Giáo án NLS Tin học 11 KHMT kết nối Bài 17: Dữ liệu mảng một chiều và hai chiều

Ngày soạn: .../.../...

Ngày dạy: .../.../...

CHỦ ĐỀ 6: KĨ THUẬT LẬP TRÌNH

BÀI 17: DỮ LIỆU MẢNG MỘT CHIỀU VÀ HAI CHIỀU

I. MỤC TIÊU:

1. Kiến thức: 

Học xong bài này, HS đạt các yêu cầu sau:

• Biết cách thiết lập và làm việc với cấu trúc dữ liệu mảng một chiều và hai chiều.

2. Năng lực 

Năng lực chung:

• Tự chủ và tự học: biết lắng nghe, tự giác học tập và hoàn thành nhiệm vụ; tích cực tham gia các hoạt động học tập trong lớp.
• Giao tiếp và hợp tác: có thói quen trao đổi, giúp đỡ nhau trong học tập; biết cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ học tập theo sự hướng dẫn của GV.
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: ứng dụng các kiến thức đã học vào thực tế, phát triển khả năng giải quyết vấn đề có tính tích hợp liên môn giữa Tin học với các môn học khác.

Năng lực riêng: 

• Biết cách thiết lập và làm việc với cấu trúc dữ liệu mảng một chiều và hai chiều.
• Thực hiện được lệnh và chương trình làm việc đơn giản với mảng như khởi tạo mảng, tính toán đơn giản trên mảng một chiều và hai chiều.

Năng lực số:

• 1.2.NC1a: Hiểu được cách máy tính tổ chức dữ liệu lớn dưới dạng danh sách liên tiếp (1D) hoặc bảng (2D) thay vì các biến rời rạc.
• 6.2.NC1a: Sử dụng Chatbot AI để tạo bộ dữ liệu mẫu (Dummy Data) số lượng lớn để kiểm thử chương trình và hỗ trợ viết thuật toán duyệt mảng tối ưu.
• 5.2.NC1a: Viết mã nguồn Python sử dụng cấu trúc List để giải quyết bài toán quản lý dữ liệu thực tế (như điểm số, nhiệt độ).
• 2.4.NC1a: Sử dụng công cụ trực quan hóa (như Python Tutor hoặc tính năng mô phỏng của AI) để quan sát dòng chảy dữ liệu qua các chỉ số i, j.

3. Phẩm chất

• Trách nhiệm, tính cẩn thận, chăm chỉ trong học tập và công việc.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 

1. Đối với giáo viên 

• SGK, tài liệu giảng dạy, giáo án PPT.
• Máy tính, máy chiếu.
• Video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học.

2. Đối với học sinh:        

• SGK, SBT Tin học 11, vở ghi chép.
• Tài liệu, thiết bị có liên quan đến nội dung bài học.
• Thiết bị di động/máy tính có kết nối Internet (sử dụng theo nhóm).

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG 

a) Mục tiêu: HS biết và làm quen với những dữ liệu thực tế sẽ được học trong bài với tên chung là mảng (một chiều và hai chiều). 

b) Nội dung: GV đưa ra câu hỏi cho HS trao đổi, thảo luận để nêu được về nội dung dữ liệu mảng một chiều và hai chiều.

c) Sản phẩm: Dựa vào kiến thức của bản thân, HS thực hiện yêu cầu GV đưa ra. 

d) Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ:

- GV yêu cầu xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

- GV dẫn dắt, đặt vấn đề cho HS: Em đã biết thiết lập cấu trúc dữ liệu đóng vai trò quan trọng khi giải quyết trong các bài toán thực tế trên máy tính. 

- GV đặt câu hỏi yêu cầu HS trả lời: Trong các bài toán thực tế sau em sẽ thiết lập cấu trúc dữ liệu như thế nào? 

+ Lập danh sách họ tên các bạn lớp em. Sau đó có thể tìm kiếm, sắp xếp và thực hiện các bài toán quản lí khác. 

+ Giả sử lớp em cần khảo sát ý kiến về một vấn đề nào đó. Mỗi học sinh cần có đánh giá theo 4 mức, kí hiệu lần lượt là Đồng ý (2), Không phản đối (1); Không ý kiến (0); Phản đối (−1). Em sẽ tổ chức dữ liệu khảo sát như thế nào để có thể dễ dàng cập nhật và tính toán theo dữ liệu khảo sát. 

+ Em được giao nhiệm vụ thiết lập và lưu trữ một danh sách các địa điểm là nơi các bạn trong lớp sẽ thường xuyên đến tham quan và trải nghiệm thực tế. Mỗi địa điểm như vậy cần nhiều thông tin, những thông tin quan trọng nhất là toạ độ (x, y) của thông tin đó trên bản đồ. Em sẽ dùng cấu trúc dữ liệu gì để mô tả danh sách các địa điểm này?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập:

- HS xem video và suy nghĩ câu trả lời.

- HS lắng nghe, suy nghĩ câu trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận: 

- GV gọi đại diện một số HS trả lời.

- HS khác nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận.

[6.1.NC1a: HS sử dụng công cụ AI hoặc sản phẩm số do GV cung cấp để tiếp nhận thông tin, trả lời câu hỏi đơn giản.

2.1.NC1a: HS thực hiện các tương tác cơ bản với học liệu số (xem video, trả lời câu hỏi trên môi trường số).

1.1.NC1a: HS tiếp cận, khai thác được thông tin từ nguồn học liệu số dưới sự hướng dẫn của GV.]

- GV nhận xét câu trả lời của HS. Trên cơ sở đó, GV dẫn dắt HS vào bài học mới: Bài 17: Dữ liệu mảng một chiều và hai chiều.

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Tìm hiểu cấu trúc dữ liệu mảng một chiều 

a) Mục tiêu: Giúp HS hiểu được cách sử dụng list để biểu diễn dữ liệu mảng một chiều.

b) Nội dung: GV tổ chức các hoạt động cho HS theo SGK và nêu được cấu trúc dữ liệu mảng một chiều.

c) Sản phẩm: HS nêu được cấu trúc dữ liệu mảng một chiều.

d) Tổ chức thực hiện:

Hoạt động 2: Tìm hiểu cấu trúc dữ liệu mảng hai chiều 

a) Mục tiêu: 

- Giúp HS biết được list có thể chứa phần tử cũng là list và cách khai thác, truy cập các phần tử của list bên trong.

- Giúp HS nắm được mô hình mảng hai chiều (hay còn gọi là ma trận) và cách biểu diễn trong Python.

b) Nội dung: GV tổ chức

c) Sản phẩm: HS nêu được cấu trúc dữ liệu mảng hai chiều.

d) Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a) Mục tiêu: HS củng cố kiến thức về dữ liệu mảng một chiều và hai chiều.

b) Nội dung: HS vận dụng kiến thức đã học để trả lời câu hỏi trắc nghiệm và hoàn thành bài tập phần Luyện tập trang 85 SGK.

c) Sản phẩm học tập: 

- HS trả lời câu hỏi trắc nghiệm.

- Câu trả lời cho bài tập phần Luyện tập trang 85 SGK.

d) Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ: 

- GV tổ chức trò chơi trắc nghiệm nhanh trên Quizizz hoặc Kahoot để củng cố toàn bài.

- GV cung cấp mã QR hoặc đường Links cho HS làm Phiếu bài tập, trả lời nhanh một số câu hỏi trắc nghiệm tổng kết bài học.

Câu 1: Phát biểu nào dưới đây về kiểu mảng một chiều là phù hợp?

A. Là một tập hợp các số nguyên

B. Độ dài tối đa của mảng là 255

C. Là một dãy hữu hạn các phần tử cùng kiểu

D. Mảng không thể chứa kí tự

Câu 2: Khi xây dựng và sử dụng mảng 1 chiều, yếu tố nào sao đây không đúng?

A. Tên kiểu mảng một chiều.

B. Biến đếm thường là kiểu nguyên.

C. Cách khai báo biến mảng.

D. Cách tham chiếu đến phần tử.

Câu 3: Trong các dữ liệu sau, những dữ liệu nào là mảng một chiều?

A. [1, 2, 3, [4, 5, 6]].                          

B. [“A”, “B”, 1, 2, 3, 4].

C. [“One”, “Two”, “Three”].            

D. [(1, 2), (“Tin”, “Toán”), (4, 5), (“Sử”, “Địa”)]

Câu 4: Cho ma trận A kích thước m × n được biểu diễn trong Python theo dạng danh sách trong danh sách. Mệnh đề nào dưới đây là đúng?

A. Danh sách A có m × n phần tử.

B. Danh sách A có m phần tử.

C. Danh sách A có n phần tử.

D. Danh sách A có phần tử.

Câu 5: Mảng a gồm 10 phần tử là các số thực, khai báo mảng nào sau đây là hợp lệ:

A. int a[10];

B. a[10];

C. float a[10];

D. a=[10] of float;

- GV yêu cầu HS thực hiện nội dung Luyện tập trang 85 SGK:

Bài 1: Giả sử số đo chiều cao các bạn trong lớp được cho trong dãy số A. Hãy viết đoạn chương trình tính:

- Số đo chiều cao trung bình của cả lớp.

- Số bạn có chiều cao lớn hơn chiều cao trung bình của cả lớp.

Bài 2: Viết chương trình nhập từ bàn phím số tự nhiên m, sau đó lần lượt nhập m dòng, mỗi dòng bao gồm n số cách nhau bởi dấu cách, đưa dữ liệu đã nhập vào ma trận A, sau đó in ma trận A ra màn hình.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập: 

- HS suy nghĩ, hoàn thành các bài tập GV yêu cầu.

- GV quan sát và hỗ trợ, hướng dẫn.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận: 

- HS xung phong trình bày kết quả.

- Các HS khác lắng nghe, nhận xét.

Gợi ý trả lời:

Bài 1: Giả sử A là dãy số đo chiều cao các bạn trong lớp.

Lệnh tính chiều cao trung bình của cả lớp:

heightTB = sum(A)/len(A).

Bài 2: Đoạn chương trình nhập ma trận m x n từ bàn phím có thể như sau:

1        # Nhập ma trận m x n từ bàn phím.

2        A = []

3        m = int(input("Nhập số hàng của ma trận: "))

4        for i in range(m):

5                 h = input("Nhập dãy số là hàng thứ "+str(i+1)+ ": ")

6                 h = [int(x) for x in h.split ()]

7                 A.append(h)

8        n = len(A[0])

9        for i in range(m):

10               for j in range(n):

11                         print(A[i][j], end = " ")

12               print()

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện: 

- GV chữa bài, chốt đáp án, tuyên dương các hoạt động tốt, nhanh và chính xác.

[2.1.NC1a: HS thực hiện các tương tác được xác định rõ ràng với công nghệ số (làm bài tập online) trong lớp học.

5.2.NC1a: HS viết chương trình máy tính để thực hiện yêu cầu.

1.2.NC1a: Tổ chức dữ liệu thành mảng, truy cập vào dữ liệu để lấy thông tin.

6.1.NC1a: Xác định nhu cầu và giải quyết vấn đề kỹ thuật.]

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a) Mục tiêu: HS thực hiện làm bài tập Vận dụng để nắm vững kiến thức.

b) Nội dung: HS vận dụng kiến thức đã học và hiểu biết của bản thân để làm bài tập Vận dụng trang 85 SGK. 

c) Sản phẩm: Câu trả lời bài tập phần Vận dụng.

d) Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..