Xuất thân: Nguyễn Du (1765 - 1820), tự Tố Như, hiệu Thanh Hiền, quê gốc ở Tiên Điền, Nghi Xuân, Hà Tĩnh.
Gia thế: Sinh trưởng trong gia đình đại quý tộc có truyền thống đỗ đạt khoa bảng và say mê văn chương.
Thời đại & Biến cố: Sống trong giai đoạn lịch sử biến động dữ dội cuối thế kỉ XVIII - đầu thế kỉ XIX (triều Lê - Trịnh sụp đổ, khởi nghĩa Tây Sơn và vương triều Nguyễn thiết lập). Trải qua mười năm gió bụi phong trần, sống gần gũi với nhân dân cùng khổ, sau đó làm quan bất đắc chí cho triều Nguyễn, từng đi sứ Trung Quốc.

2. Sự nghiệp sáng tác

Sáng tác chữ Hán (Gồm 3 tập lớn - 249 bài):
- Thanh Hiên thi tập (78 bài): Viết thời kỳ ẩn dật phong trần, thể hiện tâm sự u uất, bế tắc.
- Nam trung tạp ngâm (40 bài): Viết lúc làm quan triều Nguyễn, thể hiện nỗi chán nản, hoài cổ.
- Bắc hành tạp lục (131 bài): Viết khi đi sứ Trung Quốc, mang tầm khái quát hiện thực sắc sảo và tinh thần phản biện mạnh mẽ.
Sáng tác chữ Nôm (Đạt đỉnh cao rực rỡ):
- Truyện Kiều (tên gốc: Đoạn trường tân thanh): Gồm 3254 câu lục bát, kiệt tác truyện thơ Nôm kết tinh tài năng tư tưởng và nghệ thuật của ông.
- Sáng tác khác: Văn tế thập loại chúng sinh (Văn chiêu hồn), Văn tế sống hai cô gái Trường Lưu, Thác lời trai phường nón.

3. Giá trị tư tưởng và nghệ thuật của kiệt tác Truyện Kiều

Giá trị tư tưởng:
- Tinh thần nhân đạo: Đề cao quyền sống, khát vọng tự do, tình yêu chân chính và tôn vinh vẻ đẹp phẩm hạnh của con người.
Giá trị nghệ thuật:
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật: Khám phá sâu sắc "con người bên trong" (đời sống nội tâm phong phú, đa diện) thay vì chỉ mô tả ngoại hình đơn thuần.
- Ngôn ngữ và thể thơ: Đưa ngôn ngữ tiếng Việt và thể thơ lục bát đạt tới trình độ cổ điển, mẫu mực; bậc thầy tả cảnh ngụ tình và sử dụng điển cố.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Trải nghiệm cuộc đời thăng trầm: Xuất thân đại quý tộc nhưng sớm mồ côi và trải qua mười năm gió bụi phong trần đã rèn giũa cho Nguyễn Du một vốn sống thực tế phong phú và trái tim đồng cảm sâu sắc với kiếp người cùng khổ.
Di sản văn học đồ sộ ở hai mảng: Sáng tạo rực rỡ cả chữ Hán (3 tập thơ lưu trữ thế giới tâm hồn phức tạp, tinh thần phản biện cao) và chữ Nôm (đặc biệt là kiệt tác Truyện Kiều).
Đỉnh cao của chủ nghĩa nhân đạo trung đại: Tư tưởng cốt lõi của Nguyễn Du là cất lên tiếng khóc xót thương sâu sắc cho số phận con người (đặc biệt là người phụ nữ tài sắc bị chà đạp) và khẳng định khát vọng sống chân chính.
Cách tân nghệ thuật nhân vật độc đáo: Đi tiên phong trong việc khám phá thế giới nội tâm tinh tế, phức tạp của nhân vật ("con người bên trong") thay vì công thức hóa nhân vật một chiều.
Mẫu mực của ngôn ngữ và thể thơ lục bát: Phát huy trọn vẹn sự giàu có, tinh tế của tiếng Việt, nâng tầm thể thơ dân tộc lên chuẩn mực cổ điển văn học bác học.
Tầm vóc vĩ đại: Nguyễn Du là Danh nhân văn hóa thế giới (được UNESCO vinh danh năm 2013), có đóng góp to lớn thúc đẩy tiến trình hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của văn học nước nhà.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

Slide 1: Tiêu đề bài học
- Tiêu đề: Bài 6: Nguyễn Du - "Những điều trông thấy mà đau đớn lòng"
- Nội dung: Giới thiệu chung về bài học và bài khóa Văn bản 1: Tác gia Nguyễn Du.
Slide 2: Phần I: Tiểu sử & Cuộc đời Đại thi hào
- Tiêu đề: Gia thế, Thời đại & Biến cố
- Nội dung: Khái quát xuất thân quý tộc Tiên Điền; bối cảnh lịch sử đầy bão táp; 10 năm lưu lạc phong trần tạo nên vốn sống thực tế phong phú.
Slide 3: Phần II: Sự nghiệp thơ chữ Hán
- Tiêu đề: Thơ chữ Hán - Tiếng lòng bất đắc chí
- Nội dung: Tóm lược 3 tập thơ: Thanh Hiên thi tập, Nam trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục. Nhấn mạnh giá trị hiện thực và chiều sâu triết lý nhân sinh.
Slide 4: Phần III: Di sản sáng tác chữ Nôm
- Tiêu đề: Kiệt tác Truyện Kiều & Các tác phẩm chữ Nôm
- Nội dung: Tóm tắt ngắn gọn quy mô Truyện Kiều (3254 câu lục bát) và các bài văn tế nổi tiếng (Văn chiêu hồn).
Slide 5: Phần IV: Tư tưởng Nhân đạo sâu sắc
- Tiêu đề: Trái tim nhân đạo bao la
- Nội dung: Tiếng nói đồng cảm với thân phận người phụ nữ tài sắc bị dập vùi; khẳng định khát vọng hạnh phúc, tình yêu và phẩm giá con người.
Slide 6: Phần V: Nghệ thuật truyện thơ bậc thầy
- Tiêu đề: Đỉnh cao bút pháp nghệ thuật
- Nội dung: Khám phá "con người bên trong" (nội tâm); nghệ thuật tả cảnh ngụ tình; chuẩn hóa ngôn ngữ dân tộc và thể thơ lục bát.
Slide 7: Trích dẫn cốt lõi
- Tiêu đề: Tiếng khóc nhân sinh của Tố Như
- Nội dung: Trích dẫn 2 câu thơ biểu tượng: "Trải qua một cuộc bể dâu / Những điều trông thấy mà đau đớn lòng". Phân tích ý nghĩa biểu tượng của "bể dâu".
Slide 8: Tổng kết & Vận dụng
- Tiêu đề: Tầm vóc Danh nhân văn hóa thế giới
- Nội dung: Đánh giá đóng góp vĩ đại của Nguyễn Du; định hướng bài tập vận dụng (Viết đoạn văn phân tích tư tưởng nhân đạo).