Tác giả: Hoàng Phủ Ngọc Tường (1937 – 2023), quê ở Quảng Trị, sinh ra và gắn bó mật thiết với Huế. Ông là nhà văn có sở trường về thể loại kí với nét đặc trưng nổi bật: sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất tài hoa, uyên bác, lịch lãm cùng vốn hiểu biết sâu rộng về văn hóa, lịch sử và địa lí.
Tác phẩm: Ai đã đặt tên cho dòng sông? viết tại Huế năm 1981, in trong tập sách cùng tên xuất bản năm 1984.
Thể loại: Tùy bút (tiêu biểu cho bút pháp kí của tác giả).

2. Vẻ đẹp của sông Hương qua các góc nhìn và không gian địa lí

Thượng nguồn: Sông Hương là "một bản trường ca của rừng già".
- Đặc điểm: Mang vẻ đẹp nửa mãnh liệt, hoang dại (cuộn xoáy, thác ghềnh) nửa dịu dàng, say đắm giữa lòng Trường Sơn. Tác giả ví sông Hương ở thượng nguồn như một cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại.
Ngoại vi thành phố Huế: Hành trình tìm kiếm người tình mong đợi của "người con gái đẹp ngủ mơ màng".
- Đặc điểm: Sông Hương chuyển dòng liên tục qua các địa danh lịch sử, văn hóa (điện Hòn Chén, vấp Ngọc Trản, Nguyệt Biểu, Lương Quán, Thiên Mụ). Dòng sông trôi chảy chậm rãi, mang vẻ đẹp trầm mặc như triết lí, như cổ thi khi đi qua lăng tẩm các vua triều Nguyễn.
Trong lòng thành phố Huế: Cuộc gặp gỡ hội ngộ đầy hạnh phúc.
- Đặc điểm: Sông Hương uốn một cánh cung rất nhẹ sang đến Cồn Hến làm dòng sông mềm hẳn đi, như một tiếng "vâng" không nói ra của tình yêu. Điệu chảy của sông Hương là "điệu slow tình cảm dành riêng cho Huế" đầy lững lờ, ngập ngừng, thương nhớ.
Khi từ biệt Huế: Khúc rẽ đột ngột để gặp lại thành phố lần cuối.
- Đặc điểm: Rời khỏi kinh thành, sông Hương chếch về hướng chính bắc. Nhưng rồi như sực nhớ lại một điều gì chưa kịp nói, nó đột ngột đổi dòng rẽ ngoặt sang hướng đông tây để gặp lại thành phố lần cuối ở thị trấn Bao Vinh cổ xưa. Tác giả ví khúc ngoặt này như "nỗi vương vấn, cả một chút lẳng lơ kín đáo của tình yêu".

3. Sông Hương dưới góc nhìn văn hóa, lịch sử và thi ca

Góc nhìn lịch sử: Sông Hương là dòng sông của thời gian nhân gian, của sử thi viết giữa màu cỏ lá xanh biếc. Từ thuở là dòng sông biên thùy viễn xứ thời các vua Hùng đến dòng Linh Giang trong sách dư địa chí của Nguyễn Trãi, sông Hương đã chiến đấu oanh liệt bảo vệ biên giới, tỏa sáng vinh quang cùng Phú Xuân của người anh hùng Nguyễn Huệ và thấm đẫm máu của những cuộc khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám.
Góc nhìn văn hóa - âm nhạc: Sông Hương là khởi nguồn của nền âm nhạc cổ điển Huế. Tiếng nước rơi bán âm của những mái chèo khuya chính là cảm hứng cốt lõi để hình thành các bản nhạc tài tử và những bản đàn đi suốt đời Kiều của Nguyễn Du.
Góc nhìn thi ca: Dòng sông không bao giờ tự lặp lại mình trong cảm hứng của các nhà thơ. Đó là dòng sông "lá cây xanh" của Tản Đà, vẻ đẹp hùng tráng "như kiếm dựng trời xanh" của Cao Bá Quát, nỗi quan hoài vạn cổ của Bà Huyện Thanh Quan, hay sức mạnh phục sinh tâm hồn trong thơ Tố Hữu.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Vẻ đẹp dòng sông mang tính nữ: Sông Hương được nhân hóa trọn vẹn thông qua hành trình tình yêu đầy chủ động, mang đầy đủ sắc thái tâm lí của người con gái sông nước lúc hoang dại, lúc trầm mặc lắng sâu, lúc lại đắm say, quyến luyến.
Sự kết hợp giữa ghi chép thực tế và tưởng tượng phong phú: Tác phẩm làm nổi bật đặc trưng thể loại kí thông qua việc kết hợp chính xác các tri thức địa lí, lịch sử thực tế với những liên tưởng lãng mạn, nghệ thuật nhân hóa tài hoa.
Cảm hứng ngợi ca quê hương xứ sở: Qua việc khắc họa dòng sông Hương thanh lịch, kiêu hãnh gắn bó chặt chẽ với văn hóa Huế, nhà văn bày tỏ tình yêu tha thiết, lòng tự hào sâu sắc dành cho mảnh đất cố đô.
Nghệ thuật ngôn từ độc đáo: Sức cuốn hút của văn bản nằm ở hệ thống hình ảnh so sánh đột phá, việc sử dụng các từ ngữ gợi hình đầy chất thơ, giọng điệu hướng nội uyển chuyển và nhịp điệu tùy bút chậm rãi.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

Slide 1: Tiêu đề bài học
- Tiêu đề: Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Trích - Hoàng Phủ Ngọc Tường)
- Nội dung: Chân dung tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường; thể loại tùy bút; mục tiêu khám phá vẻ đẹp dòng sông Hương ở nhiều chiều kích.
Slide 2: Sông Hương ở vùng thượng nguồn
- Tiêu đề: Bản trường ca của rừng già
- Nội dung: Vẻ đẹp hoang dại, mãnh liệt của sông Hương giữa dãy Trường Sơn; hình ảnh so sánh độc đáo với "cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại".
Slide 3: Sông Hương vùng ngoại vi và trong lòng Huế
- Tiêu đề: Hành trình tìm kiếm người tình mong đợi
- Nội dung: Sông Hương uốn lượn mềm mại qua các địa danh di sản, lăng tẩm; điệu "slow tình cảm" trầm lặng, trữ tình khi trôi giữa lòng thành phố Huế.
Slide 4: Khúc rẽ chia tay đầy vương vấn
- Tiêu đề: Nỗi vương vấn của tình yêu
- Nội dung: Sông Hương đột ngột đổi dòng ôm lấy thị trấn Bao Vinh cổ xưa để gặp lại Huế lần cuối trước khi ra biển; ý nghĩa nhân hóa của sự thủy chung.
Slide 5: Sông Hương của lịch sử, văn hóa và thi ca
- Tiêu đề: Điểm hội tụ văn hóa lịch sử dân tộc
- Nội dung: Dòng sông sử thi oai hùng bảo vệ biên cương; chiếc nôi của âm nhạc cổ điển Huế; nguồn cảm hứng không bao giờ trùng lặp trong mắt các thi nhân.
Slide 6: Đặc trưng thể loại kí qua tác phẩm
- Tiêu đề: Sự kết hợp giữa Ghi chép và Tưởng tượng
- Nội dung: Chất uyên bác, tài hoa trong văn phong tùy bút; tính chính xác của các tư liệu địa lí - lịch sử hòa quyện cùng trí tưởng tượng lãng mạn bay bổng.