Giâm cành:
- Khái niệm: Tạo cây con từ đoạn cành hoặc đoạn rễ đã cắt rời khỏi cây mẹ.
- Đặc điểm: Đơn giản, dễ thực hiện, hệ số nhân giống tương đối cao; nhược điểm là bộ rễ phát triển kém hơn cây từ hạt, dễ nhiễm bệnh từ cây mẹ.
- Thời vụ Bắc Bộ: Tháng 2 – tháng 4 (vụ xuân) và tháng 8 – tháng 10 (vụ thu).
- Thời vụ Nam Bộ: Đầu mùa mưa (tháng 4 – tháng 5).
- Ví dụ: Áp dụng hiệu quả với cây cam, quýt, hồng, mận,...
Chiết cành:
- Khái niệm: Kích thích cho cành ra rễ trực tiếp trên cây mẹ, sau đó tách cành ra tạo thành cây con.
- Đặc điểm: Cây con khỏe mạnh, nhanh cho quả; nhược điểm là bộ rễ phát triển kém hơn cây từ hạt, dễ nhiễm bệnh từ cây mẹ, hệ số nhân giống thấp.
- Thời vụ: Tương tự giâm cành (Bắc Bộ chọn vụ xuân/thu; Nam Bộ chọn đầu mùa mưa).
- Ví dụ: Áp dụng với cây bưởi, quýt, vải, nhãn, chôm chôm, sầu riêng,...
Ghép cành/mắt:
- Khái niệm: Dùng một bộ phận sinh dưỡng của một cây (mắt ghép, chồi ghép, cành ghép) ghép vào một cây khác (gốc ghép) để tạo nên một cây mới.
- Đặc điểm: Cây ghép thích ứng cao, bộ rễ khỏe mạnh (từ gốc ghép), sinh trưởng phát triển mạnh, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt; nhược điểm đòi hỏi kĩ thuật cao.
- Thời vụ Bắc Bộ: Vụ xuân (tháng 1 – tháng 4) và vụ thu (tháng 8 – tháng 9).
- Ví dụ: Phương pháp ghép mắt nhỏ có gỗ áp dụng rộng rãi cho cây nhóm cam, bưởi, vải, nhãn,...

2. Tiến trình các bước thực hành nhân giống

Quy trình Giâm cành (5 bước):
- Bước 1: Chọn cành giâm bánh tẻ, đủ mắt, khỏe mạnh.
- Bước 2: Cắt cành giâm thành từng đoạn khoảng 5 – 10 cm, có từ 2 đến 4 lá, cắt bớt phiến lá.
- Bước 3: Xử lí cành giâm (nhúng gốc cành vào dung dịch kích thích ra rễ sâu 1 – 2 cm trong 5 – 10 giây).
- Bước 4: Cắm cành giâm hơi nghiêng, sâu từ 3 – 5 cm vào bầu đất/luống giâm (khoảng cách 5x5 cm hoặc 10x10 cm).
- Bước 5: Chăm sóc cành giâm (tưới nước giữ ẩm, theo dõi ra rễ).
Quy trình Chiết cành (4 bước):
- Bước 1: Chọn cành chiết có đường kính 1 – 2 cm ở giữa tầng tán.
- Bước 2: Khoanh vỏ (độ dài đoạn khoanh khoảng 3 – 5 cm, cạo sạch lớp mô phân sinh vỏ sát phần gỗ, để 2 – 3 ngày cho khô).
- Bước 3: Bó bầu (bôi thuốc kích thích ra rễ vào vết cắt, dùng đất mùn hữu cơ giữ ẩm 70% – 80% bó quanh vết cắt bằng túi nylon, buộc chặt 2 đầu).
- Bước 4: Cắt và giâm cành chiết (cắt cành khỏi cây mẹ khi rễ chuyển màu vàng ngà, đem giâm trong vườn có mái che).
Quy trình Ghép mắt nhỏ có gỗ (4 bước):
- Bước 1: Lấy mắt ghép (cắt một miếng vỏ dài khoảng 1,5 – 2,0 cm có chứa mầm ngủ và một ít gỗ trên cành ghép).
- Bước 2: Chọn vị trí ghép và tạo miệng ghép (trên thân cây gốc ghép cách mặt bầu 15 – 20 cm, miếng vỏ cạo có kích thước lớn hơn một ít so với mắt ghép).
- Bước 3: Ghép mắt (đặt mắt ghép áp sát vào miệng ghép, dùng dây buộc chuyên dụng quấn kín cố định).
- Bước 4: Chăm sóc cây ghép (sau 15 – 20 ngày cắt bỏ phần ngọn gốc ghép phía trên mắt ghép cách 1,5 – 2,0 cm, tháo băng dây buộc, tưới phân NPK khi mầm ghép bật lên).

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Nhân giống vô tính cây ăn quả gồm 3 phương pháp chính: giâm cành, chiết cành (hệ rễ chùm nông) và ghép (thừa hưởng hệ rễ cọc sâu, khỏe từ gốc ghép).
Thời vụ nhân giống vô tính tối ưu phụ thuộc theo vùng khí hậu: khu vực phía Bắc ưu tiên vụ xuân và vụ thu; khu vực phía Nam tập trung vào đầu mùa mưa.
Yêu cầu nguyên liệu thực vật phải chọn cành bánh tẻ, khỏe mạnh, sạch sâu bệnh để đảm bảo khả năng ra rễ và sinh trưởng của cây con sau này.
Chất lượng bầu chiết đòi hỏi giá thể đất phải đạt độ ẩm tối ưu từ 70% đến 80% và bầu đất phải được bọc kín, buộc chặt để tránh mất nước.
Kĩ thuật ghép mắt nhỏ có gỗ bắt buộc phải thực hiện thao tác quấn dây buộc kín vết ghép nhằm chống thấm nước bên ngoài gây thối mắt ghép.
Sau khi mầm ghép bắt đầu bật mầm ngủ, quy tắc kĩ thuật bắt buộc là phải cắt bỏ phần ngọn của gốc ghép (cách mắt ghép 1,5 – 2,0 cm) để tập trung chất dinh dưỡng nuôi mầm mới.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX (TỐI GIẢN)

Slide 1: Tiêu đề | Bài 2: Nhân giống vô tính cây ăn quả.
Slide 2: Khái quát các phương pháp nhân giống | Định nghĩa, ưu nhược điểm và thời vụ của Giâm cành, Chiết cành, Ghép cành.
Slide 3: Kĩ thuật Giâm cành | Sơ đồ hóa quy trình 5 bước chuẩn bị vật liệu, xử lí thuốc kích thích và cắm cành giâm.
Slide 4: Kĩ thuật Chiết cành | Hướng dẫn 4 bước: Chọn cành, khoanh vỏ cạo sạch mô phân sinh, bó bầu đất ẩm 70%-80% và cắt giâm cây con.
Slide 5: Kĩ thuật Ghép mắt nhỏ có gỗ | Tiến trình 4 bước: Lấy mắt ghép, tạo miệng ghép trên gốc ghép cách mặt bầu 15-20 cm, quấn băng dây buộc và cắt ngọn gốc ghép nuôi mầm.
Slide 6: Tiêu chí đánh giá & An toàn thực hành | Các tiêu chuẩn đánh giá sản phẩm (số lượng lá, độ chắc chắn, tỉ lệ ra rễ/sống sót) và quy tắc sử dụng dao, kéo cắt cành an toàn.
Slide 7: Tổng kết & Vận dụng | Tóm tắt kiến thức cốt lõi; Bài tập lựa chọn phương pháp nhân giống vô tính phù hợp cho loại cây ăn quả cụ thể tại địa phương.