Giáo án NLS Lịch sử 7 kết nối Bài 13: Đại Việt thời Trần (1226 - 1400)

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV nêu yêu cầu: HS sử dụng ứng dụng Ghi chú (Notes) trên điện thoại hoặc phần mềm Word trên máy tính. Tạo một Trục thời gian (Timeline) về sự thành lập của nhà Trần.

- GV yêu cầu HS đọc thông tin mục 1, quan sát Hình 1 SGK tr.62, làm việc cá nhân và trả lời câu hỏi: Nhà Trần được thành lập như thế nào?

- GV hướng dẫn HS quan sát Hình 1 - Đền Trần (Nam Định cũ): Khu di tích Đền Trần (Nam Định cũ, Ninh Bình ngày nay) là ngôi đến thờ 14 vị vua Trần cùng các quan lại có công phù tá. Nơi đây còn nổi tiếng với Lễ Khai ấn Đền Trần địp đầu xuân và hội Đền Trần vào tháng Tám Âm lịch hằng năm. Trải qua chiều dài lịch sử, đến nay, Lễ Khai ấn Đền Trần không chỉ mang đậm giá trị truyền thống mà còn mang ý nghĩa giáo dục lịch sử sâu sắc, thể hiện đạo lí “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ta.

Bước 2 : HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc thông tin mục 1, mục Em có biết, quan sát Hình 1 SGK tr.62, làm việc cá nhân và trả lời câu hỏi.

- Nhập liệu, sắp xếp thông tin. 

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. 

Bước 3 : Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày những những nét chính về sự thành lập nhà Trần. 

- GV kiểm tra nhanh sản phẩm của một số HS.

- GV chốt: Sự thay thế của nhà Trần là tất yếu lịch sử.

- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung. 

Bước 4 : Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển sang nội dung mới.

1. Sự thành lập nhà Trần

- Từ cuối thế kỉ XII, nhà Lý ngày càng suy yếu, phải dựa vào họ Trần để đánh dẹp các thế lực chống đối. 

- Họ Trần đã từng bước thâu tóm quyền hành. 

- Tháng 1/1226, Lý Chiêu Hoàng (vị vua cuối cùng của nhà Lý) buộc phải nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh.

→ Nhà Trần được thành lập.

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV tổ chức cho HS khai thác thông tin mục 1a SGK tr.64, thảo luận cặp đôi và trả lời câu hỏi: Nêu những dẫn chứng chứng tỏ nhà Trần chú trọng và khuyến khích phát triển nông nghiệp.

- GV mở rộng thêm kiến thức cho HS: Vì sao việc lập điền trang của các tôn thất cũng là một biện pháp phục hồi và phát triển nông nghiệp của nhà Trần? 

(Nhà Trần cho phép tôn thất vương hầu, công chúa, phò mã,...chiêu tập những người phiêu tán không có sản nghiệp làm nô tì để khai khẩn ruộng đất bỏ hoang, lập các điền trang, góp phần mở rộng diện tích trồng trọt).

GV định hướng HS quan sát hình 3, 4 SGK tr.64 và trả lời câu hỏi: 

+ Em có nhận xét gì về sản xuất thủ công nghiệp thời Trần?

+ Sự phát triển của một số thương cảng thời Trần chứng tỏ điều gì?

- GV hướng dẫn HS quan sát Hình 3, 4, 5:

+ Hình 3: Đây là vật dụng để tế lễ trong cung đình, được công nhận là bảo vật quốc gia, trưng bày ở Bảo tàng Quảng Ninh. Thống đồng thời Trần là hiện vật gốc độc bản, sử dụng các loại hoa văn trang trí điển hình của văn hoá thời Trần, có sự kế thừa nghệ thuật trống đồng Văn hoá Đông Sơn. Đây là một tác phẩm nghệ thuật đặc sắc, có những yếu tố mang tính truyền thống nhưng cũng thể hiện đặc trưng riêng của văn hoá thời Trần.

+ Hình 4: Hộp vàng hoa sen thời Trần được phát tại khu vực tỉnh Quảng Ninh, hiện đang trưng bày ở Bảo tàng Quảng Ninh. Qua so sánh phong cách trang trí, đặc biệt là với loại hình hoa văn cánh sen và hoa văn hoa chanh thường gặp trên các loại cổ vật thời Trần, chiếc hộp được xác định có niên đại khoảng thế kỉ XIII - XIV, là sự kết tinh của những giá trị vô cùng đặc biệt về văn hoá và lịch sử.

+ Hình 5: Vần Đồn là một thương cảng được hình thành từ thời Lý, đến thời Trần thì ngày càng sầm uất. Ngày nay, Vân Đồn trở thành khu kinh tế ven biển quan trọng, thúc đẩy và gắn kết quan hệ thương mại giữa Việt Nam với quốc tế.

- GV phát Phiếu học tập số 2 cho HS và yêu cầu HS thực hiện nhiệm vụ: Trình bày những nét chính về tình hình thủ công nghiệp và thương nghiệp thời Trần.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

- GV nêu nhiệm vụ: Tìm kiếm hình ảnh minh họa cho thủ công nghiệp và thương nghiệp thời Trần trên Google để hiểu rõ hơn về sự phát triển của kinh tế thời kì này.

Bước 2 : HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc thông tin mục 3a, đọc mục Kết nối với ngày nay, quan sát Hình 3, 4, 5 SGK tr.64, 65, thảo luận cặp đôi, thảo luận theo nhóm, trả lời câu hỏi và thực hiện nhiệm vụ vào Phiếu học tập số 2. 

- HS tìm kiếm, chọn lọc ảnh.

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. 

Bước 3 : Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày những nét chính về tình hình kinh tế thời Trần.   

- Đại diện nhóm trình chiếu và thuyết minh ngắn gọn.

- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung. 

Bước 4 : Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển sang nội dung mới.

3. Tình hình kinh tế, xã hội

a) Tình hình kinh tế 

* Nông nghiệp: 

- Thi hành nhiều chính sách tích cực: khai hoang, đắp đê phòng lụt, xây dựng  nhiều công trình thuỷ lợi, miễn giảm tô, thuế,…

- Cho phép các tôn thất lập điền trang.

* Thủ công nghiệp: 

- Xưởng thủ công nhà nước: chuyên đúc tiền, chế tạo vũ khí, đóng thuyền chiến,…

- Trưng dụng thợ giỏi để xây dựng các công trình lớn.

- Ở làng, xã: Hình thành nhiều làng nghề, phường nghề.

- Sản phẩm thủ công: đa dạng, tinh xảo, được trao đổi, buôn bán ở địa phương và kinh thành.

* Thương nghiệp:

- Hoạt động buôn bán diễn ra khắp nơi.

- Kinh đô Thăng Long hình thành nhiều phường nghề và buôn bán.

- Các cửa khẩu và cửa biển: buôn bán tấp nập, thu hút nhiều thuyền buôn và thương nhân các nước đến trao đổi.

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV dẫn dắt: Sự phát triển của nông nghiệp, thủ công nghiệp và thương nghiệp đã dẫn đến sự phân hoá khá sâu sắc trong xã hội thời Trần.

- GV yêu cầu HS đọc thông tin mục 3b SGK tr.65, làm việc cá nhân để trả lời câu hỏi: Xã hội thời Trần bao gồm những tầng lớp nào? Nêu đặc điểm của mỗi tầng lớp.

- GV nêu yêu cầu mở rộng: Dựa vào nội dung SGK, hãy vẽ một Tháp xã hội (hình tam giác) phân chia các tầng lớp dưới thời nhà Trần. Có thể vẽ trên Paint, Word hoặc ứng dụng ghi chú trên điện thoại.

Bước 2 : HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc thông tin mục 3b SGK tr.64, 65, trả lời câu hỏi. 

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. 

Bước 3 : Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày những nét chính về tình hình xã hội thời Trần. 

- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung. 

Bước 4 : Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển sang nội dung mới.

b) Tình hình xã hội

Xã hội tiếp tục có sự phân hoá:

-  Tầng lớp quý tộc (vua, quan lại) có nhiều đặc quyền, nắm giữ các chức vụ chủ chốt của bộ máy chính quyền, là chủ các thái ấp, điền trang.

- Nhân dân lao động (chủ yếu là nông dân) cày cấy ruộng đất công làng xã, nhưng do chế độ tư hữu mở rộng nên ngày càng có nhiều người phải lĩnh canh ruộng đất của địa chủ.

- Số lượng thợ thủ công và thương nhân tăng nhanh.

- Tầng lớp nông nô, nô tì có số lượng khá đông đảo, chuyên cày cấy trong các điền trang hoặc phục dịch trong các gia đình quý tộc.

Câu 1. Nhà Trần được thành lập trong hoàn cảnh nào? 

A. Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh. 

B. Trần Thủ Độ lật đổ nhà Lý, lập nên nhà Trần. 

C. Nhà Lý sụp đổ sau cuộc chiến tranh với quân Mông Cổ. 

D. Lý Chiêu Hoàng qua đời, không có người nối dõi.

Câu 2. Chế độ chính trị đặc biệt chỉ xuất hiện dưới thời nhà Trần là gì? 

A. Chế độ Lưỡng quốc Trạng nguyên. 

B. Chế độ Thái thượng hoàng. 

C. Chế độ cha truyền con nối. 

D. Chế độ tuyển chọn quan lại bằng hình thức tiến cử.

Câu 3. Bộ quốc sử đầu tiên của nước ta được biên soạn dưới thời Trần có tên là gì? 

A. Đại Việt sử ký toàn thư. 

B. Đại Việt sử ký. 

C. Khâm định Việt sử thông giám cương mục. 

D. Lam Sơn thực lục.

Câu 4. Chính sách "Ngụ binh ư nông" của nhà Trần có tác dụng gì lớn nhất đối với đất nước trong thời bình? 

A. Đảm bảo lực lượng quân đội đông đảo lên tới hàng triệu người. 

B. Giúp triều đình tiết kiệm chi phí nuôi quân và đảm bảo lực lượng lao động sản xuất nông nghiệp. 

C. Xóa bỏ hoàn toàn khoảng cách giữa quân đội và nông dân. 

D. Biến tất cả nông dân trở thành binh lính chuyên nghiệp.

Câu 5. Việc nhà Trần đặt thêm chức "Hà đê sứ" và quy định các vương hầu, quan lại phải tham gia đắp đê cho thấy điều gì về tầm nhìn của triều đình? 

A. Nhà Trần coi trọng việc mở rộng lãnh thổ hơn phát triển kinh tế. 

B. Nhà Trần chỉ quan tâm đến việc trị thủy để phục vụ giao thông đường thủy. 

C. Nông nghiệp trồng lúa nước là nền tảng kinh tế chính, cần được bảo vệ tuyệt đối trước thiên tai. 

D. Nhà Trần muốn tận dụng sức dân để xây dựng các công trình quân sự trá hình.