Giáo án NLS Lịch sử 7 kết nối Bài 14: Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên
Giáo án NLS Lịch sử 7 kết nối tri thức Bài 14: Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên. Với năng lực số được tích hợp, tiết học sẽ giúp học sinh làm quen và ứng dụng công nghệ, tin học. KHBD này là file word, tải về dễ dàng. Là mẫu giáo án mới nhất năm 2026 để giáo viên dạy tốt môn Lịch sử 7.
Xem: => Giáo án tích hợp NLS Lịch sử 7 kết nối tri thức
Ngày soạn:…/…/…
Ngày dạy:…/…/…
BÀI 14: BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG - NGUYÊN
I. MỤC TIÊU
1. Mục tiêu
Sau bài học này, HS sẽ:
- Lập được sơ đồ diễn biến chính của ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên.
- Phân tích được nguyên nhân thắng lợi, nêu được ý nghĩa lịch sử của ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên, nhận thức được sâu sắc tinh thần đoàn kết và quyết tâm chống giặc ngoại xâm của quân và dân Đại Việt.
- Đánh giá được vai trò của các nhân vật lịch sử tiêu biểu thời Trần: Trần Thủ Độ, Trần Quốc Tuấn, Trần Nhân Tông.
2. Năng lực
- Năng lực chung:
- Tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn, nhóm và GV. Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp.
- Giao tiếp và hợp tác: có thói quen trao đổi, giúp đỡ nhau trong học tập; biết cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ học tập theo sự hướng dẫn của thầy cô.
- Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc nhóm, có sáng tạo khi tham gia các hoạt động lịch sử.
- Năng lực lịch sử:
- Rèn luyện kĩ năng quan sát và sử dụng bản đồ trong khi học và trả lời câu hỏi bài Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên.
- Biết trình bày, suy luận, phản biện, tranh luận về một vấn đề lịch sử, rèn luyện năng lực nhận thức và tư duy lịch sử.
- Biết phân tích, so sánh, đối chiếu diễn biến giữa ba lần kháng chiến.
3. Phẩm chất
- Giáo dục tinh thần yêu nước, ý thức bảo vệ độc lập dân tộc trước nguy cơ bị xâm lược.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Đối với giáo viên
- SGK, SGV, SBT Lịch sử Địa lí 7 – phần Lịch sử.
- Phiếu học tập dành cho HS.
- Lược đồ các cuộc kháng chiến treo tường.
- Máy tính, máy chiếu.
- Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
2. Đối với học sinh
- SGK, SBT Lịch sử Địa lí 7 – phần Lịch sử.
- Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên.
- Thiết bị di động (Smartphone/Tablet) có kết nối Internet (nếu điều kiện cho phép) hoặc sử dụng máy tính phòng tin học.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Tạo hứng thú, tâm thế cho HS vào bài học và giúp HS có hiểu biết ban đầu về bài học mới.
b. Nội dung: GV cho HS quan sát hình ảnh về dòng sông Bạch Đằng, Khu di tích Bạch Đằng Giang; HS quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi.
c. Sản phẩm học tập: HS trình bày những hiểu biết của bản thân về những sự kiện lịch sử và những vị anh hùng dân tộc gắn với dòng sông Bạch Đằng.
d. Tổ chức thực hiện :
Bước 1 : GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy.
- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.
- GV trình chiếu cho HS quan sát hình ảnh dòng sống Bạch Đằng, Khu di tích Bạch Đằng Giang,yêu cầu HS làm vệc theo nhóm đôi và trả lời câu hỏi:
+ Em có biết sông Bạch Đằng đã từng gắn với những sự kiện lịch sử nào và với những vị anh hùng nào trong lịch sử dân tộc?
+ Hãy chia sẻ những hiểu biết của em về sông Bạch Đằng và sự kiện lịch sử liên quan đến địa danh đó.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS vận dụng hiểu biết của cá nhân và trả lời câu hỏi.
- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện 1-2 HS trả lời câu hỏi: Sông Bạch Đằng đã từng gắn với những sự kiện lịch sử và với những vị anh hùng trong lịch sử dân tộc:
+ Trận thủy chiến sông Bạch Đằng năm 938: Ngô Quyền đánh thắng quân xâm lược Nam Hán.
+ Trận thủy chiến sông Bạch Đằng năm 981: Hoàng đế Lê Đại Hành phá tan quân Tống xâm lược.
+ Trận thủy chiến sông Bạch Đằng năm 1288: Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đại thắng quân xâm lược Mông Nguyên (trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ ba).
à Hiện ở khu vực cửa sông Bạch Đằng có 3 ngôi đền thờ 3 vị anh hùng trên: đình Hàng Kênh (Lê Chân, Hải Phòng) thờ Ngô Quyền, đền Vua Lê Đại Hành ở thị trấn Minh Đức (Thủy Nguyên, Hải Phòng) và đền Trần Hưng Đạo ở phường Yên Giang, thị xã (Quảng Yên, Quảng Ninh). Đặc biệt khu di tích đền Tràng Kênh ở Hải Phòng thờ cả ba vị anh hùng nói trên.
- GV mời HS khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức.
- GV dẫn dắt HS vào bài học: Vào thế kỉ XIII, đế chế Mông Cổ liên tiếp tiến hành các cuộc chiến tranh xâm lược và thống trị nhiêu nước ở khắp lục địa Á - Âu. Quốc gia Đại Việt cũng không nằm ngoài con đường chinh phạt của đề chế này. Quân dân Đại Việt đã chuẩn bị và tô chức đánh giặc như thế nào? Vì sao Đại Việt lại ba lần giành thắng lợi trước một đề chế lớn như thế? Chúng ta sẽ cùng nhau đi tìm hiểu trong bài học ngày hôm nay – Bài 14: Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên.
[2.1.TC1a: HS thực hiện các tương tác cơ bản với học liệu số (xem video, trả lời câu hỏi trên môi trường số).]
2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ năm 1258
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS trình bày được những nét chính của cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ năm 1258.
b. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS đọc thông tin mục 1, quan sát Hình 1, sơ đồ, đọc mục Em có biết SGK tr.68. 69, thảo luận và trả lời câu hỏi.
c. Sản phẩm học tập: HS nêu và ghi được vào vở những nét chính của cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ năm 1258.
d. Tổ chức hoạt động:
…………………………………………..
…………………………………………..
…………………………………………..
Hoạt động 2: Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1285
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:
- Rút ra đặc điểm chiến đấu chung của vua tôi nhà Trần.
- Trình bày được những nét chính của cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1285.
b. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS đọc thông tin mục 2, quan sát Hình 2, đọc Tư liệu 2, 3, đọc mục Em có biết SGK tr.69-71, thảo luận và trả lời câu hỏi.
c. Sản phẩm học tập: HS nêu và ghi được vào vở những nét chính của cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1285.
d. Tổ chức hoạt động:
| HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS | DỰ KIẾN SẢN PHẨM |
Bước 1 : GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV hướng dẫn HS quan sát lược đồ Hình 2 SGK tr.70 và hỏi HS: Hốt Tất Liệt chủ trương xâm lược Chăm-pa và Đại Việt để làm gì? Tại sao quân Nguyên đánh Chăm-pa trước Đại Việt? (mở rộng phạm vi thống trị, đô hộ, thôn tính các nước khác) - GV yêu cầu HS đọc tư liệu 2, 3 SGK tr.69, 70 (tham khảo thông tin phần Em có biết), thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi: Em hãy rút ra điểm chung về tinh thần chiến đấu của vua tôi nhà Trần.
- GV hướng dẫn HS quan sát lược đồ Hình 2, yêu cầu HS quan sát lược đồ, mời 1-2 HS lên bảng thực hiện nhiệm vụ: Trình bày tóm lược những nét chính của cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1285.
Bước 2 : HS thực hiện nhiệm vụ học tập - HS đọc thông tin mục 2, quan sát Hình 2, đọc Tư liệu 2, 3, đọc mục Em có biết SGK tr.69-71, thảo luận và trả lời câu hỏi. - GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. Bước 3 : Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV mời đại diện HS trình bày những nét chính của cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ năm 1258. - GV nêu ý nghĩa của tư liệu 2, 3: Thể hiện ý chí quyết chiến của quân dân nhà Trần. Trong bối cảnh khó khăn của cuộc kháng chiến lần thứ hai, chính tinh thần quyết tâm, đồng lòng đánh giặc của cả triều đình và quân dân Đại Việt đã trở thành một trong những nhân tố quan trọng nhất dẫn đến thắng lợi vẻ vang của quân dân Đại Việt trong cuộc kháng chiến này. - GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung. Bước 4 : Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập - GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển sang nội dung mới. | 2. Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1285 * Hoàn cảnh lịch sử: - Năm 1271, nhà Nguyên được thành lập. - Năm 1279, nhà Nguyên ráo riết chuẩn bị xâm lược Chăm-pa và Đại Việt. * Sự chuẩn bị của nhà Trần: - Triệu tập Hội nghị Bình Than (Bắc Ninh). - Mở Hội nghị Diên Hồng (Thăng Long). - Cử Trần Quốc Tuấn làm Quốc công tiết chế - tổng chỉ huy lực lượng kháng chiến. - Tập trận và duyệt binh ở Đông Bộ Đầu. - Chia quân đóng giữ những nơi trọng yếu. * Diễn biến: - Tháng 1/1285, hơn 50 vạn quân Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy tràn vào xâm lược Đại Việt. - Trần Quốc Tuấn cho lui quân về đóng ở Vạn Kiếp (Chí Linh, Hải Dương). - Nhà Trần tiếp tục thực hiện kế sách “vườn không nhà trống” rút từ Thăng Long về Thiên Trường (Nam Định cũ). - Quân dân nhà Trần kiên cường chiến đấu, đẩy lui nhiều cuộc tấn công của quân Nguyên, từng bước làm tiêu hao lực lượng địch. - Quân Nguyên rút về Thăng Long và lâm vào tình cảnh khó khăn. - Tháng 5 - 1285, nhà Trần tổ chức phản công, đánh bại quân giặc ở nhiều nơi như Tây Kết, Hàm Tử (Hưng Yên), Chương Dương (Hà Nội) rồi tiến vào giải phóng Thăng Long. * Kết quả: - Quân giặc phải rút chạy về nước. - Cuộc kháng chiến kết thúc thắng lợi. |
Hoạt động 3: Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1287 - 1288
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS lập được trục thời gian và trình bày được những nét chính của cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1287-1288.
b. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS đọc thông tin mục 3, quan sát Hình 3, đọc Tư liệu 4 SGK tr.71, 72, thảo luận và trả lời câu hỏi.
c. Sản phẩm học tập: HS nêu và ghi được vào vở những nét chính của cuộc kháng chiến chống quân Nguyên năm 1287-1288.
d. Tổ chức hoạt động:
…………………………………………..
…………………………………………..
…………………………………………..
Hoạt động 4: Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của ba lần kháng chiến chống quân Mông – Nguyên
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:
- Phân tích được nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên.
- Phân tích được ý nghĩa lịch sử cũng như bài học kinh nghiệm quý giá của cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên xâm lược.
b. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS đọc thông tin mục 4a, 4b, đọc Tư liệu 5, quan sát Hình 4, 5 SGK tr.72, 73, thảo luận cặp đôi, thảo luận nhóm và thực hiện nhiệm vụ.
c. Sản phẩm học tập: HS nêu và ghi được vào vở nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của ba lần kháng chiến chống quân Mông – Nguyên.
d. Tổ chức hoạt động:
| HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS | DỰ KIẾN SẢN PHẨM |
Bước 1 : GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV yêu cầu HS đọc thông tin mục 4a, quan sát hình 4, thảo luận cặp đôi, thực hiện yêu cầu: Em hãy phân tích nguyên nhân thắng lợi của ba lần kháng chiến chống quân Mông - Nguyên.
- GV hướng dẫn HS quan sát Hình 4: + Đây là một trong ba tượng đài của ba vị anh hùng dân tộc: Ngô Quyền, Lê Đại Hành và Trần Hưng Đạo được dựng tại Quảng trường Chiến thắng, Khu di tích Bạch Đằng Giang. Quảng trường được xây nổi trên sông Bạch Đằng với diện tích 2 000 m2. + Các pho tượng được đúc bằng đồng nguyên khối, có chiều cao 8 m, trọng lượng 40 tấn. Ba vị anh hùng được tạc với thần thái sống động, mỗi vị mang một sắc thái riêng. Trong đó, Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn trong dáng vẻ khoan thai, tay phải giữ Bính thư yếu lược, tay trái nắm chắc chuôi gươm, dáng hiên ngang trong tư thế: “Năm nay đánh giặc nhàn”. + Cả ba vị đứng tựa lưng vào dãy tùng xanh Thiên niên thịnh, mắt đõi trùng khơi trong tư thế uy phong, rực sáng giữa màu xanh của trời, của núi và của nước, là sự hoà quyện linh khí Thiên - Địa - Nhân, làm nên sự trường tồn của đất Việt. Bước 2 : HS thực hiện nhiệm vụ học tập - HS đọc thông tin mục 4a, đọc Tư liệu 5, quan sát Hình 4 SGK tr.72, thảo luận cặp đôi, thảo luận nhóm và thực hiện nhiệm vụ. - GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. Bước 3 : Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV mời đại diện HS trình bày nguyên nhân thắng lợi của ba lần kháng chiến chống quân Mông – Nguyên. - GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung. Bước 4 : Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập - GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức. | 4. Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của ba lần kháng chiến chống quân Mông – Nguyên a) Nguyên nhân thắng lợi - Là kết quả của lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí độc lập tự chủ và quyết tâm đánh giặc của quân dân Đại Việt. - Kế sách đánh giặc đúng đắn, sáng tạo của nhà Trần. - Sự lãnh đạo, chỉ huy tài ba của các vua Trần và nhiều tướng lĩnh, như Trần Thủ Độ, Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải,... |
Bước 1 : GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV yêu cầu HS đọc thông tin mục 4b, quan sát Hình 5, thảo luận theo nhóm và thực hiện nhiệm vụ: Theo em, ba lần kháng chiến chống quân Mông – Nguyên thắng lợi có ý nghĩa quan trọng như thế nào?
- GV hướng dẫn HS quan sát Hình 5: + Bức tranh sơn mài lấy chủ để trận Bạch Đằng vĩ đại trong lịch sử chống quân xâm lược Mông - Nguyên của nhà Trần để thể hiện “Hào khí Đông A” thời Trần. + Trong 175 năm trị vì, nhà Trần đạt được rất nhiều thành tựu về văn hoá, tôn giáo cũng như ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên thắng lợi. “Hào khí Đông A” chính là hào khí nhà Trần bởi những lí do: • Theo lối chiết tự, chữ Trần được ghép từ chữ Đông và chữ A. • Theo đánh giá của nhiều nhà nghiên cứu, nhà Trần là triều đại phong kiến đầu tiên của lịch sử Việt Nam có thể tạo được sự đồng tâm, nhất trí tối cao từ trên xuống dưới, từ quân đến dân. Lần đầu tiên, tất cả nhân dân Đại Việt đồng lòng vì nghĩa lớn, với tinh thần quyết tử để chống giặc ngoại xâm. Lúc bấy giờ, đứng trước kẻ địch cường mãnh nhất thế giới, nhưng quân dân Đại Việt đã kiên cường chiến đấu và chiến thắng vẻ vang. Bước 2 : HS thực hiện nhiệm vụ học tập - HS đọc thông tin mục 4b, quan sát Hình 5 SGK tr.73, thảo luận cặp đôi, thảo luận nhóm và thực hiện nhiệm vụ. - GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. Bước 3 : Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV mời đại diện HS trình bày ý nghĩa lịch sử của ba lần kháng chiến chống quân Mông – Nguyên. - GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung. Bước 4 : Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập - GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức. | b) Ý nghĩa lịch sử - Đã đập tan tham vọng và ý chí xâm lược của kẻ thù, bảo vệ vững chắc độc lập dân tộc. - Là kì tích quân sự của Đại Việt vào thế kỉ XIII, đánh bại đế chế hùng mạnh nhất thế giới thời bấy giờ; viết tiếp trang sử chống ngoại xâm hào hùng của dân tộc, đóng góp vào truyền thống và nghệ thuật quân sự Việt Nam. - Để lại những bài học lịch sử quý giá: chăm lo sức dân, củng cố khối đoàn kết toàn dân tộc, phát huy sức mạnh của nhân dân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. - Góp phần ngăn chặn cuộc xâm lược của quân Nguyên đối với Nhật Bản và các nước ở Đông Nam Á, góp phần làm suy yếu đế chế Mông - Nguyên. |
3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS củng cố kiến thức, tri thức đã học.
b. Nội dung: GV tổ chức cho HS làm nhanh Phiếu kiểm tra; yêu cầu HS trả lời câu hỏi 2 phần Luyện tập SGK Tr.73; HS vận dụng dụng kiến thức đã học và thực hiện nhiệm vụ.
c. Sản phẩm học tập:
- HS khoanh tròn vào chữ cái đặt trước câu trả lời đúng.
- HS đánh giá được ngắn gọn vai trò của các nhân vật lịch sử: Trần Thủ Độ, Trần Quốc Tuấn, Trần Nhân Tông đối với nhà Trần và kháng chiến chống quân Mông – Nguyên.
d. Tổ chức hoạt động:
…………………………………………..
…………………………………………..
…………………………………………..
4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS củng cố, mở rộng kiến thức, tri thức đã học.
b. Nội dung: GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi 3 phần Vận dụng SGK tr.73; HS vận dụng kiến thức đã học, sưu tầm tài liệu và thực hiện nhiệm vụ.
c. Sản phẩm học tập: HS trình bày bài học chiến thắng của ba lần chống quân xâm lược Mông - Nguyên đã để cho công cuộc bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
d. Tổ chức hoạt động:
- GV nêu yêu cầu cho HS: Chiến thắng của ba lần chống quân xâm lược Mông - Nguyên đã để lại cho chúng ta bài học gì đối với công cuộc bảo vệ Tổ quốc hiện nay?
Bước 2 : HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS vận dụng kiến thức đã học, sưu tầm tư liệu và trả lời câu hỏi.
- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).
Bước 3 : Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời đại diện HS trình bày trước lớp: Chiến thắng của ba lần chống quân xâm lược Mông - Nguyên đã để lại cho chúng ta bài học đối với công cuộc bảo vệ Tổ quốc hiện nay:
+ Kiên quyết giữ vừng nền độc lập dân tộc, bờ cõi của đất nước.
+ Củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, dựa vào dân để xây dựng và bảo vệ đất nước. - GV mời HS khác lắng nghe, nhận xét.
Bước 4 : Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, kết thúc tiết học.
* HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Ôn tập lại kiến thức đã học.
- Trả lời câu 1 phần Luyện tập SGK tr.73.
- Làm bài tập Bài 13 Sách bài tập Lịch sử Địa lí 7 – phần Lịch sử.
- Đọc và tìm hiểu trước Bài 15: Nước Đại Ngu thời Hồ (1400-1407).
=> Giáo án lịch sử 7 kết nối bài 14: Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên