Tác giả Ơ-nít Hê-minh-uê (1899 – 1961): Là nhà văn, nhà báo nổi tiếng người Mỹ, đại diện xuất sắc cho "thế hệ lạc loài". Ông là người đề xuất "nguyên lí tảng băng trôi" trong sáng tác: nhà văn chỉ viết một phần nổi, còn phần chìm sâu sắc dành cho người đọc tự cảm nhận.
Tiểu thuyết "Ông già và biển cả" (1952): Tác phẩm kể về cuộc chiến đấu kiên cường của lão ngư dân Xan-ti-a-gô chống lại biển khơi, cá kiếm khổng lồ và đàn cá mập dữ tợn. Tác phẩm đạt giải Pu-lít-dơ (1953) và giải Nô-ben Văn học (1954).
Vị trí đoạn trích: Đoạn trích Trở về nằm ở phần cuối của tiểu thuyết, kể về hành trình lão Xan-ti-a-gô đưa con thuyền cùng bộ xương cá kiếm khổng lồ vào bờ sau cuộc chiến đơn độc ngoài khơi xa.

2. Diễn biến tâm lí và Hành động của lão Xan-ti-a-gô (Hành trình trở về bờ)

Sự kiệt quệ thể xác: Lão tháo cột buồm, vác lên vai trèo lên dốc trong trạng thái mỏi mệt đến chừng nào, ngã xuống nằm một lát rồi mới có thể gượng dậy đi tiếp về lán ngủ.
Tư thế ngủ mang tính biểu tượng: Lão nằm sấp mặt xuống tấm giường có lót báo cũ, hai cánh tay duỗi thẳng và lòng bàn tay ngửa lên. Hình ảnh gợi liên tưởng sâu sắc đến tư thế bị đóng đinh của Chúa Giê-su trên cây thập giá, biểu tượng cho sự khổ hạnh và đức hi sinh cao cả.
Giấc mơ về những con sư tử: Khi chìm vào giấc ngủ sâu, ông lão lại mơ về những con sư tử trên bãi biển châu Phi thời trai trẻ. Đây là biểu tượng của sức mạnh, khát vọng tuổi trẻ và tinh thần chiến đấu bất diệt luôn rực cháy trong tâm hồn ông.

3. Mối quan hệ và Cuộc đối thoại giữa Xan-ti-a-gô và Ma-nô-lin

Sự chăm sóc tận tụy và xúc động: Cậu bé Ma-nô-lin mang lon cà phê nóng đến lán, lặng lẽ ngồi nhìn ông lão ngủ và bật khóc nức nở khi chứng kiến đôi bàn tay rách nát, tổn thương của người thầy. Cậu bé khóc nhiều lần vì thương cảm và lo sợ mất đi ông lão.
Niềm tin và Sự đồng hành trở lại: Bất chấp việc ông lão tự nhận mình không may mắn và đã bị đàn cá mập đánh bại, Ma-nô-lin dứt khoát phủ nhận điều đó. Cậu khẳng định hai bác cháu sẽ lại cùng nhau đi câu vì cậu còn phải học hỏi rất nhiều điều từ sự thông thái của lão.
Ví dụ tiêu biểu: Lời khẳng định đầy tình yêu thương và lòng quả cảm của Ma-nô-lin: "Chúng đã không đánh bại được ông. Không phải là con cá ấy... Từ bây giờ chúng ta sẽ đi câu cùng nhau vì cháu còn phải học nhiều thứ lắm."

4. Thái độ của cộng đồng và Ý nghĩa của bộ xương cá kiếm

Sự kinh ngạc của ngư dân và du khách: Lũ quản xắn quần dùng sợi dây đo bộ xương cá kiếm dài đến "mười tám feet từ mũi đến đuôi" trong sự trầm trồ. Ngược lại, những du khách da trắng ở khách sạn hoàn toàn mơ hồ, hiểu lầm về sự thật câu chuyện, họ tưởng đó là bộ xương của một con cá mập thông thường.
Ví dụ tiêu biểu: Câu hỏi ngớ ngẩn của nữ du khách: "Cái gì thế kia?" và câu giải thích sai lệch của người bồi bàn: "Cá mập" làm nổi bật khoảng cách nhận thức, đúng theo nguyên lí tảng băng trôi về sự cô đơn của người anh hùng.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Đoạn trích khẳng định vẻ đẹp kiêu hùng của con người ngay cả khi thất bại về mặt vật chất nhưng vẫn chiến thắng oanh liệt về mặt tinh thần.
Cuộc đối thoại giữa Xan-ti-a-gô và Ma-nô-lin là biểu tượng cho sự tiếp nối thế hệ, tình yêu thương và niềm tin bất diệt vào cuộc sống.
Tư thế ngủ khổ hạnh và giấc mơ sư tử của lão Xan-ti-a-gô thể hiện ý chí phi thường, khát vọng tự do và sức mạnh nội tâm không thể bị khuất phục.
Bộ xương cá kiếm khổng lồ và sự nhầm lẫn của du khách là dụng ý nghệ thuật phản ánh nguyên lí tảng băng trôi, biểu thị sự cô độc của những chân lí lớn lao trong đời.
Nghệ thuật trần thuật bậc thầy thể hiện qua sự đan xen hài hòa giữa ngôn ngữ đối thoại chân thực với các hình ảnh biểu tượng đa nghĩa mang tầm triết lí nhân sinh sâu sắc.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

Slide 1: Tiêu đề văn bản
- Tiêu đề: Bài 9: Văn học và cuộc đời - Văn bản 2: Trở về (Trích Ông già và biển cả - Hê-minh-uê).
- Nội dung: Tên môn học, khối lớp 12 và ảnh chân dung nhà văn Ơ-nít Hê-minh-uê.
Slide 2: Tác giả và Nguyên lí sáng tác
- Tiêu đề: I. Tìm hiểu chung.
- Nội dung chính: Cuộc đời Hê-minh-uê và "thế hệ lạc loài"; Khái niệm cốt lõi của "Nguyên lí tảng băng trôi" (phần nổi và phần chìm).
Slide 3: Hình tượng lão ngư Xan-ti-a-gô
- Tiêu đề: II. Đọc hiểu văn bản - 1. Lão Xan-ti-a-gô sau chặng đường trở về.
- Nội dung chính: Sự kiệt quệ thể xác; Ý nghĩa biểu tượng của tư thế ngủ (Chúa Giê-su trên thập tự giá); Biểu tượng giấc mơ những con sư tử.
Slide 4: Tình yêu thương của cậu bé Ma-nô-lin
- Tiêu đề: II. Đọc hiểu văn bản - 2. Xan-ti-a-gô và Ma-nô-lin.
- Nội dung chính: Những giọt nước mắt thương cảm của Ma-nô-lin; Ý nghĩa cuộc đối thoại: sự tiếp nối thế hệ và niềm tin không bị đánh bại.
Slide 5: Biểu tượng bộ xương cá kiếm & Sự đối lập nhận thức
- Tiêu đề: II. Đọc hiểu văn bản - 3. Bộ xương cá kiếm và phản ứng của cộng đồng.
- Nội dung chính: Sự khâm phục của ngư dân bản địa; Sự hờ hững, hiểu lầm của du khách da trắng; Minh chứng cho phần chìm của văn bản.
Slide 6: Tổng kết giá trị nghệ thuật
- Tiêu đề: III. Tổng kết giá trị áng văn.
- Nội dung chính: Nghệ thuật đối thoại và biểu tượng; Thông điệp nhân văn: "Con người có thể bị hủy diệt nhưng không thể bị đánh bại."