Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 10 Bài 2: Những điều cần biết để chụp và thưởng thức một bức ảnh

BÀI 2: NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT ĐỂ CHỤP VÀ THƯỞNG THỨC MỘT BỨC ẢNH

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Kĩ thuật cầm máy khi chụp ảnh

• Mục đích: Tránh hiện tượng bị rung máy dẫn đến bức ảnh bị mờ, nhoè khi bấm nút chụp.
• Cầm máy ảnh chuyên nghiệp:
  • Sử dụng tay phải giữ phần đuôi máy, đặt ba ngón tay dưới vòng qua trước máy, ngón trỏ đặt vào nút bấm, ngón cái đặt ở mặt sau.
  • Tay trái đỡ bên dưới ống kính, giữ hai khuỷu tay gần nhau ép sát người và nín thở khi bấm máy.
• Cầm điện thoại di động: Thiết bị nhỏ nên rất nhạy cảm với rung động. Cần tì tay lên một vật cố định (nếu cần) và giữ nguyên tư thế vài giây sau khi bấm để đảm bảo ảnh đã chụp xong.

2. Ánh sáng trong nhiếp ảnh

• Vai trò: Giúp bức ảnh rõ nét, đẹp và phản ánh đúng nội dung, ý đồ người chụp.
• Ba hướng sáng cơ bản:
  • Ánh sáng thuận: Nguồn sáng xuôi theo chiều ống kính, chiếu trực tiếp vào đối tượng. (Ví dụ: Bức ảnh đóa sen "Tân nở" chụp dưới nắng thuận).
  • Ánh sáng ngược: Nguồn sáng ngược với chiều ống kính, chiếu từ phía sau của đối tượng. (Ví dụ: Bức chân dung ngược sáng "Tuổi thơ").
  • Ánh sáng xiên: Nguồn sáng chiếu vào đối tượng từ một phía (trên, dưới, phải, trái). (Ví dụ: Bức ảnh "Mùa hoa cải").
• Ba thông số kĩ thuật xử lí ánh sáng (trên máy ảnh số):
  • Khẩu độ ống kính (f): Độ mở của các lá thép trong ống kính điều tiết lượng ánh sáng đi vào.
  • Tốc độ màn trập: Thời lượng ánh sáng tiếp xúc với cảm biến ảnh.
  • Độ nhạy sáng (ISO): Độ nhạy cảm ánh sáng của cảm biến.

3. Bố cục trong nhiếp ảnh

• Định nghĩa: Là sự sắp xếp các yếu tố, đối tượng chụp trong khuôn hình hài hoà, khác lạ nhằm thể hiện nội dung tốt nhất. Điểm nhấn thường nằm ở tỉ lệ vàng 1/3.
• Các kiểu bố cục thường gặp:
  • Quy tắc 1/3: Giao điểm lệch giữa hai đường cắt theo tỉ lệ 1/3 tạo ra khuôn hình cân bằng, tự nhiên.
  • Bố cục chính – phụ: Giúp bức ảnh không bị dàn trải, thu hút sự chú ý vào đối tượng chính.
  • Đường dẫn: Dẫn dắt thị giác người xem tới chủ thể hoặc định hướng rõ góc nhìn, chiều sâu.
  • Khung nằm trong khung: Tận dụng yếu tố có sẵn bên ngoài tạo khung bao quanh chủ thể để tăng chiều sâu.
  • Yếu tố liên kết / nhịp điệu / chuyển động: Sắp xếp các hình dạng, màu sắc có mối quan hệ liên tục hoặc lặp lại để tạo điểm nhấn.
  • Yếu tố tương phản: Đối lập về động – tĩnh, rõ – mờ, đậm – nhạt, to – nhỏ, già – trẻ để kể câu chuyện cho bức ảnh.
  • Bóng đổ / Độ sâu trường ảnh / Góc ảnh: Tạo hình khối, chiều sâu không gian (rộng hoặc hẹp).

4. Ý tưởng và Khoảnh khắc trong nhiếp ảnh

• Ý tưởng: Thể hiện qua việc sử dụng các kĩ thuật thực hiện theo nguyên lí thị giác nhằm truyền tải một nội dung cụ thể theo tư duy người cầm máy. (Ví dụ: Bức ảnh "Ước mơ tuổi thơ").
• Khoảnh khắc: Là đặc trưng rõ nét, thể hiện bức ảnh chân thực qua các yếu tố: đúng đối tượng, đúng nơi, đúng thời điểm một cách nhanh chóng. (Ví dụ: Bức ảnh bắt chụp "Nhạc trưởng" đang chỉ huy biểu diễn).

5. Cách thể hiện chủ đề & Chỉnh sửa hậu kì

• Thể hiện trực tiếp: Dùng hình ảnh cụ thể, trực diện để biểu đạt nội dung chủ đề. (Ví dụ: Bức ảnh tả thực "Xe đạp hoa").
• Thể hiện gián tiếp: Sử dụng hình ảnh mang tính gợi mở, ẩn dụ để người xem tự cảm nhận. (Ví dụ: Bức ảnh bóng đổ nghệ thuật "Ngày trở về").
• Chỉnh sửa ảnh bằng phần mềm: Giúp cắt ghép, thay đổi kích thước, điều chỉnh độ tương phản (contrast), độ sáng (exposure), độ bảo hoà màu (saturation) để hoàn thiện bức ảnh theo ý thích.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Kỹ năng chống rung: Cầm máy đúng tư thế (tay phải cầm báng máy, tay trái đỡ dưới ống kính, áp sát khuỷu tay vào người) và nín thở khi bấm máy là quy tắc cốt lõi để ảnh không bị nhoè mờ.
2. Làm chủ ánh sáng: Ánh sáng quyết định độ rõ nét và thẩm mỹ của bức ảnh; cần nhận biết và ứng dụng linh hoạt ba hướng sáng chính (thuận, ngược, xiên).
3. Tỉ lệ vàng 1/3: Là nguyên tắc xây dựng bố cục kinh điển giúp đối tượng chụp nằm ở điểm giao của khung hình, tạo sự cân bằng và tự nhiên.
4. Tương phản và Bố cục bổ trợ: Ứng dụng tương phản (rõ – mờ, đậm – nhạt, động – tĩnh) và các đường dẫn, khung hình phụ để làm nổi bật chủ thể chính.
5. Ý tưởng và Khoảnh khắc: Một tác phẩm nhiếp ảnh giá trị đòi hỏi sự kết hợp giữa ý đồ nghệ thuật của người chụp và việc bắt trọn khoảnh khắc đắt giá diễn ra trong tích tắc.
6. Công nghệ hậu kỳ: Biết sử dụng các phần mềm chỉnh sửa cơ bản để tối ưu hóa bố cục (crop), ánh sáng (exposure), và độ tương phản (contrast) của tác phẩm.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề chuyên đề
  • Tiêu đề: Bài 2: Những điều cần biết để chụp và thưởng thức một bức ảnh.
  • Nội dung: Tên bài học, yêu cầu cần đạt (Làm chủ tư thế cầm máy, ánh sáng, bố cục, ý tưởng nghệ thuật và xử lí ảnh cơ bản).
• Slide 2: Kĩ thuật cầm máy chuẩn
  • Tiêu đề: 1. Tư thế cầm máy và chống rung.
  • Nội dung: Quy tắc cầm máy ảnh cơ DSLR (tay trái đỡ ống kính, nín thở bấm nút) và mẹo chụp bằng điện thoại (tìm điểm tì, giữ nguyên tư thế sau bấm).
• Slide 3: Hướng đi của ánh sáng
  • Tiêu đề: 2. Nghệ thuật sử dụng ánh sáng.
  • Nội dung: Định nghĩa và hình ảnh minh họa cho: Ánh sáng thuận, Ánh sáng ngược, Ánh sáng xiên. Khái niệm cơ bản về Khẩu độ (f) - Tốc độ - ISO.
• Slide 4: Các quy tắc bố cục vàng
  • Tiêu đề: 3. Bố cục hình ảnh (Phần 1).
  • Nội dung: Quy tắc 1/3; Bố cục chính – phụ; Bố cục đường dẫn; Bố cục khung trong khung. Một số điều nên tránh khi xây dựng bố cục (dính hình thể, chia đôi chân trời,...).
• Slide 5: Nhịp điệu và Tương phản
  • Tiêu đề: 3. Bố cục hình ảnh (Phần 2).
  • Nội dung: Tạo nhịp điệu/chuyển động; Ứng dụng các yếu tố tương phản (động - tĩnh, rõ - mờ, đậm - nhạt) để truyền đạt câu chuyện.
• Slide 6: Ý tưởng nghệ thuật và Khoảnh khắc
  • Tiêu đề: 4. Tư duy sáng tác: Ý tưởng & Khoảnh khắc.
  • Nội dung: Cách truyền tải nội dung qua ý tưởng của người cầm máy; Kỹ năng bắt trọn "khoảnh khắc vàng" đắt giá một cách nhanh chóng. Thể hiện chủ đề trực tiếp và gián tiếp.
• Slide 7: Các thuật ngữ chỉnh sửa ảnh
  • Tiêu đề: 5. Kỹ thuật chỉnh sửa hậu kỳ cơ bản.
  • Nội dung: Bảng thuật ngữ cơ bản: contrast (tương phản), crop (tái bố cục), exposure (độ sáng), saturation (bão hoà màu), shadow (độ bóng), sharpening (độ sắc nét).
• Slide 8: Thực hành sáng tác
  • Tiêu đề: 6. Nhiệm vụ thực hành.
  • Nội dung: Đề bài thực hành chụp ảnh theo một trong các chủ đề gợi ý: Tốc độ, Bóng đổ, Mưu sinh, Nhịp điệu (Áp dụng đúng kĩ thuật cầm máy, bố cục và hướng sáng đã học).