Tác giả: Nguyễn Công Trứ (1778 – 1858), tự Tồn Chất, hiệu Hy Văn, quê ở Hà Tĩnh. Ông là nhà nho thanh liêm, tài năng lỗi lạc trên nhiều lĩnh vực (quân sự, kinh tế, kiến trúc) với bản lĩnh cứng cỏi và lối sống khác biệt.
Thể hát nói: Là thể thơ do người Việt sáng tạo, phát triển mạnh từ thế kỷ XVII - XIX. Đặc trưng bởi hình thức tự do, phóng khoáng (số câu, số chữ không gò bó; gieo vần, nhịp điệu biến hóa linh hoạt), là phương tiện đắc lực để thể hiện phong cách tài hoa, tài tử, phóng túng của người viết.

2. Phong cách sống "Ngất ngưỡng" của tác giả

Định nghĩa "Ngất ngưỡng": Là thái độ sống vượt lên trên những khuôn mẫu, định kiến thông thường, tự tin vào tài năng và bản lĩnh cá nhân, không bị gò bó bởi danh lợi hay dư luận.
Biểu hiện khi làm quan: Ý thức rõ tài năng gánh vác việc đời (đỗ Thủ khoa, làm Tham tán, Tổng đốc) nhưng luôn làm việc với sự tự tin, phóng khoáng.
Biểu hiện khi nghỉ hưu: Lối sống phá cách, tự tại (cưỡi bò vàng đeo nhạc ngựa, đi chùa mang theo ca nương, không màng khen chê, được mất).

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Ý thức cá nhân mạnh mẽ: Tác phẩm là lời khẳng định cái tôi cá nhân, tài năng và bản lĩnh tự lập hướng tới sự tự do tự tại giữa xã hội phong kiến gò bó.
Sự hòa quyện giữa Trách nhiệm và Tự do: Lối sống "ngất ngưỡng" không phải là trốn tránh mà là sự cân bằng giữa trách nhiệm kinh bang tế thế khi làm quan và tinh thần hưởng lạc văn minh khi về hưu.
Giá trị thẩm mĩ của Hát nói: Thể hiện tài năng bậc thầy của Nguyễn Công Trứ trong việc định hình và nâng tầm thể loại hát nói thành một loại hình nghệ thuật đặc sắc.
Nhận thức về "cá tính" thời hiện đại: Bài học giúp học sinh liên hệ, nhìn nhận đúng đắn về biểu hiện của "cá tính" và lòng tự tin ở giới trẻ ngày nay.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

Slide 1: Tiêu đề bài học
- Tiêu đề: Bài ca ngất ngưỡng - Nguyễn Công Trứ
- Nội dung: Giới thiệu tác giả, tác phẩm và định hướng tìm hiểu phong cách sống độc đáo.
Slide 2: Tác giả và Thể loại
- Tiêu đề: Tác giả Nguyễn Công Trứ & Thể Hát nói
- Nội dung: Cuộc đời thăng trầm, bản lĩnh của Nguyễn Công Trứ; Đặc điểm tự do, tài hoa của thể hát nói.
Slide 3: "Ngất ngưỡng" trên con đường công danh
- Tiêu đề: Bản lĩnh "Ngất ngưỡng" khi làm quan
- Nội dung: Ý thức về tài năng gánh vác giang sơn; Thái độ ngạo nghễ trước những ràng buộc nơi quan trường.
Slide 4: "Ngất ngưỡng" khi rời chốn quan trường
- Tiêu đề: Phong thái tự tại khi về hưu
- Nội dung: Những hành động phá cách (cưỡi bò đeo nhạc, đi chùa cùng ca nương); Thái độ vượt lên trên khen chê đời thường.
Slide 5: Nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm
- Tiêu đề: Giá trị nghệ thuật
- Nội dung: Ngôn ngữ tự nhiên, sống động; Nhịp điệu thơ phóng khoáng; Cách sử dụng từ ngữ, điển tích linh hoạt.
Slide 6: Tổng kết và Liên hệ
- Tiêu đề: Ý nghĩa và Bài học thực tiễn
- Nội dung: Đánh giá về cái tôi cá nhân của tác giả; Bài học về việc khẳng định cá tính tích cực trong xã hội hiện đại.