Giáo án NLS Ngữ văn 12 kết nối Bài 9: Trở về

Nhiệm vụ 1: Chủ đề, tư tưởng của văn bản Trở về 

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập.

- GV chia lớp thành các nhóm thảo luận trong vòng 3 phút để hoàn thành các trạm dừng chân sau đây:

+ Trạm dừng chân số 1: Hãy vẽ sơ đồ bố cục của văn bản và cho biết mối liên hệ giữa các phần?

+ Trạm dừng chân số 2: Hãy hoàn thiện nội dung bảng về cuộc đối thoại giữa Xan-ti-a-gô và Ma-nô-lin. Qua đó hãy nhận xét về mối quan hệ giữa hai nhân vật này.

+ Trạm dừng chân số 3: Nêu diễn biến tâm lí của nhân vật Xan-ti-a-gô trong đoạn trích?

+ Trạm dừng chân số 4: Trong đoạn trích, tác giả đã miêu tả hành động “khóc” của Ma-nô-lin bao nhiêu lần? Hãy lí giải về hành động này của nhân vật?

+ Trạm dừng chân số 5: Trước bộ xương của con cá kiếm, các nhân vật Ma-nô-lin, nhóm ngư dân, chủ khách sạn và hai du khách đã có thái độ khác nhau như thế nào?

- Các nhóm tiếp nhận nhiệm vụ.

- GV hướng dẫn HS yêu cầu AI hỗ trợ phân tích: "Dựa vào đoạn đối thoại giữa lão già và cậu bé, hãy chỉ ra 'phần chìm' của tảng băng trôi (những điều không được nói ra trực tiếp) về lòng trắc ẩn và sự tôn trọng".

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập.

- Các nhóm thảo luận để trả lời.

- HS sử dụng công cụ thiết kế (Canva/Google Drawings) để tạo sơ đồ hình tảng băng, điền "phần nổi" (ngôn ngữ kể chuyện) và "phần chìm" (ý nghĩa mạch ngầm) của đoạn trích.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận.

- GV mời đại diện các nhóm lên bảng yêu cầu các nhóm khác nhận xét, góp ý, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập.

- GV nhận xét, chốt kiến thức.

II. Khám phá văn bản

1. Chủ đề, tư tưởng của văn bản Trở về

- Trạm dừng chân số 1:

SƠ ĐỒ PHỤ LỤC DƯỚI

- Trạm dừng chân số 2

- PHỤ LỤC SỐ 1 BÊN DƯỚI

- Trạm dừng chân số 3

Tâm lí của ông lão đan xen nhiều trạng thái khác nhau: khi thì mệt mỏi vì kiệt sức (khi lão vác cột buồm lên là lúc lão ý thức được không có ai giúp mình, lão cảm thấy rất mệt, lão leo lên dốc, ngã xuống và nằm một lát với cái cột buồm vắt qua vai, lão cố ngồi dậy nhưng điều đó là khó...), lúc thì buồn bã (chỉ ngắm nhìn con đường, thằng bé nhìn thấy hai cánh tay của lão thì chỉ biết khóc,...) khi thì hi vọng (ông nhớ cháu, bây giờ chúng ta lại đi câu cùng nhau, ông biết cách chăm sóc chúng mà, nằm ngủ và mơ thấy những chú sư tử....), lúc lại thất vọng (chúng đã đánh bại ông, ông không may mắn, ông không còn vận may nữa...).

- Trạm dừng chân số 4

- Tác giả đã miêu tả bốn lần Ma-nô-lin khóc:

+ Lần 1: khi mới nhìn thấy Xan-ti-a-gô ngủ trong lán.

+ Lần 2: trên đường đi từ lán đến khách sạn.

+ Lần 3: khi cậu bé nói chuyện với người chủ khách sạn.

+ Lần 4: sau khi kết thúc cuộc đối thoại với Xan-ti-a-gô và rời khỏi lán.

- Lí giải về hành động “khóc” của cậu bé: mỗi lần khóc là một cảm xúc đan xen khác nhau. Lần 1, cậu khóc vì nhìn thấy ông lão quá mệt mỏi. Lần 2, cậu khóc vì vẫn nghĩ đến sự mệt mỏi của ông lão. Lần 3 khóc vì nghĩ đến những con cá của ông lão và bản thân mình bắt được. Lần 4, cậu khóc vì vừa chia tay ông lão về để chuẩn bị thuốc, thức ăn, quần áo và báo cho ông, đồng thời thu xếp thuyết phục gia đình cho chuyến đi tiếp theo.

- Trạm dừng chân số 5:

Trước bộ xương của con cá kiếm, các nhân vật Ma-nô-lin nhóm ngư dân, chủ khách sạn và hai du khách đã có thái độ như sau:

+ Nhóm ngư dân tò mò, vây quanh chiếc thuyền, lộ nước dùng dây đo chiều dài bộ xương. Ngạc nhiên khi đo chiều dài và thốt lên: “Nó dài mười tám feet từ mũi đến đuôi”.

+ Cậu bé rất bình tĩnh: Khi người đo bộ xương thốt lên về chiều dài, cậu chỉ nói ngắn gọn: “cháu tin là thế”.

+ Ông chủ khách sạn cũng ngạc nhiên cho rằng “Quản là một con cá ra trò”, “Chưa từng có con cá nào như vậy”.

Thái độ của mỗi người một khác, cậu bé có thái độ trái ngược, bình thản, coi đó là việc hiển nhiên, trong khi nhóm ngư dân và ông chủ khách sạn rất ngạc nhiên, nhóm ngư dân thì tò mò đo chiều dài của ông chủ khách sạn nhìn là đã biết.

6.1.NC1b: HS sử dụng AI để phân tích cấu trúc "phần chìm" của ngôn ngữ đối thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản.

3.1.NC1a: HS trực quan hóa sơ đồ tóm tắt nguyên lý "Tảng băng trôi" bằng các công cụ đồ họa số.

SƠ ĐỒ PHỤ LỤC

 Mối quan hệ giữa các phần (thể hiện trên sơ đồ): hỗ trợ, bổ sung lẫn nhau, phần sau tiếp nối của nội dung phần trước, phần trước làm rõ cho nooijdung phần sau.

PHỤ LỤC SỐ 1

Nhận xét: Đặc điểm mối quan hệ giữa hai nhân vật: Xan-ti-a-gô và Ma-nô-lin là hai thầy trò, đồng thời cũng là hai người bạn luôn gắn bó, chia sẻ với nhau những đam mê, có cùng sở thích, lí tưởng, không quan tâm đến sự chênh lệch tuổi tác và cũng không có mối quan hệ huyết thống. Chúng ta cũng có thể thấy sự phản ánh của Xan-ti-a-gô trong Ma-nô-lin và ngược lại. Ma-nô-lin cũng chính là tương lai của Xan-ti-a-gô.

Nhiệm vụ 2: Cảm hứng, thông điệp mà tác giả muốn gửi đến người đọc 

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập.

• GV yêu cầu HS thảo luận nhóm nhỏ gồm 4 HS theo kĩ thuật Khăn trải bàn với vị trí ngồi như hình vẽ dưới đây:

- GV yêu cầu HS đọc văn bản Trở về và hoàn thành các thử thách:

(1) Theo em, đoạn kết truyện có thể gợi mở những ý nghĩa và liên tưởng gì?

(2) Chuyến đi của Xan-ti-a-gô có phải là một chuyến đi thất bại hay không? Tại sao?

(3) Nếu coi nhân vật Xan-ti-a-gô là một biểu tượng thì theo em, đó là biểu tượng của điều gì?

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập.

- Các nhóm thảo luận để trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận.

- GV mời 1 vài nhóm đứng dậy trả lời câu hỏi.

- GV theo dõi và điều hành hỗ trợ HS khi cần.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập.

2. Cảm hứng, thông điệp mà tác giả muốn gửi đến người đọc 

(1)

Sự tếp nối giữa hiện tại và tương lai cần có sự đồng điệu trong quan điểm, sở thích giống như hai nhân vật Xan-ti-a-gô và Ma-nô-lin.

Sự thấu hiểu giữa người và người trong cuộc sống làm cho chúng ta có động lực và hi vọng hơn, giống như khi ông lão Xan-ti-a-gô và cậu bé Ma-nô-lin tin tưởng lẫn nhau.

(2) – (3) HS có thể lí giải theo quan điểm của cá nhân.

Nhiệm vụ 3: Tổng kết giá trị nội dung nghệ thuật của tác phẩm

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập.

- HS sử dụng kĩ năng tổng hợp, thảo luận theo cặp dể trả lời câu hỏi:

+ Nhận xét những đặc sắc về nghệ thuật và nội dung của văn bản Trở về?

- Các nhóm tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập.

- Các nhóm thảo luận để trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận.

- HS trả lời câu hỏi, chia sẻ suy nghĩ.

- GV quan sát và khích lệ.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập.

- GV nhận xét, chốt kiến thức.

III. Tổng kết

1. Nội dung

+ Ca ngợi tinh thần chiến đấu bất khuất của con người: Ông lão Santiago, dù tuổi già sức yếu, vẫn quyết tâm ra khơi chinh phục đại dương. Cuộc chiến của ông với con cá kiếm khổng lồ không chỉ là cuộc chiến sinh tồn mà còn là cuộc chiến chống lại sự cô đơn, sự nghi ngờ và những giới hạn của bản thân.

+ Tình người sâu sắc: Tình cảm giữa ông lão Santiago và cậu bé Manolin đã làm ấm lòng người đọc. Tình bạn chân thành, sự tin tưởng lẫn nhau đã vượt qua mọi khó khăn, trở thành nguồn động lực lớn lao cho cả hai.

+ Vẻ đẹp của thiên nhiên và sự khắc nghiệt của cuộc sống: Đoạn trích khắc họa một bức tranh sống động về cuộc sống của ngư dân, về vẻ đẹp hùng vĩ của đại dương và sự khắc nghiệt của thiên nhiên.

2. Nghệ thuật

+ Ngôn ngữ giản dị, giàu hình ảnh: Ngôn ngữ của Hemingway rất giản dị, gần gũi với đời thường nhưng lại vô cùng giàu hình ảnh. Những câu văn ngắn gọn, súc tích đã vẽ nên một bức tranh sống động về cuộc sống của ngư dân.

+ Cốt truyện đơn giản nhưng giàu kịch tính: Cốt truyện của tác phẩm xoay quanh cuộc chiến giữa một ông lão và một con cá, nhưng lại chứa đựng nhiều tình huống kịch tính, hấp dẫn người đọc.

+ Nhân vật được xây dựng sinh động: Các nhân vật trong truyện, đặc biệt là ông lão Santiago, được xây dựng một cách sinh động, có chiều sâu tâm lý.

+ Phong cách hiện thực: Hemingway đã sử dụng phong cách hiện thực để miêu tả chân thực cuộc sống của những người ngư dân.