Định nghĩa: Là việc người viết chủ động, sáng tạo sử dụng các từ ngữ, cú pháp hoặc cách kết hợp từ khác lạ, lệch chuẩn so với các quy tắc ngữ pháp, ngữ nghĩa thông thường.
Mục đích: Nhằm thể hiện cái nhìn độc đáo của người viết về đối tượng, gợi những liên tưởng lạ lùng, mới mẻ cho người đọc, đồng thời làm mới cách biểu đạt và tránh sự sáo mòn trong sử dụng ngôn từ.

2. Đặc điểm nhận diện trong văn xuôi và thơ

Trong thơ: Thường thể hiện qua việc đảo trật tự từ, phá vỡ tính logic ngữ nghĩa thông thường của dòng thơ hoặc kết hợp những từ ngữ xa lạ về trường nghĩa.
Trong văn xuôi: Thường thể hiện qua cách kết hợp từ ngữ độc đáo, tạo ra những cụm từ mang tính cá thể hóa cao, kích thích liên tưởng mạnh mẽ.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Tính chủ động trong sáng tạo nghệ thuật: Hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ ở đây không phải là lỗi ngữ pháp vô ý, mà là sự chệch chuẩn có ý đồ nghệ thuật rõ ràng của người viết.
Nâng cao hiệu quả biểu đạt cảm xúc: Cách kết hợp từ phi logic thông thường giúp khắc họa sâu sắc hơn những trạng thái tinh tế của cảnh vật hoặc tâm trạng con người mà từ ngữ thông thường khó diễn tả hết.
Kích thích tư duy và liên tưởng: Buộc người đọc phải thoát khỏi thói quen tiếp nhận sáo mòn để tích cực suy ngẫm, khám phá những tầng nghĩa sâu kín đằng sau các cụm từ lạ.
Phân biệt lỗi sai và sự sáng tạo:
- Lỗi sai: Gây mơ hồ, tối nghĩa hoặc làm sai lệch thông tin tiếp nhận.
- Sáng tạo: Tạo ra giá trị thẩm mỹ cao, làm giàu thêm cho kho tàng ngôn ngữ dân tộc.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

Slide 1: Tiêu đề bài học
- Tiêu đề: Thực hành tiếng Việt: Một số hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường
- Nội dung: Giới thiệu bài học; mục tiêu cần đạt về nhận biết đặc điểm và tác dụng của hiện tượng chệch chuẩn ngôn ngữ có ý đồ nghệ thuật.
Slide 2: Khái niệm & Mục đích nghệ thuật
- Tiêu đề: Phá vỡ quy tắc ngôn ngữ là gì?
- Nội dung: Khái niệm chệch chuẩn một cách chủ động; tác dụng: tạo sự mới mẻ, tránh sáo mòn, gợi liên tưởng lạ lùng cho người đọc.
Slide 3: Hiện tượng phá vỡ quy tắc trong Thơ
- Tiêu đề: Sáng tạo ngôn từ qua nhịp điệu và hình ảnh thơ
- Nội dung: Đặc điểm nhận diện qua việc đảo từ, kết hợp từ phi logic; phân tích ví dụ tiêu biểu trong thơ Hồ Xuân Hương, Xuân Diệu.
Slide 4: Hiện tượng phá vỡ quy tắc trong Văn xuôi (Kí, Tản văn)
- Tiêu đề: Cách kết hợp từ độc đáo trong văn xuôi
- Nội dung: Sử dụng tính từ chỉ đặc điểm con người cho vật thể vô tri; phân tích các ví dụ từ văn bản của Hoàng Phủ Ngọc Tường, Trần Tuấn, Nguyễn Tuân.
Slide 5: Phân tích các trường hợp thực hành cụ thể
- Tiêu đề: Thực hành phân tích ngữ liệu
- Nội dung: Khám phá giá trị biểu cảm của các cụm từ đặc biệt: "cái nắng miệt mài", "đọt phù sa", "ăng tóc trữ tình".
Slide 6: Tổng kết bài học
- Tiêu đề: Phân biệt Sáng tạo nghệ thuật và Lỗi ngôn ngữ
- Nội dung: Quy tắc cốt lõi giúp phân biệt lỗi ngữ pháp thông thường với sự phá vỡ quy tắc mang tính thẩm mỹ nhằm làm giàu ngôn ngữ dân tộc.