự “tinh ý”, nhạy cảm, kinh nghiệm điều tra của luật sư Ét-uốt. Đối với người nhạy cảm, khi phá án, mọi yếu tố ngẫu nhiên đều được tận dụng. Vì thế, từ cái bảng hiệu, vị luật sư đã nghĩ đến một bằng chứng quan trọng bị bỏ sót và giải mã được vụ án.

c. Lời thoại nhân vật

- Việc không miêu tả kĩ quá trình cân nhắc, suy luận của người điều tra có tác dụng:

+ Ca ngợi tài năng, kinh nghiệm, tốc độ suy luận rất nhanh của luật sư Ét-uốt. Qua những lời đối thoại, ông đã loại trừ yếu tố gây nhiễu, phát hiện ra mấu chốt quan trọng của vụ án, tìm bằng chứng củng cố giả thiết để đưa ra kết luận chính xác.

+ Giúp câu chuyện thêm kịch tính, căng thẳng, khiến người đọc hồi hộp khi theo dõi và thấy bất ngờ khi kết thúc.

3. Yếu tố ngẫu nhiên và yếu tố bất ngờ trong tác phẩm Bài hát đồng sáu xu

a. Yếu tố ngẫu nhiên

- Yếu tố ngẫu nhiên xuất hiện trong quá trình điều tra của luật sư Ét-uốt:  

+ Khi từ nhà Méc-đơ-lân ra về, luật sư trầm ngâm suy nghĩ: “Câu đố đã nằm trong tay... vậy mà ông vẫn chưa giải được. Cần thêm cái gì đấy... cái gì đấy nhỏ thôi. Vừa đủ để chỉ cho ông đi đúng hướng”. 

+ Yếu tố ngẫu nhiên là cái bảng hiệu “Hai Tư Chú Sáo Đen”. Cái bảng hiệu đó đã khiến vị luật sư nhớ tới một bài đồng dao cổ, trong đó có câu “Bài hát đồng sáu xu”.

- Truyện Bài hát đồng sáu xu là kiểu phá án bằng một gợi ý tình cờ tưởng như không liên quan đến vụ án. Bài đồng dao giúp luật sư Ét-uốt nhớ lại chứng cứ bỏ sót trong chiếc túi nhung đen của bà chủ bị giết. Từ đó, ông điều tra lại và phát hiện ra bà giúp việc nói dối. Cuối cùng, bà giúp việc mới khai toàn bộ sự thật.

b. Yếu tố bất ngờ

- Truyện trinh thám hấp dẫn người đọc bởi yếu tố bất ngờ. Trong phần đầu vụ án, nhà văn đánh lạc hướng suy luận của người đọc bằng những manh mối gây nhiễu khá phức tạp. 

- Thành viên nào trong gia đình cũng có thể là nghi phạm. 

- Truyện của A-ga-thơ Crít-xti thường có công thức: Mở đầu giới thiệu một loạt nhân vật liên quan đến một sự kiện nào đó, có người bị giết, những người khác bị nghi ngờ. Họ lần lượt bị tra vấn, cung cấp những thông tin mình biết về án mạng, nhưng lời khai của họ luôn có lỗ hồng khiến người đọc phải hoang mang. 

- Và khi hung thủ thực sự lộ mặt, độc giả cảm thấy rất bất ngờ vì những manh mối gây nhiễu đã khiến họ loại bỏ khả năng người đó là tội phạm ngay từ đầu truyện.

4. Tổng kết

a. Nội dung

- Ca ngợi tài năng phá án của luật sư Ét-uốt.

- Thể hiện niềm tin vào sự thật và công lí.

b. Nghệ thuật

- Ngôi kể: ngôi thứ ba.

- Chủ yếu sử dụng lời thoại của nhân vật.

- Sử dụng những manh mối gây nhiễu khá phức tạp để đánh lạc hướng suy luận của người đọc.

- Tận dụng yếu tố ngẫu nhiên trong quá trình điều tra để làm nổi bật sự “tinh ý”, nhạy cảm của nhân vật.