Giáo án NLS Công nghệ 9 TCAQ kết nối Bài 6: Kĩ thuật trồng và chăm sóc cây sầu riêng

Ngày soạn: .../.../...   

Ngày dạy: .../.../...

BÀI 6. KĨ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY SẦU RIÊNG

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

Sau bài học này, HS đạt yêu cầu sau:

• Năng lực tự chủ và tự học: Lựa chọn được nguồn tài liệu phù hợp để nâng cao kiến thức về kĩ thuật trồng và chăm sóc cây sầu riêng.
• Phân tích được đặc điểm thực vật học, yêu cầu ngoại cảnh của cây sầu riêng.
• Nêu được quy trình trồng, chăm sóc, kĩ thuật tỉa cành, tạo tán, điều khiển ra hoa, đậu quả cho cây sầu riêng.

2. Năng lực 

 Năng lực chung:

• Năng lực tự chủ và tự học: Lựa chọn được nguồn tài liệu phù hợp để nâng cao kiến thức về kĩ thuật trồng và chăm sóc cây sầu riêng.
• Năng lực giao tiếp và hợp tác: Hoạt động nhóm một cách hiệu quả theo đúng yêu cầu của GV, tích cực tham gia các hoạt động trong lớp.
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Thảo luận với các thành viên trong nhóm nhằm giải quyết các vấn đề trong bài học để hoàn thành nhiệm vụ học tập.

Năng lực công nghệ: 

• Năng lực tự chủ và tự học: Lựa chọn được nguồn tài liệu phù hợp để nâng cao kiến thức về kĩ thuật trồng và chăm sóc cây sầu riêng.
• Trình bày được các đặc điểm thực vật học, yêu cầu ngoại cảnh, các kĩ thuật trồng và chăm sóc cây sầu riêng.
• Vận dụng kiến thức để thực hiện được việc trồng và chăm sóc cây sầu riêng ở địa phương.

Năng lực số (NLS):

• [1.1.TC2b]: Tổ chức tìm kiếm thông tin về thị trường, giá cả sầu riêng và dữ liệu khí hậu vùng trồng trên các trang thông tin chính thống.
• [3.1.TC2a]: Tạo nhật ký canh tác điện tử hoặc Infographic tóm tắt quy trình kỹ thuật.
• [5.2.TC2a]: Sử dụng ứng dụng bản đồ số để kiểm tra độ cao và loại đất vùng trồng.
• [6.2.TC2a]: Sử dụng công cụ AI để chẩn đoán bệnh cây qua hình ảnh.

3. Phẩm chất

• Chăm chỉ có ý thức về nhiệm vụ học tập; ý thức vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn. 

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 

1. Đối với GV

• SGK Công nghệ trồng cây ăn quả 9, tài liệu giảng dạy, giáo án PPT.
• Tranh, ảnh liên quan đến nội dung bài học.
• Máy tính, máy chiếu (nếu có).
• Học liệu số: Ứng dụng nhận diện bệnh cây. Video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học.

2. Đối với HS

• SGK, SBT Công nghệ trồng cây ăn quả 9.
• Vở, bút và những dụng cụ theo yêu cầu của GV.
• Thiết bị số cá nhân (Điện thoại thông minh/máy tính bảng) có kết nối internet.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG 

a) Mục tiêu: Hoạt động này giúp HS tạo tâm thế sẵn sàng học tập và gợi mở nhu cầu nhận thức, kích thích sự tò mò thích thú và mong muốn tìm hiểu các nội dung tiếp theo.

b) Nội dung: HS quan sát hình ảnh để trả lời câu hỏi mở đầu.

c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS về đặc điểm của cây sầu riêng.

d) Tổ chức thực hiện: 

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập 

- GV yêu cầu HS xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

- GV nêu vấn đề: 

Trung Quốc đã chi hơn 4 tỷ USD mỗi năm để nhập khẩu sầu riêng tươi kể từ năm 2021. Xét về giá trị, sầu riêng đã và đang đứng top 1 trong các loại trái cây nhập khẩu vào Trung Quốc, vượt xa cherry. Để giảm nhập khẩu và giá thành, Trung Quốc đã tiến hành trồng thử nghiệm sầu riêng trên đảo Hải Nam. Tuy nhiên vụ thu hoạch đầu tiên chỉ đạt 2% sản lượng so với dự tính. Vậy nguyên nhân do đâu mà Trung Quốc hay miền Bắc nước ta không trồng được sầu riêng?

- [1.1.TC2b]: GV yêu cầu HS dùng điện thoại tra cứu nhanh nhiệt độ trung bình mùa đông tại các vùng này.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS quan sát hình ảnh, thảo luận và suy nghĩ câu trả lời.

- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện một số HS trả lời:

Đáp án: 

Sầu riêng là một giống cây trồng thích hợp nhất tại các vùng có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm. Đây là cây không có khả năng chịu lạnh và nắng nóng, do đó khí hậu ở Trung Quốc có mùa đông lạnh hay miền Bắc thường trở lạnh bất thường vào mùa đông, nắng nóng vào mùa hè nên không phù hợp.

- GV mời HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, học tập

- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức.

- GV dẫn dắt HS vào bài học mới: Sầu riêng là loại cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao và bền vững. Đặc tính dễ trồng nên được trồng rộng rãi tại các khu vực phía Nam và miền Nam Trung Bộ. Trái sầu riêng được đánh giá là rất có lợi cho sức khỏe nên được rất nhiều người yêu thích. Để tìm hiểu rõ hơn về đặc điểm cũng như quy trình trồng và chăm sóc cây sầu riêng, chúng ta cùng vào bài học hôm nay - Bài 6. Kĩ thuật trồng và chăm sóc cây sầu riêng.

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI 

Hoạt động 1: Tìm hiểu về đặc điểm thực vật học và yêu cầu ngoại cảnh

a) Mục tiêu: HS nêu được đặc điểm thực vật học và yêu cầu ngoại cảnh của cây sầu riêng.

b) Nội dung: GV cho HS tìm hiểu về đặc điểm thực vật học và yêu cầu ngoại cảnh theo nội dung SGK tr.45 - 47 và trả lời các câu hỏi.

c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS về đặc điểm thực vật học và yêu cầu ngoại cảnh của cây sầu riêng.

d) Tổ chức thực hiện:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS	SẢN PHẨM DỰ KIẾN	NLS
Nhiệm vụ 1. Tìm hiểu về đặc điểm thực vật học Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV chia lớp thành 4 nhóm, dạy học theo kĩ thuật khăn trải bàn. - GV trình chiếu các hình ảnh về cây sầu riêng cho HS quan sát. (Đính kèm bên dưới Nhiệm vụ 1). - GV yêu cầu các nhóm thảo luận thực hiện các nhiệm vụ sau: + Nhóm 1, 2: Trình bày các đặc điểm thực vật học của cây sầu riêng vào bảng nhóm. + Nhóm 3, 4: Trình bày các yêu cầu ngoại cảnh của cây sầu riêng vào bảng nhóm. - GV hướng dẫn HS: Sử dụng Chatbot AI (như ChatGPT) để đặt câu hỏi: "Tại sao hoa sầu riêng nở về đêm và cần thụ phấn bổ sung?" để hiểu sâu hơn về cơ chế sinh học này. Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập - HS đọc thông tin SGK và trả lời câu hỏi. - GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS khi cần. Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận - GV mời một số HS trình bày về đặc điểm thực vật học của cây sầu riêng. - GV mời một số HS khác nhận xét, bổ sung (nếu có). Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, học tập  - GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức. - GV chuyển sang nhiệm vụ mới.	I. Thực vật học và yêu cầu ngoại cảnh 1. Đặc điểm thực vật học a) Bộ rễ - Rễ sầu riêng là hệ rễ cọc, bộ rễ có thể ăn sâu và lan rộng từ 6 m đến 8 m tuỳ vào cây giống được nhân bằng phương pháp nào (chiết cành, ghép cảnh, trồng bằng hạt,...).  - Ngoài ra, mực nước ngầm, tính chất đất, kĩ thuật chăm sóc cũng ảnh hưởng đến bộ rễ của cây sầu riêng. b) Thân, cành - Sầu riêng là loại cây thân gỗ lớn, cây trưởng thành có thể cao từ 20 m đến 30 m.  - Cành mọc ngang, phân cành thấp; tán cây phát triển mạnh, rộng nhất ở phần gốc cây và thu hẹp dần lên phần ngọn cây tạo thành dạng hình tháp (Hình 6.2a). c) Lá - Lá sầu riêng là lá đơn, mọc so le, phiến lá dày hình trứng thuôn dài.  - Lá có màu đồng khi còn non và chuyển sang màu xanh khi lá trưởng thành. d) Hoa - Hoa sầu riêng là hoa lưỡng tính, cánh hoa có màu trắng, hoa mọc thành chùm trên những cành lớn và trên thân chính (Hình 6.2b). - Hoa nở vào ban đêm, thụ phấn nhờ côn trùng, số lượng hoa trên một chùm thường có sự thay đổi khá lớn tuỳ thuộc vào điều kiện canh tác, đất trồng và khí hậu. e) Quả - Quả sầu riêng có hình bầu dục hoặc tròn, và cúng, có nhiều gai (Hình 6.2c). - Thịt quả (cơm) thường có màu vàng (Hình 6.2d) và có mùi đặc trưng. 2. Yêu cầu ngoại cảnh a) Nhiệt độ - Cây sầu riêng sinh trưởng, phát triển tốt ở khoảng nhiệt độ từ 24 °C đến 30 °C.  - Nhiệt độ thấp dưới 22 °C hoặc vượt quá 40 °C làm hạn chế sinh trưởng của cây, vì vậy miền Bắc nước ta không trồng được sầu riêng vì có mùa đông quá lạnh và mùa hè quá nóng. b) Lượng mưa và độ ẩm Nhu cầu nước của cây sầu riêng khá lớn nên ở những nơi có lượng mưa từ 1600 mm đến 4 000 mm/năm, độ ẩm không khí từ 75% đến 80% sẽ thích hợp cho cây sầu riêng sinh trưởng, phát triển và cho năng suất, chất lượng tốt. c) Ánh sáng - Khi cây sầu riêng còn nhỏ, nhu cầu ánh sáng không cao. Dưới ánh sáng trực xạ, kéo dài trong ngày, lá có thể bị cháy. Vì vậy, thời kì này cần che bớt nắng cho cây. - Khi cây đã trưởng thành thì cần tiếp xúc với nhiều ánh sáng để tiến hành quang hợp trao đổi chất, đặc biệt là giúp cho quá trình ra hoa, kết quả được thuận lợi nhằm gia tăng sản lượng. d) Đất trồng - Cây sầu riêng có khả năng thích nghi với nhiều loại đất như thịt pha cát, đất thịt, đất phù sa, đất đỏ bazan,... nhưng thích hợp nhất là đất thịt, thoát nước tốt, độ pH từ 5,0 đến 6,4.  - Trồng cây ở nơi đất ngập úng, thoát nước kém sẽ gây thối rễ, cây sinh trưởng, phát triển kém.	[6.2.TC2a]: Tối ưu hóa việc sử dụng AI để đạt hiệu quả cao hơn.
CÂY SẦU RIÊNG

Hoạt động 2: Tìm hiểu về quy trình kĩ thuật trồng và chăm sóc

a) Mục tiêu: HS nêu được quy trình trồng và kĩ thuật chăm sóc cây sầu riêng.

b) Nội dung: GV cho HS tìm hiểu về kĩ thuật trồng và kĩ thuật chăm sóc theo nội dung SGK tr.47 - 52 và trả lời các câu hỏi.

c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS về kĩ thuật trồng và kĩ thuật chăm sóc của cây sầu riêng.

d) Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Bảng 6.1. Lượng phân bón thúc hằng năm cho cây sầu riêng

Bảng 6.2. Bón phân thúc cho cây sầu riêng ở thời kì kinh doanh

Hoạt động 3: Tìm hiểu về kĩ thuật cắt tỉa, tạo tán cây sầu riêng

a) Mục tiêu: HS nêu được kĩ thuật cắt tỉa, tạo tán cây cây nhãn.

b) Nội dung: GV cho HS tìm hiểu về thời kì kiến thức cơ bản và thời kì kinh doanh theo nội dung SGK tr.35 và trả lời các câu hỏi.

c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS về thời kì kiến thức cơ bản và thời kì kinh doanh của cây ăn quả có múi.

d) Tổ chức thực hiện:

Hoạt động 4: Tìm hiểu về kĩ thuật điều khiển ra hoa, đậu quả

a) Mục tiêu: HS nêu được kĩ thuật điều khiển ra hoa, đậu quả cây sầu riêng.

b) Nội dung: GV cho HS tìm hiểu về thúc đẩy khả năng ra hoa và tăng khả năng đậu quả theo nội dung SGK tr.53 và trả lời các câu hỏi.

c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS về thúc đẩy khả năng ra hoa và tăng khả năng đậu quả của cây sầu riêng.

d) Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP 

a) Mục tiêu: Củng cố các kiến thức đã học và vận dụng được kĩ thuật trồng và chăm sóc cây sầu riêng.

b) Nội dung: HS chơi trò chơi củng cố kiến thức và trả lời câu hỏi phần Luyện tập SGK tr.53.

c) Sản phẩm: HS chọn được đáp án đúng cho câu hỏi trắc nghiệm và trả lời câu hỏi phần Luyện tập.

d) Tổ chức thực hiện: 

Nhiệm vụ 1: Chơi trò chơi trắc nghiệm

Câu 1: Sầu riêng có tên khoa học là

A. Dimocarpus longan Lour.

B. Mangifera Indica L.

C. Durio zibethinus.

D. Nephelium lappaceum

Câu 2: Sầu riêng là loại thực vật

A. thân leo.

B. thân thảo.

C. thân bò.

D. thân gỗ.

Câu 3: Bộ rễ của cây Sầu riêng thuộc loại rễ nào?

A. Rễ cọc.

B. Rễ chùm.

C. Rễ địa sinh.

D. Rễ khí sinh. 

Câu 4: Cây sầu riêng có những loại hoa nào?

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Nhiệm vụ 2: Trả lời câu hỏi phần Luyện tập SGK tr.36

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi phần Luyện tập SGK tr.36:

1. Phân tích đặc điểm thực vật học và yêu cầu ngoại cảnh của cây sầu riêng.

2. Trình bày kĩ thuật trồng, chăm sóc, cắt tỉa, tạo tán, điều khiển ra hoa, đậu quả cho cây sầu riêng. 

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thảo luận nhóm, hoàn thành các bài tập GV yêu cầu.

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện HS trả lời câu hỏi.

Câu 1: 

* Đặc điểm thực vật học

- Bộ rễ: Rễ sầu riêng là hệ rễ cọc, bộ rễ có thể ăn sâu và lan rộng từ 6 m đến 8 m tuỳ vào cây giống được nhân bằng phương pháp nào (chiết cành, ghép cảnh, trồng bằng hạt,...). 

- Thân, cành

+ Sầu riêng là loại cây thân gỗ lớn, cây trưởng thành có thể cao từ 20 m đến 30 m. 

+ Cành mọc ngang, phân cành thấp; tán cây phát triển mạnh, rộng nhất ở phần gốc cây và thu hẹp dần lên phần ngọn cây tạo thành dạng hình tháp.

- Lá

+ Lá sầu riêng là lá đơn, mọc so le, phiến lá dày hình trứng thuôn dài. 

+ Lá có màu đồng khi còn non và chuyển sang màu xanh khi lá trưởng thành.

- Hoa

+ Hoa sầu riêng là hoa lưỡng tính, cánh hoa có màu trắng, hoa mọc thành chùm trên những cành lớn và trên thân chính.

+ Hoa nở vào ban đêm, thụ phấn nhờ côn trùng, số lượng hoa trên một chùm thường có sự thay đổi khá lớn tuỳ thuộc vào điều kiện canh tác, đất trồng và khí hậu.

- Quả

+ Quả sầu riêng có hình bầu dục hoặc tròn, và cúng, có nhiều gai.

+ Thịt quả (cơm) thường có màu vàng và có mùi đặc trưng.

* Yêu cầu ngoại cảnh

- Nhiệt độ

+ Cây sầu riêng sinh trưởng, phát triển tốt ở khoảng nhiệt độ từ 24 °C đến 30 °C. 

-Nhiệt độ thấp dưới 22 °C hoặc vượt quá 40 °C làm hạn chế sinh trưởng của cây.

- Lượng mưa và độ ẩm

Nhu cầu nước của cây sầu riêng khá lớn: lượng mưa 1600 mm đến 4 000 mm/năm, độ ẩm không khí từ 75% đến 80%. 

- Ánh sáng

+ Khi cây sầu riêng còn nhỏ, nhu cầu ánh sáng không cao. Dưới ánh sáng trực xạ, kéo dài trong ngày, lá có thể bị cháy. 

+ Khi cây đã trưởng thành thì cần tiếp xúc với nhiều ánh sáng để tiến hành quang hợp trao đổi chất, đặc biệt là giúp cho quá trình ra hoa, kết quả được thuận lợi nhằm gia tăng sản lượng.

- Đất trồng

+ Thích hợp nhất là đất thịt, thoát nước tốt, độ pH từ 5,0 đến 6,4. 

+ Trồng cây ở nơi đất ngập úng, thoát nước kém sẽ gây thối rễ, cây sinh trưởng, phát triển kém.

Câu 2:

* Kĩ thuật trồng

- Thời vụ: thường được trồng vào đầu mùa mưa ở miền Nam (cuối tháng 4 đầu tháng 5).

- Khoảng cách: cây cách cây và hàng cách hàng từ 6 m đến 8 m tương đương với mật độ từ 125 cây đến 277 cây/ha.

- Chuẩn bị hố trồng

+ Đối với những vùng đất cao như ở Tây Nguyên, đào hố tròn với đường kính 80 cm hoặc hỗ vuông với kích thước mỗi chiều từ 70 cm đến 80 cm, sâu khoảng 50 –60 cm.

+ Đối với những vùng trũng thấp như các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long cần đào mương, lên liếp hoặc đắp ụ cao để tránh ngập úng. Kích thước mặt ụ từ 70 cm đến 100 cm; đáy ụ từ 100 cm đến 150 cm (Hình 6.3b). Hằng năm, mở rộng ụ theo tốc độ sinh trưởng của cây.

+ Lượng phân bón lót cho một hố hoặc một ụ từ 20 kg đến 30 kg phân hữu cơ, 0,7 kg đến 1,0 kg supe lân; 0,5 kg vôi bột. Toàn bộ lượng phân này được trộn đều với lớp đất đào từ hồ lên, sau đó lấp lại xuống hồ trồng hoặc trộn với đất trong khi làm ụ trồng.

- Trồng cây:

+ Tạo một hố nhỏ giữa hố hoặc ụ đất đã chuẩn bị, xé bỏ túi bầu, đặt cây con xuống và lấp đất cao hơn mặt bầu từ 2 cm đến 3 cm. 

+ Cắm cọc giữ cây khỏi đồ và che bóng cho cây con. 

+ Chú ý không che quá 50% ánh sáng.

* Kĩ thuật chăm sóc

- Làm cỏ, vun xới

- Bón phân thúc

- Tưới nước

- Phòng ngừa sâu, bệnh. 

* Kĩ thuật cắt tỉa, tạo tán 

- Thời kì kiến thiết cơ bản:

+ Tỉa cành, tạo tán ngay từ năm đầu tiên và thực hiện thường xuyên ở những năm sau bằng cách loại bỏ các cành cấp 1 mọc ở những vị trí không hợp lí để tạo cho cây có nhiều tầng tán. 

+ Tạo tầng tán đầu tiên ở vị trí cách mặt đất khoảng 1,0 m. Mỗi tầng để từ 3 đến 4 cảnh cấp 1. Các tầng tán cách nhau khoảng 0,4 – 0,6 m.

- Thời kì kinh doanh:

+ Việc cắt tỉa chủ yếu được thực hiện ở thời điểm sau thu hoạch.

+ Loại bỏ các cành đã già yếu, những cành bị sâu, bệnh, những chồi mọc thẳng đứng hoặc đâm xuống dưới.

+ Tỉa bớt cành tạo cho tán cây có độ thông thoáng.

* Kĩ thuật điều khiển ra hoa, đậu quả

- Điều khiển ra hoa:

+ Kích thích tạo mầm hoa: Sau khi bón phân lần 2 từ 30 ngày đến 40 ngày, tiến hành tạo khô hạn kết hợp với phun Paclobutrazol nồng độ từ 0,001% đến 0,0015% lên hai mặt của lá cây.

+ Kích thích ra hoa. Khi cây ra hoa được 0,5 cm (sau khi kích thích tạo mầm hoa từ 30 ngày đến 40 ngày), tiến hành tưới nước hai ngày một lần để giúp hoa phát triển tốt.

- Tăng khả năng đậu quả: Sau khi hoa nở, tiến hành phun phân bón lá chứa Ca, Bo, K theo khuyến cáo hoặc và thụ phấn bổ sung cho các chùm hoa ở giữa cảnh để tăng tỉ lệ đậu quả.

- GV mời HS khác nhận xét, bổ sung (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, học tập 

- GV nhận xét và đánh giá bài của HS.

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..