Đặc điểm thực vật học:
- Bộ rễ: Hệ rễ cọc, ăn rất sâu từ 4 m đến 5 m và lan rộng gấp 1 đến 3 lần đường kính tán cây; hệ rễ tơ tập trung chủ yếu ở tầng sâu từ 0 cm đến 50 cm.
- Thân, cành: Thân gỗ lớn (cao từ 10 m đến 15 m), tán rộng (từ 8 m đến 10 m). Một năm cây ra từ 3 đến 5 đợt chồi (xuân, hè, thu).
- Lá: Lá kép lông chim, lá non có màu đỏ tía/đỏ nâu, chuyển dần sang xanh đậm khi trưởng thành.
- Hoa: Hoa nhỏ mọc thành chùm ở đầu cành/nách lá. Gồm 3 loại: hoa cái, hoa đực và hoa lưỡng tính. Hoa đực có số lượng lớn nhất.
- Quả: Hình tròn, hạt đen, vỏ nhẵn màu vàng tươi hoặc vàng xám; cùi quả (thịt quả) chiếm từ 25% đến 65% khối lượng quả tùy giống.
Yêu cầu ngoại cảnh:
- Nhiệt độ: Thích hợp sinh trưởng từ 21 độ C đến 27 độ C. Giống miền Bắc cần nhiệt độ thấp dưới 10 độ C vào mùa đông để phân hoá mầm hoa. Giống miền Nam cần một mùa đông ngắn từ 17 độ C đến 22 độ C kéo dài từ 8 đến 10 tuần.
- Lượng mưa và độ ẩm: Ưa ẩm nhưng không chịu được úng; lượng mưa thích hợp từ 1200 mm đến 1600 mm/năm; độ ẩm không khí lý tưởng từ 70% đến 90%.
- Ánh sáng: Ưa sáng mạnh, tán cây nhận đầy đủ ánh sáng mới cho năng suất cao.
- Đất trồng: Thích hợp nhất đất cát, đất cát pha và đất phù sa ven sông; dải độ pH tối ưu từ 5,5 đến 6,4.
- Ví dụ: Nhãn lồng Hưng Yên trồng trên đất bãi bồi ven sông Hồng đạt tỉ lệ cùi quả dày, vị ngọt sắc và hương thơm đặc trưng.

2. Quy trình kĩ thuật trồng và chăm sóc

Kĩ thuật trồng:
- Thời vụ: Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ trồng tháng 6 – 7; Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên trồng tháng 6 – 9; Miền Bắc trồng vụ xuân (tháng 2 – 4) và vụ thu (tháng 8 – 10).
- Khoảng cách: Trồng cách nhau từ 6 m đến 7 m (mật độ khoảng 280 cây/ha).
- Bón lót hố: Đất phù sa đào hố rộng 80 cm, sâu 40 - 60 cm; bón lót từ 20,0 đến 30,0 kg phân hữu cơ + 0,5 – 0,7 kg phân lân + 0,5 kg vôi bột mỗi hố. Đất đồi/bạc màu cần đào hố lớn hơn và bón nhiều phân lân hơn.
Kĩ thuật chăm sóc:
- Bón phân thúc giai đoạn kinh doanh: Chia làm 4 lần trong năm. Lần 1 (sau thu hoạch): bón 100% hữu cơ + 30% đạm + 70% lân + 30% kali nhằm phục hồi cây. Lần 2 (khi ra hoa): bón 30% đạm + 20% kali để thúc ra hoa. Lần 3 (khi đậu quả): bón 30% đạm + 30% kali để thúc quả lớn. Lần 4 (sau lần ba 1,5 tháng): bón 10% đạm + 20% kali tích lũy chất lượng. Rạch rãnh 20 – 30 cm quanh bóng tán để bón phân.
- Tưới nước: Tưới bổ sung tăng dần vào các giai đoạn phân hoá mầm hoa, ra hoa/đậu quả (định kì 15 ngày/lần) và nuôi quả lớn.
- Sâu bệnh hại chính: Bọ xít nâu, Sâu đục quả, Sâu đục thân, Sâu đục gốc; Bệnh chổi rồng (do nhện lông nhung truyền nhiễm), Bệnh thối quả (do nấm), Bệnh phấn trắng, Bệnh khô cháy hoa.

3. Cắt tỉa, tạo tán và điều khiển ra hoa, đậu quả

Cắt tỉa tạo tán: Khi cây cao từ 0,8 m đến 1,0 m thì bấm ngọn tạo cành cấp 1; từ cành cấp 1 bấm chồi khi dài 0,5 – 0,7 m để tạo cành cấp 2, duy trì cắt tỉa hàng năm sau thu hoạch để giữ bộ khung tán phân bố đều, thông thoáng.
Thúc đẩy phân hoá mầm hoa:
- Biện pháp cơ giới: Vào tháng 12, tiến hành khoanh một vòng khép kín tại cành cấp 1 hoặc cấp 2 (độ rộng vết khoanh từ 0,3 – 0,5 cm đối với cây sinh trưởng khỏe; 0,1 – 0,2 cm đối với cây sinh trưởng trung bình).
- Biện pháp hóa học: Tưới hóa chất KClO3 vào giai đoạn lộc thành thục, sau đó tưới nước giữ ẩm liên tục từ 5 đến 7 ngày.
Tăng khả năng đậu quả: Phun phân bón vi lượng (Bo, Mn, Mo, Cu, Zn,...) kết hợp chất điều hòa sinh trưởng (alpha-NAA, GA3,...) qua lá thời kì ra hoa và đậu quả non.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Cây nhãn có hệ rễ cọc đâm cực sâu và rộng, có khả năng chịu hạn tốt nhưng yêu cầu đất canh tác tơi xốp, không ngập úng và độ pH đất từ 5,5 đến 6,4.
Điều kiện nhiệt độ thấp mùa đông (dưới 10 độ C ở miền Bắc) hoặc mùa đông ngắn dưới 22 độ C (ở miền Nam) là yêu cầu bắt buộc để cây chuyển trạng thái phân hoá mầm hoa.
Công thức bón phân thúc giai đoạn kinh doanh được chia làm 4 lần trong năm, áp dụng kĩ thuật rạch rãnh bón theo hình chiếu của tán cây để hệ rễ hấp thụ tối đa.
Kĩ thuật điều khiển ra hoa bằng cơ giới sử dụng phương pháp khoanh vỏ cành cấp 1 hoặc cấp 2 với độ rộng từ 0,1 cm đến 0,5 cm vào thời điểm tháng 12.
Biện pháp hóa học ứng dụng hợp chất KClO3 tưới gốc và các chất alpha-NAA, GA3 kết hợp nguyên tố vi lượng Bo phun qua lá đóng vai trò then chốt chống rụng quả non.
Cắt tỉa vệ sinh vườn định kì và loại bỏ cành chổi rồng là biện pháp canh tác bắt buộc để ngăn chặn dịch bệnh lan truyền do nhện lông nhung.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX (TỐI GIẢN)

Slide 1: Tiêu đề | Bài 4: Kĩ thuật trồng và chăm sóc cây nhãn.
Slide 2: Đặc điểm thực vật học | Chi tiết bộ rễ cọc đâm sâu 4-5m, lá kép lông chim, chùm hoa 3 loại và cấu tạo cùi quả.
Slide 3: Yêu cầu ngoại cảnh | Ranh giới nhiệt độ tích lũy phân hóa mầm hoa (mùa đông lạnh), ánh sáng mạnh và đất cát pha ven sông.
Slide 4: Quy trình trồng & Chuẩn bị hố | Lịch thời vụ 3 miền, mật độ khoảng cách 6-7m và công thức bón lót hố theo loại đất.
Slide 5: Kĩ thuật bón phân thúc 4 lần | Sơ đồ hóa 4 đợt bón thúc trong năm tương ứng với các giai đoạn sinh trưởng và mục đích dinh dưỡng.
Slide 6: Chế độ tưới nước & Phòng trừ sâu bệnh | Lịch trình tưới nước định kì và biện pháp xử lí các dịch hại nguy hiểm (bọ xít nâu, bệnh chổi rồng).
Slide 7: Cắt tỉa & Tạo tán định kì | Kĩ thuật bấm ngọn tạo cành cấp 1, cấp 2 ở thời kì kiến thiết và tỉa cành thoáng sau thu hoạch.
Slide 8: Xử lí kích thích ra hoa, đậu quả | Ứng dụng kĩ thuật khoanh vỏ thân cành tháng 12, tưới KClO3 và phun vi lượng Bo/GA3 chống rụng quả.