Giáo án NLS Hoá học 11 kết nối Bài 11: Phương pháp tách biệt và tinh chế hợp chất hữu cơ

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/… 

BÀI 11: PHƯƠNG PHÁP TÁCH BIỆT VÀ TINH CHẾ HỢP CHẤT HỮU CƠ

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Trình bày được nguyên tắc và cách thức tiến hành các phương pháp tách biệt và tinh chế hợp chất hữu cơ: chưng cất, chiết, kết tinh và sơ lược về sắc kí cột
• Thực hiện được các thí nghiệm về chưng cất thường, chiết
• Vận dụng được các phương pháp: chưng cất thường, chiết, kết tinh để tách biệt và tinh chế một số hợp chất hữu cơ trong cuộc sống

2. Phát triển năng lực

Năng lực chung:

• Năng lực tự chủ và tự học: Chủ động, tích cực tìm hiểu về phương pháp tách và tinh chế hợp chất hữu cơ
• Năng lực giao tiếp và hợp tác: Sử dụng ngôn ngữ khoa học để trình bày được nguyên tắc và cách thức tiến hành các phương pháp tách và tinh chế hợp chất hữu cơ
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Thảo luận với các thành viên trong nhóm nhằm đề xuất phương pháp tách và tinh chế hợp chất hữu cơ

Năng lực hóa học: 

• Năng lực nhận thức hóa học: Trình bày được nguyên tắc và cách thức tiến hành các phương pháp tách và tinh chế hợp chất hữu cơ như chưng cất, chiết, kết tinh và sơ lược về sắc kí cột
• Năng lực tìm hiểu tự nhiên dưới góc độ hóa học: Thực hiện được thí nghiệm về chưng cất thường, chiết
• Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Vận dụng được các phương pháp như chưng cất thường, chiết, kết tinh để tách và tinh chế một số hợp chất hữu cơ thường gặp trong cuộc sống

Năng lực số: 

• 1.1.NC1b: HS tìm được thông tin thông qua việc quan sát, truy cập nội dung số trong video, tổ chức được tìm kiếm dữ liệu, thông tin và nội dung trong môi trường số.
• 2.1.NC1a: HS lựa chọn và sử dụng được các công nghệ số đơn giản (phần mềm trắc nghiệm/màn hình) để tương tác trả lời câu hỏi. 
• 6.2.NC1a: Phát triển được các ứng dụng AI tùy chỉnh để giải quyết các vấn đề cụ thể.

3. Phát triển phẩm chất

• Tham gia tích cực hoạt động nhóm phù hợp với khả năng của bản thân.
• Cẩn thận, trung thực và thực hiện an toàn trong quá trình làm thực hành. 
• Có niềm say mê, hứng thú với việc khám phá và học tập hóa học.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

• Hình ảnh về các nguyên liệu tự nhiên thường dùng để tách biệt tinh dầu; các ứng dụng trong thực tiễn
• Video AI được tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học
• SGK, KHBD.

2. Đối với học sinh

• SGK, SBT.
• Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học và dụng cụ học tập (nếu cần) theo yêu cầu của GV.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Tìm hiểu về phương pháp chưng cất

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS trình bày được nguyên tắc, cách thức tiến hành và ứng dụng của phương pháp chưng cất

b. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS lắng nghe, đọc SGK, thảo luận và trả lời CH hoạt động mục I SGK trang 63, thực hiện thí nghiệm Chưng cất ethanol từ dung dịch ethanol – nước

c. Sản phẩm học tập: Nguyên tắc, cách thức tiến hành và ứng dụng của phương pháp chưng cất; Câu trả lời cho CH hoạt động mục I SGK trang 63; Kết quả thực hiện thí nghiệm Chưng cất ethanol từ dung dịch ethanol – nước

d. Tổ chức hoạt động:

Đáp án Phiếu học tập:

1. Nhiệt độ sôi của hỗn hợp ethanol và nước phụ thuộc điều kiện thí nghiệm cụ thể, có thể dao động trong phạm vi 80 – 90 ^oC

Nhiệt độ sôi của hỗn hợp ethanol và nước cao hơn nhiệt độ sôi của ethanol

2. Chất lỏng trong bình hứng trong suốt, không màu, mùi thơm của ethanol, độ cồn cao hơn hỗn hợp ban đầu, nhiệt độ sôi cao hơn vài độ so với ethanol

Hoạt động 2: Tìm hiểu phương pháp chiết

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS trình bày được nguyên tắc, cách tiến hành và ứng dụng của phương pháp chiết

b. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS lắng nghe, đọc SGK, thực hiện thí nghiệm Tách -carotene từ nước ép cà rốt và trả lời CH hoạt động mục II SGK trang 66

c. Sản phẩm học tập: Nguyên tắc, cách tiến hành và ứng dụng của phương pháp chiết; kết quả thực hiện thí nghiệm Tách -carotene từ nước ép cà rốt; Câu trả lời cho CH hoạt động mục II SGK trang 66

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Hoạt động 3: Tìm hiểu về phương pháp kết tinh

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS trình bày được nguyên tắc, cách tiến hành và ứng dụng của phương pháp kết tinh

b. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS lắng nghe, đọc SGK, thảo luận và trả lời CH hoạt động mục III SGK trang 68

c. Sản phẩm học tập: Nguyên tắc, cách tiến hành và ứng dụng của phương pháp kết tinh; Câu trả lời CH hoạt động mục III SGK trang 68

d. Tổ chức hoạt động:

Hoạt động 4: Tìm hiểu về sắc kí cột

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS trình bày được nguyên tắc, cách tiến hành và ứng dụng của sắc kí cột

b. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS lắng nghe, đọc SGK, tìm hiểu về sắc kí cột

c. Sản phẩm học tập: Nguyên tắc, cách tiến hành và ứng dụng của sắc kí cột

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức đã học thông qua trả lời câu hỏi dưới dạng trắc nghiệm.

b. Nội dung: HS sử dụng SGK, kiến thức đã học, GV hướng dẫn (nếu cần thiết) để trả lời câu hỏi.

c. Sản phẩm học tập: HS hoàn thành được bài tập trắc nghiệm

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

- GV tổ chức trò chơi trắc nghiệm trên phần mềm Quizizz (hoặc PowerPoint tương tác)

2.1.NC1a: HS lựa chọn và sử dụng được các công nghệ số đơn giản (phần mềm trắc nghiệm/ màn hình) để tương tác trả lời câu hỏi 

Câu 1: Phương pháp chưng cất dùng để tách biệt các chất

A. có nhiệt độ nóng chảy khác nhau

B. có nhiệt độ sôi khác nhau

C. có độ tan khác nhau

D. có khối lượng riêng khác nhau

Câu 2. Phương pháp chiết dùng để tách biệt và tinh chế các chất dựa vào

A. độ tan khác nhau và sự thay đổi độ tan của chúng theo nhiệt độ

B. nhiệt độ nóng chảy và nhiệt độ sôi của các chất khác nhau

C. sự hòa tan khác nhau của các chất trong hai môi trường không trộn lẫn vào nhau 

D. khối lượng riêng và nhiệt độ nóng chảy của các chất khác nhau

Câu 3. Phương pháp kết tinh dùng để tách biệt và tinh chế hỗn hợp các chất dựa vào

A. độ tan khác nhau và sự thay đổi độ tan của chúng theo nhiệt độ

B. nhiệt độ nóng chảy và nhiệt độ sôi của các chất khác nhau

C. sự hòa tan khác nhau của các chất trong hai môi trường không trộn lẫn vào nhau 

D. khối lượng riêng và nhiệt độ nóng chảy của các chất khác nhau

Câu 4. Làm đường cát, đường phèn từ mía thuộc phương pháp tách biệt và tinh chế nào?

A. Phương pháp chưng cất

B. Phương pháp chiết lỏng – rắn

C. Phương pháp chiết lỏng – lỏng

D. Phương pháp kết tinh

Câu 5. Ngâm rượu thuốc, rượu rắn thuộc phương pháp tách biệt và tinh chế nào?

A. Phương pháp chiết lỏng – lỏng 

B. Phương pháp chiết lỏng – rắn

C. Phương pháp chưng cất

D. Phương pháp kết tinh 

Câu 6: Sắp xếp các bước dưới đây theo đúng thứ tự cách tách dầu ăn ra khỏi hỗn hợp dầu ăn với nước bằng phương pháp chiết:

(1) Mở nắp phễu chiết

(2) Mở khóa phễu từ từ để thu lớp nước ở dưới vào bình tam giác

(3) Lắc đều hỗn hợp dầu ăn với nước rồi rót hỗn hợp vào phễu chiết

(4) Đặt phễu chiết lên giá thí nghiệm và khóa phễu 

(5) Đậy nắp phễu chiết. Để yên phễu chiết sau một thời gian cho dầu ăn và nước trong hỗn hợp tách thành hai lớp

A. (2) (3) (5) (1) (4)

B. (4) (1) (5) (3) (2)

C. (4) (3) (5) (1) (2)

D. (1) (3) (5) (1) (4)

Câu 7. Phương pháp sắc kí cột có đặc điểm

(1) Pha động là chất khí và chất lỏng

(2) Mẫu chất cần tách là chất lỏng

(3) Các chất hữu cơ được tách ra ở từng phân đoạn 

(4) Pha tĩnh phải là chất lỏng hoặc chất khí

(5) Pha tĩnh là chất rắn

A. (1), (2), (4)

B. (3), (4), (5)

C. (1), (2), (5)

D. (2), (3), (4)

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS tiếp nhận, thực hiện làm bài tập trắc nghiệm theo yêu cầu.

- GV quan sát và hỗ trợ, hướng dẫn. 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận:

- Mỗi một câu GV mời HS trình bày. Các HS khác chú ý chữa bà, theo dõi nhận xét bài trên bảng. 

Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV chữa bài, chốt đáp án, tuyên dương các hoạt động tốt, nhanh và chính xác.

- GV chuẩn kiến thức:

+ Chưng cất là phương pháp dựa vào sự khác nhau về nhiệt độ sôi của các chất trong hỗn hợp ở một áp suất nhất định

+ Chiết là phương pháp tách biệt và tinh chế hỗn hợp các chất dựa vào sự hòa tan khác nhau của chúng trong hai dung môi không trộn lẫn vào nhau

+ Kết tinh là phương pháp được dùng để tách và tinh chế các chất rắn dựa trên nguyên tắc:

(1) Các chất khác nhau có độ hòa tan khác nhau trong cùng một dung môi

(2) Độ tan của chất cần tách giảm nhanh khi giảm nhiệt độ

+ Sắc kí cột là phương pháp tách biệt và tinh chế hỗn hợp các chất dựa vào sự phân bố khác nhau của chúng giữa pha động và pha tĩnh

Đáp án bài tập trắc nghiệm

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..