Định nghĩa: Là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm này bằng tên của một sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ tương cận (gần nhau) nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.
Các kiểu quan hệ tương cận phổ biến:
- Giữa trang phục với người mang trang phục.
- Giữa toàn thể và bộ phận.
- Giữa vật chứa và vật được chứa.
- Giữa sự vật và chất liệu.
Ví dụ tiêu biểu: Trong câu thơ "Áo chàm đưa buổi phân li", từ áo chàm (trang phục đặc trưng) được dùng để chỉ người dân Việt Bắc.

2. Nghĩa của từ ngữ (Thành ngữ)

Định nghĩa: Thành ngữ là loại cụm từ cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh, nghĩa của nó thường mang tính hình tượng và hàm súc thông qua các điển tích hoặc hình ảnh ẩn dụ, hoán dụ.
Ví dụ tiêu biểu: Thành ngữ Tre già măng mọc dùng để chỉ sự kế thừa giữa các thế hệ; khi thế hệ trước già đi thì có thế hệ sau tiếp bước, lớn lên thay thế.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Bản chất logic của hoán dụ: Khác với ẩn dụ dựa trên quan hệ tương đồng (giống nhau), hoán dụ vận hành dựa trên mối quan hệ tương cận (gần gũi, đi liền với nhau trong thực tế) giữa hai đối tượng.
Vai trò tăng sức biểu cảm: Hoán dụ giúp câu văn, câu thơ tránh cách diễn đạt trực diện khô khan, tăng chiều sâu biểu cảm và cô đọng hình ảnh đối tượng được nói đến.
Nhận diện qua ngữ cảnh văn bản: Cần dựa vào mối liên hệ thực tế giữa các chi tiết (như mái nhà tranh, đồng lúa chín, áo cơm) để xác định đúng đối tượng hoán dụ mà tác giả muốn hướng tới.
Vận dụng thành ngữ trong ngữ văn: Việc giải thích và liên tưởng các câu thơ đến các thành ngữ dân gian (như Đẽo cày giữa đường, Tre già măng mọc) giúp nâng cao năng lực cảm thụ văn học và mở rộng vốn từ.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

Slide 1: Tiêu đề
- Tiêu đề chính: THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT: BIỆN PHÁP HOÁN DỤ
- Nội dung: Ngữ văn 6 | Kết nối tri thức với cuộc sống.
Slide 2: Khái niệm hoán dụ
- Tiêu đề: BIỆN PHÁP TU TỪ HOÁN DỤ LÀ GÌ?
- Nội dung: Định nghĩa dựa trên quan hệ tương cận; Tác dụng tăng sức gợi hình, gợi cảm.
Slide 3: Các kiểu quan hệ tương cận
- Tiêu đề: PHÂN LOẠI QUAN HỆ TƯƠNG CẬN
- Nội dung: Trang phục - con người; Bộ phận - toàn thể; Vật chứa - vật được chứa; Sự vật - chất liệu.
Slide 4: Phân tích ví dụ mẫu
- Tiêu đề: PHÂN TÍCH VÍ DỤ TIÊU BIỂU
- Nội dung: Giải mã hình ảnh "Áo chàm" trong thơ Tố Hữu; Mối liên hệ giữa trang phục và người dân Việt Bắc.
Slide 5: Nghĩa của từ ngữ và Thành ngữ
- Tiêu đề: THỰC HÀNH NGHĨA CỦA TỪ NGỮ
- Nội dung: Khái niệm và cách tiếp cận nghĩa thành ngữ; Phân tích ý nghĩa cụm từ "Tre già măng mọc".
Slide 6: Luyện tập và củng cố
- Tiêu đề: BÀI TẬP ỨNG DỤNG
- Nội dung: Nhận diện hoán dụ trong ngữ liệu văn bản "Cây tre Việt Nam"; Phân biệt nhanh ẩn dụ và hoán dụ.