Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 10 Bài 1: Khái quát về nghệ thuật nhiếp ảnh

BÀI 1: KHÁI QUÁT VỀ NGHỆ THUẬT NHIẾP ẢNH

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Định nghĩa nhiếp ảnh

• Khái niệm: Nhiếp ảnh là quá trình tạo ra hình ảnh thông qua ánh sáng được phản chiếu từ các vật thể lên phim hoặc bộ phận nhạy sáng (cảm biến) của thiết bị chụp ảnh.

2. Lịch sử hình thành và phát triển

• Thế giới:
  • Năm 1839: Công bố phát minh kĩ thuật chụp ảnh của Louis-Jacques-Mandé Daguerre (Pháp). Đây được coi là mốc thời gian ra đời của nhiếp ảnh.
  • Thời kì đầu: Nhiếp ảnh chủ yếu dùng chụp chân dung và phong cảnh, coi trọng tính xác thực hoặc mô phỏng tranh vẽ.
  • Thế kỉ 21: Sự xuất hiện của nhiếp ảnh kĩ thuật số giúp đa dạng hóa thể loại, kích thước và tiếp cận đông đảo công chúng.
• Việt Nam:
  • Đặng Huy Trứ (1825 – 1874): Được xem là tổ nghề của nhiếp ảnh Việt Nam, mở hiệu ảnh đầu tiên "Cảm Hiếu Đường" năm 1869 tại Hà Nội.
  • Ngày 15–3–1953: Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 147/SL thành lập doanh nghiệp quốc gia Chiếu bóng và Chụp ảnh Việt Nam – mốc ngày truyền thống nhiếp ảnh cách mạng Việt Nam.

3. Đặc điểm của nhiếp ảnh

• Tính tư liệu: Phản ánh chân thực, trực tiếp và chính xác đối tượng khách quan (không phản ánh "thế giới phi vật chất" như các môn nghệ thuật thị giác khác).
• Tính khoa học kĩ thuật: Phụ thuộc chặt chẽ vào thiết bị (máy ảnh, điện thoại), phần mềm công nghệ và hệ thống truyền tải hình ảnh.
• Tính nghệ thuật: Thể hiện qua sự am hiểu kĩ thuật, cách diễn đạt đối tượng theo ý đồ chủ quan nhằm bộc lộ thái độ, cảm xúc và gửi gắm thông điệp của người chụp.

4. Một số thể loại ảnh chính trong nhiếp ảnh

• Ảnh tài liệu/tư liệu: Mang tính lịch sử, sự kiện, lưu trữ chứng minh, không sắp đặt. (Ví dụ: Bức ảnh "Bác Hồ tại mặt trận Đông Khê" - 1950).
• Ảnh thương mại: Nhằm mục đích giới thiệu, quảng cáo sản phẩm, dịch vụ, du lịch; có tính sáng tạo và kích thích trí tưởng tượng.
• Ảnh báo chí: Mang tính tin tức, thời sự cao, gồm: Ảnh tin (phản ánh tức thời) và Phóng sự ảnh (tập hợp nhiều ảnh làm rõ một chủ đề). (Ví dụ: Bộ ảnh "Chốt kiểm soát bảo vệ biên giới phòng chống Covid-19" - 2020).
• Ảnh nghệ thuật chuyên biệt:
  • Ảnh phong cảnh: Ghi lại vẻ đẹp của thiên nhiên, con người chỉ giữ vai trò bổ trợ.
  • Ảnh chân dung: Phản ánh đặc điểm, tính cách, tâm trạng của con người (cận cảnh, trung cảnh, cá nhân hoặc nhóm).
  • Ảnh kiến trúc: Miêu tả công trình xây dựng (ngoại thất, nội thất) để giới thiệu nét đẹp hình khối, không gian.
  • Ảnh tĩnh vật: Miêu tả đồ vật, không gian, bối cảnh tĩnh, chú trọng sắp xếp, ánh sáng và bố cục.
  • Ảnh thể thao/sân khấu: Ghi lại khoảnh khắc hoạt động nhanh hoặc biểu diễn nghệ thuật.

5. Thiết bị chụp ảnh cơ bản (Máy ảnh DSLR)

• Khái niệm: DSLR là máy ảnh phản xạ ống kính đơn kĩ thuật số, sử dụng gương chiếu trực tiếp ánh sáng vào ống kính và khung ngắm giúp người chụp thấy rõ bức ảnh như mong muốn.
• Cấu tạo chính hệ thống DSLR: Gồm 8 bộ phận chính: (1) Hệ thấu kính, (2) Gương phản xạ, (3) Màn trập, (4) Cảm biến, (5) Màng mờ, (6) Thấu kính hội tụ, (7) Lăng kính 5 cạnh, (8) Kính ngắm.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Định nghĩa cốt lõi: Nhiếp ảnh là nghệ thuật thu giữ hình ảnh của vật thể thông qua tác động của ánh sáng lên bộ phận nhạy sáng của thiết bị chụp.
2. Mốc lịch sử quan trọng: Nhiếp ảnh thế giới ra đời năm 1839; nhiếp ảnh Việt Nam bắt đầu từ hiệu ảnh của Đặng Huy Trứ năm 1869 và chính thức có ngày truyền thống cách mạng vào 15/3/1953.
3. Bộ ba đặc điểm: Nhiếp ảnh đồng thời mang tính tư liệu (chân thực), tính khoa học kĩ thuật (thiết bị/công nghệ) và tính nghệ thuật (ý đồ/thông điệp của người chụp).
4. Phân loại theo mục đích sử dụng: Gồm 3 nhóm lớn: Ảnh tư liệu (lịch sử, lưu trữ), Ảnh thương mại (quảng cáo, du lịch) và Ảnh báo chí (tin tức, phóng sự).
5. Phân loại theo đối tượng phản ánh: Gồm phong cảnh, chân dung, kiến trúc, tĩnh vật, thể thao/sân khấu.
6. Công nghệ hiện đại: Sự phát triển từ máy ảnh cơ, máy ảnh kĩ thuật số (DSLR) đến điện thoại tích hợp máy ảnh thông minh giúp nhiếp ảnh trở nên phổ biến, đại chúng.

III. BỐ CỤC SLIDE BÀI GIẢNG

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Tiêu đề: Bài 1: Khái quát về nghệ thuật nhiếp ảnh.
  • Nội dung: Tên môn học, giáo viên thực hiện, yêu cầu cần đạt ngắn gọn (hiểu lịch sử, đặc điểm, thể loại và thiết bị).
• Slide 2: Nhiếp ảnh là gì & Lịch sử hình thành
  • Tiêu đề: 1. Khái niệm và Lịch sử nhiếp ảnh.
  • Nội dung: Định nghĩa nhiếp ảnh qua ánh sáng; các mốc lịch sử 1839 (Thế giới) và 1869, 1953 (Việt Nam).
• Slide 3: Ba đặc điểm cốt lõi
  • Tiêu đề: 2. Đặc điểm của nghệ thuật nhiếp ảnh.
  • Nội dung: Tính tư liệu (chân thực) – Tính khoa học kĩ thuật (công nghệ) – Tính nghệ thuật (thông điệp thẩm mỹ).
• Slide 4: Thể loại ảnh theo mục đích sử dụng
  • Tiêu đề: 3. Các thể loại ảnh (Phần 1).
  • Nội dung: Định nghĩa và ví dụ của: Ảnh tài liệu/tư liệu, Ảnh thương mại, Ảnh báo chí.
• Slide 5: Thể loại ảnh theo đối tượng phản ánh
  • Tiêu đề: 3. Các thể loại ảnh (Phần 2).
  • Nội dung: Định nghĩa và đặc trưng của: Ảnh phong cảnh, chân dung, kiến trúc, tĩnh vật, thể thao/sân khấu.
• Slide 6: Thiết bị chụp ảnh & Máy ảnh DSLR
  • Tiêu đề: 4. Thiết bị chụp ảnh cơ bản.
  • Nội dung: Sơ đồ cấu tạo mặt cắt hệ thống DSLR (Thấu kính, gương phản xạ, màn trập, cảm biến, kính ngắm); sự phát triển của camera điện thoại di động.
• Slide 7: Thực hành & Vận dụng
  • Tiêu đề: 5. Hoạt động luyện tập - Vận dụng.
  • Nội dung: Câu hỏi thảo luận về thể loại ảnh yêu thích; yêu cầu thực hành chụp ảnh cá nhân/nhóm bằng thiết bị sẵn có (máy ảnh hoặc điện thoại).