Qua VB kết nối về chủ đề, củng cố và mở rộng hiểu biết về thể thơ song thất lục bát, đặc biệt là nhận biết được thế mạnh của thể thơ này trong việc miêu tả những cảm xúc, khát vọng của con người.

2. Năng lực

Năng lực chung

Năng lực giao tiếp và hợp tác: khả năng thực hiện nhiệm vụ một cách độc lập hay theo nhóm; Trao đổi tích cực với giáo viên và các bạn khác trong lớp.
Năng lực tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn, nhóm và GV. Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc nhóm, tư duy logic, sáng tạo khi giải quyết vấn đề.

Năng lực đặc thù

Qua VB kết nối về chủ đề, củng cố và mở rộng hiểu biết về thể thơ song thất lục bát, đặc biệt là nhận biết được thế mạnh của thể thơ này trong việc miêu tả những cảm xúc, khát vọng của con người.

Năng lực số

1.1.TC2a: Sử dụng công cụ tra cứu trực tuyến để tìm kiếm và thẩm định các tác phẩm kinh điển viết theo thể song thất lục bát (như Chinh phụ ngâm, Cung oán ngâm khúc).
2.4.TC2a: Sử dụng các công cụ làm việc nhóm trực tuyến để cùng phân tích sơ đồ gieo vần của một đoạn thơ cụ thể.
6.1.TC2a: Nhận biết khả năng của AI trong việc nhận diện và mô phỏng quy luật gieo vần, ngắt nhịp của các thể thơ truyền thống Việt Nam.
6.2.TC2a: Sử dụng câu lệnh (prompt) để AI kiểm tra tính chính xác về luật bằng - trắc trong một đoạn thơ song thất lục bát tự sáng tác hoặc sưu tầm.
6.3.TC2a: Sử dụng thiết bị số (phần mềm ghi âm/Text-to-Speech) để phân tích sự khác biệt về nhạc tính giữa thể thơ lục bát và song thất lục bát.

3. Phẩm chất

Yêu thương, đồng cảm với con người và trân trọng vẻ đẹp của cuộc sống.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

KHBD;
SGK, SGV Ngữ văn 9;
Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi;
Tranh ảnh về tác giả, tác phẩm;
Bảng phân công nhiệm vụ cho HS hoạt động trên lớp;
Bảng giao nhiệm vụ học tập cho HS ở nhà;
Máy tính, máy chiếu.
Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
Công cụ AI hỗ trợ: ChatGPT, Copilot.

2. Đối với học sinh

SGK, SBT Ngữ văn 9.
Sách tham khảo, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học…
Bảng giao nhiệm vụ học tập đã chuẩn bị ở nhà.
Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

…………………………………………..

2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Tìm hiểu chung về văn bản

a. Mục tiêu: Đọc văn bản và thực hiện một số kĩ thuật đọc.

b. Nội dung: HS sử dụng SGK, quan sát, chắt lọc kiến thức trả lời những câu hỏi liên quan đến bài học.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS và chuẩn kiến thức của GV.

d. Tổ chức thực hiện:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

SẢN PHẨM DỰ KIẾN

NLS

Nhiệm vụ: Hướng dẫn HS tìm hiểu chung về văn bản

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân thực hiện yêu cầu dưới đây:

+ GV hướng dẫn cách đọc và cho HS đọc trực tiếp văn bản, kĩ năng suy luận khi đọc văn bản thuyết minh.

+ Xác định bố cục và nội dung từng phần của văn bản.

- GV yêu cầu HS sử dụng thiết bị cá nhân truy cập các trang thư viện văn học để tìm tên 3 tác phẩm lớn của Việt Nam được viết theo thể thơ song thất lục bát.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS vận dụng kiến thức đã học để thực hiện nhiệm vụ.

- GV quan sát, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động

- GV mời đại diện 1 - 2 HS trình bày sản phẩm.

- GV yêu cầu HS khác lắng nghe, nhận xét, đặt câu hỏi (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

- GV chuyển sang nội dung mới.

I. Tìm hiểu chung về văn bản

- Bố cục:

+ Phần 1 (chỉ gồm 1 câu): nêu ý khái quát của toàn VB.

+ Phần 2 (từ Những tác phẩm đầu tiên đến trước sau không lâu): cung cấp thông tin về thời điểm ra đời của thể thơ song thất lục bát và khẳng định thể thơ này do người Việt sáng tạo nên.

+ Phần 3 (từ Thể thơ song thất lục bát và thể thơ lục bát tương đồng đến trên đầu chứng cho): nêu nét đặc sắc về hình thức khiến thơ song thất lục bát giàu nhạc tính, có khả năng truyển tải cảm xúc mạnh mẽ.

+ Phần 4 (từ Ngoài ngâm khúc đến tôi bác cùng nhau): thông tin về các thể loại có sử dụng thể thơ song thất lục bát.

+ Phần cuối cùng (còn lại): khẳng định thể thơ này được các thế hệ nhà thơ từ xưa tới nay sử dụng trong sáng tác văn chương.

1.1.TC2a: HS sử dụng công cụ tra cứu trực tuyến để tìm kiếm và thẩm định các tác phẩm kinh điển viết theo thể song thất lục bát (như Chinh phụ ngâm, Cung oán ngâm khúc).

Hoạt động 2: Khám phá văn bản

a. Mục tiêu: Mở rộng hiểu biết về thể thơ song thất lục bát, đặc biệt là nhận biết được thế mạnh của thể thơ này trong việc miêu tả những cảm xúc, khát vọng của con người.

b. Nội dung: Sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời các câu hỏi liên quan đến văn bản Một thể thơ độc đáo của người Việt.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS và kiến thức HS tiếp thu được liên quan đến văn bản Một thể thơ độc đáo của người Việt và chuẩn kiến thức GV.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: HS củng cố, mở rộng kiến thức đã học về văn bản Một thể thơ độc đáo của người Việt.

b. Nội dung: Sử dụng SGK, kiến thức đã học để trả lời các câu hỏi liên quan đến văn bản Một thể thơ độc đáo của người Việt.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS và chuẩn kiến thức của GV.

d. Tổ chức thực hiện

Nhiệm vụ 1: Trả lời câu hỏi trắc nghiệm

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV sử dụng các công cụ sáng tạo bài tập tương tác như Kahoot!, Quizizz, ActivePresenter,… để cùng học sinh ôn tập lại những nội dung vừa học trong bài.

- GV gửi link cho HS để thực hiện làm bài.

- GV lần lượt nêu các câu hỏi:

Trường THPT:………………………

Lớp:…………………………………..

Họ và tên:……………………………..

PHIẾU BÀI TẬP

VĂN BẢN MỘT THỂ THƠ ĐỘC ĐÁO CỦA NGƯỜI VIỆT

Khoanh tròn vào đáp án đặt trước câu trả lời đúng:

Câu 1: Đâu là những tác phẩm đầu tiên sáng tác bằng thể song thất lục bát?

A. Chỉ Nam ngọc âm giải nghĩa.

B. Đại nghĩ bát giáp thưởng đào giải văn.

C. Hoàng Lê nhất thống chí.

D. Chỉ Nam ngọc âm giải nghĩa và Đại nghĩ bát giáp thưởng đào giải văn.

Câu 2: Thể song thất lục bát tương đồng với thể lục bát ở đặc điểm nào?

A. Quy luật dùng thanh điệu.

B. Số câu trong một bài thơ.

C. Cách gieo vần ở cặp câu lục bát và quy luật dùng thanh điệu.

D. Số tiếng trong một dòng.

Câu 3: Theo văn bản, thể song thất lục bát và lục bát được người Việt sáng tạo trong khoảng thời gian nào?

A. Thế kỉ XX, xuất hiện trước sau không lâu.

B. Thế kỉ XV – XVI, xuất hiện trước sau không lâu.

C. Thế kỉ XV – XVII, xuất hiện trước sau không lâu.

D. Thế kỉ X – XVI, xuất hiện trước sau không lâu..

Câu 4: Vần chân của thể song thất lục bát thường được gieo ở câu nào ?

A. Câu lục và câu bát.

B. Câu thất thứ nhất.

C. Câu thất thứ hai.

D. Câu bát.

Câu 5: Sự khác biệt của thể lục bát và song thất lục bát nằm ở điểm nào?

A. Câu thất thứ nhất.

B. Cặp câu song thất.

C. Câu bát.

D. Cặp câu lục bát.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ:

- HS tiếp nhận nhiệm vụ học tập.

- GV quan sát, hỗ trợ HS thực hiện (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV quan sát bảng kết quả trò chơi của HS, lắng nghe và giải đáp thắc mắc của HS.

- GV mời một số HS khác đọc đáp án khác (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chuẩn đáp án:

1. D

2. C

3. B

4. A

5. B

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới.

[5.2.TC2a: HS tham gia trò chơi trắc nghiệm củng cố trên ứng dụng tương tác trực tuyến để giáo viên thu thập dữ liệu học tập tức thời.]

Nhiệm vụ 2: Luyện tập theo văn bản

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV hướng dẫn làm bài vào vở, cho HS luyện tập theo những nhiệm vụ cụ thể sau:

Câu 1: Chỉ ra những biểu hiện cho thấy sức ảnh hưởng của thể thơ song thất lục bát đến đời sống thi ca hiện đại.

Câu 2: Trình bày suy nghĩ của em về nhận định của tác giả đối với thể thơ song thất lục bát: “Đó thực sự là một thể thơ đặc sắc mà người Việt đã sáng tạo nên để có thể gửi gắm vào trong đó tâm hồn sâu lắng của mình”.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS vận dụng kiến thức đã học để hoàn thành bài luyện tập vào vở.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện một số HS trình bày trước lớp.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức.

- GV chốt kiến thức và gợi mở:

Câu 1:

- Thể thơ song thất lục bát ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống văn hoá và thi ca. Điều này thể hiện qua việc nhiều nhà thơ từ thế kỉ XVIII – XIX đến đầu thế kỉ XX tiếp tục sử dụng thể thơ này trong sáng tác.

- Thơ song thất lục bát đã phát huy giá trị trong thể loại ngâm khúc và nhiều thể loại văn học khác như ca trù, văn tế.

- Mặc dù ngày nay, thể thơ song thất lục bát không còn phổ biến như trước, nhưng vẫn được một số nhà thơ hiện đại sử dụng như một cách để kết nối với quá khứ và truyền tải những tâm trạng, cảm xúc mới mẻ. Điều này cho thấy thơ song thất lục bát vẫn có sức sống trong thi ca hiện đại, góp phần làm phong phú thêm văn học Việt Nam.

Câu 2:

Nhận định của tác giả đối với thể thơ song thất lục bát là nhận định hay và chính xác. Thể thơ song thất lục bát là thể thơ được ông cha ta sáng tạo ra, thể hiện tinh thần cải biên những gì đã có để sáng tạo ra những cái mới. Thể thơ có cách ngắt nhịp, gieo vần, thanh điệu vô cùng hài hòa, nhẹ nhàng, giàu tính nhạc, trở thành một trong những thể thơ đặc sắc nhất, được sử dụng nhiều nhất trong thơ văn Việt Nam. Cũng chính bởi do được người Việt tạo ra mà thể thơ này mang đậm bản sắc, cốt cách, tâm hồn của dân tộc ta. Nội dung được truyền tải trong thơ song thất lục bát thường là cảm xúc, tâm hồn sâu lắng của tác giả với quê hương, đất nước, con người. Đây cũng là đặc điểm mà ít thể thơ nào làm được.

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức để trả lời câu hỏi về thể thơ song thất lục bát.

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS làm bài tập vận dụng, yêu cầu tạo lập văn bản.

c. Sản phẩm học tập: Phần trả lời của HS và chuẩn kiến thức của GV.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm bài tập sau:

Ngoài các tác phẩm được liệt kê trong văn bản “Một thể thơ độc đáo của người Việt”, em hãy tìm thêm những sáng tác khác thể hiện sự ảnh hưởng của thể thơ song thất lục bát trong văn học hiện đại Việt Nam.

- GV yêu cầu HS sáng tác hoặc sưu tầm thêm những đoạn thơ song thất lục bát về chủ đề tình yêu quê hương.

+ GV gợi ý HS sử dụng thiết bị cá nhân nhập đoạn thơ mình sáng tác/sưu tầm vào AI với câu lệnh: "Kiểm tra xem đoạn thơ sau có tuân thủ đúng luật bằng trắc của thể song thất lục bát không?".

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS tiếp nhận nhiệm vụ học tập.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện 2 – 3 HS trình bày trước lớp.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và chốt kiến thức.

- GV có thể gợi mở:

+ “Gửi người vợ miền Nam” (trích) – Nguyễn Bính.

Em trở giác trăng nghiêng nửa gối

Mẹ chống rèm, sương gội vườn cam