Giáo án NLS Mĩ thuật 10 kết nối Bài 2: Tranh chất liệu chì, than

BÀI 2: TRANH CHẤT LIỆU CHÌ, THAN (6 tiết)

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Hiểu về đặc điểm tranh chất liệu chì, than.

2. Phát triển năng lực

- Năng lực chung: 

• Năng lực tự học: biết lựa chọn các nguồn tài liệu học tập phù hợp
• Năng lực giải quyết vấn đề: Xác định được và biết tìm hiểu các thông tin liên quan đến vấn đề, đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề.

- Năng lực mĩ thuật: 

• Xây dựng, phác thảo và thực hiện được 1 bức tranh đơn giản bằng chất liệu chì, than.
• Vận dụng được một số kĩ thuật của thể loại tranh chì, than trong thực hành, sáng tạo tranh theo đề tài.
• Năng lực số: 
• 1.2.NC1b: Thực hiện phân tích, diễn giải và đánh giá được dữ liệu, thông tin và nội dung số từ các video học liệu kĩ thuật số mô phỏng chất cảm, sắc độ sắc đậm nhạt của tranh chì than truyền thống.
• 2.1.NC1a: Lựa chọn được các phương tiện giao tiếp số phù hợp, được xác định rõ ràng và phù hợp với quy trình cho một bối cảnh cụ thể. 
• 3.1.NC1a: Áp dụng được các cách tạo và chỉnh sửa nội dung ở các định dạng khác nhau để thiết kế, biên tập các tệp tin phác thảo sơ đồ, hình ảnh tư liệu kí họa mĩ thuật.
• 5.3.NC1b: Áp dụng xử lý nhận thức của cá nhân và tập thể để hiểu và giải quyết các vấn đề mang tính khái niệm và tình huống có vấn đề trong môi trường số thông qua việc phối hợp các công cụ đồ họa máy tính và ứng dụng vẽ kĩ thuật số (Canva, Autodesk Sketchbook, ibis Paint X) nhằm đa dạng hóa giải pháp tạo hình không gian.
• 6.2.NC1b: Điều chỉnh được các hệ thống AI để phù hợp với nhu cầu cụ thể. 

3. Phẩm chất

• Biết được đặc điểm của tranh chất liệu chì, than để có thể thưởng thức thể loại tranh này.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên:

• SGK, SGV, KHBD.
• Một số hình ảnh tranh chất liệu chì, than (nếu có
• Máy chiếu (nếu có)
• Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
• Máy tính kết nối Internet, màn hình tương tác thông minh/máy chiếu, bài giảng điện tử (PowerPoint/Canva), nền tảng trắc nghiệm (Quizizz/ Kahoot), trang web học tập kenhhoctap.edu.vn, bảng tương tác Padlet, phần mềm số và ứng dụng vẽ, thiết kế mĩ thuật đa dạng (Canva, ibis Paint X, Sketchbook).

2. Đối với học sinh:

• SGK
• Giấy vẽ
• Bút chì 2B, 6B, than vẽ (nếu có)
• Tẩy, gọt bút chì, dao rọc giấy.
• Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Tạo hứng thú, gợi mở, kích thích HS mong muốn tìm hiểu về các nội dung mới, lí thú của bài học

b. Nội dung: GV tổ chức cho lớp xem video AI và trả lời câu hỏi.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

HOẠT ĐỘNG 2: KHÁM PHÁ

a. Mục tiêu: Hoạt động này giúp HS biết được về tranh chất liệu chì, than và một số đặc điểm của thể loại này.

b. Nội dung: GV cho HS quan sát và đặt câu hỏi, HS suy nghĩ trả lời.

c. Sản phẩm học tập: Nhận biết và có hiểu biết về nội dung theo yêu cầu.

d. Tổ chức thực hiện: 

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV chiếu hình ảnh, yêu câu HS suy nghĩ trả lời câu hỏi: Tranh chất liệu chì, than là gì ?

- GV yêu cầu HS lên trình bày hiểu biết của mình về loại tranh này qua một số gợi ý:

 + Định danh về tranh chất liệu chì, than

+ Điểm khác biệt của tranh chất liệu chì, than với tranh chất liệu khác.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS tiếp nhận, suy nghĩ lên bảng trình bày hiểu biết của mình về tranh chất liệu chì, than.

- HS sử dụng thiết bị kĩ thuật số cá nhân mở các phần mềm vẽ kĩ thuật số chuyên dụng (như Autodesk Sketchbook hoặc ibis Paint X) thử nghiệm chọn các đầu bút giả lập chì (pencil), than (charcoal) dập thử mảng nét để so sánh độ xốp nhám cơ học với màu acrylic phẳng mịn.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 1 – 2 bạn ngẫu nhiên đứng dậy nhận xét, đánh giá.

- Trên cơ sở ý kiến của HS trình bày, GV chốt lại ý và phân tích trên tranh chất liệu chì, than để thấy được sự khác biệt của loại tranh này với loại tranh chất liệu khác (ngôn ngữ, bố cục, nội dung).

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, chốt nội dung hoạt động:

+ Họa sĩ sử dụng chất liệu chì, than để ghi chép, thu thập thông tin về hình ảnh, sự vật, hiện tượng cần phản ánh, nhất là trong khoảng thời gian giới hạn.

+ Tranh được thể hiện bằng các đường nét có độ đậm nhạt.

+ Đây là thể loại cơ bản để luyện tập về cách nhìn khái quát với sự vật.

- GV chiếu hình ảnh mục Em có biết, phân tích, nhấn mạnh đến ý nghĩa, vẻ đẹp của tranh chất liệu chì, than của nhiều họa sĩ trên chiến trường.

[5.3.NC1b: HS áp dụng tư duy xử lý nhận thức để giải quyết bài toán so sánh chất cảm vật liệu thông qua thử nghiệm tính năng giả lập trên ứng dụng vẽ và phần mềm số mĩ thuật chuyên dụng.]

HOẠT ĐỘNG 3: NHẬN BIẾT

a. Mục tiêu: Giới thiệu về đặc điểm và những lưu ý trong sáng tác tranh bằng chất liệu chì, than. Giới thiệu các loại tranh chất liệu chì, than.

b. Nội dung: GV tổ chức cho HS quan sát, tìm hiểu một số tranh chất liệu chì, than trong sgk hoặc tư liệu tìm được.

- Phân loại và nhận xét về những bức tranh này

- Thực hiện một số bức ghi chép đơn giản bằng chất liệu chì (hoặc than).

c. Sản phẩm học tập: Phác thảo, tranh của HS bằng chất liệu chì (hoặc than).

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

HOẠT ĐỘNG 4: THẢO LUẬN

a. Mục tiêu: HS được củng cố kiến thức về đặc điểm, kĩ thuật thể hiện trong tranh chất liệu chì, than.

b. Nội dung: Trao đổi với các thành viên trong nhóm về tranh chất liệu chì, than theo các nội dung:

   + Kĩ thuật thể hiện

   + Sắc độ trong tranh

   + Mối quan hệ giữa nội dung và hình thức thể hiện.

c. Sản phẩm học tập: Bài thuyết trình và đoạn văn thuyết minh về vai trò và ý nghĩa của tranh chất liệu chì, than trong hội họa của HS.

d. Tổ chức hoạt động:

HOẠT ĐỘNG 5: LUYỆN TẬP 

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS sẽ củng cố kiến thức về mĩ thuật 

b. Nội dung: GV tổ chức cho HS làm bài tập trắc nghiệm.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời sau khi trao đổi, thảo luận trong nhóm về các nội dung.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

HOẠT ĐỘNG 6: VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: HS sử dụng ghi chép hình ảnh cảnh, vật để xây dựng bố cục, sáng tác tranh theo chất liệu chì (hoặc than).

b. Nội dung: HS thực hiện sáng tác tranh trên giấy.

c. Sản phẩm học tập: Kết quả thực hiện của HS

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS thực hiện nhiệm vụ sáng tác cá nhân tại nhà: Hãy sử dụng ghi chép hình ảnh cảnh, vật thực tế đã quan sát để xây dựng bố cục chặt chẽ, tiến hành sáng tác một bức tranh đơn giản bằng chất liệu chì hoặc than trên giấy theo đề tài em yêu thích (như tĩnh vật hoa quả, phong cảnh góc sân trường, chân dung người thân). 

- GV hướng dẫn HS sau khi vẽ xong bài trên giấy truyền thống ở nhà, HS sử dụng điện thoại thông minh để quét/chụp hình ảnh sản phẩm mĩ thuật đạt độ phân giải cao rõ nét. HS tiến hành sử dụng linh hoạt phần mềm đồ họa thiết kế mĩ thuật và ứng dụng phần mềm số đa dạng (như Canva) để biên tập trang trí trang bìa, dán nhãn thông tin tác phẩm tệp tin điện tử một cách có cấu trúc hệ thống, nộp lên kho dữ liệu đám mây dùng chung phục vụ đánh giá Hồ sơ nghệ thuật điện tử (E-Portfolio).

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS tự lực thực hành các thao tác vẽ đan nét chì than tỉ mỉ trên giấy vật lí ở nhà để giải quyết vấn đề tạo hình không gian mảng sáng tối.

- HS thực hiện chụp số hóa bức tranh, mở máy tính cá nhân ứng dụng các phần mềm số thiết kế đồ họa máy tính để tối ưu hóa tệp dữ liệu số, đồng bộ lưu trữ tệp tin sạch nét.

Bước 3: HS báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- HS báo cáo sản phẩm số hóa nộp bài đúng kì hạn lên drive lớp học.

Bước 4: GV đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét, tổng kết bài học. 

[5.3.NC1b: HS vận dụng linh hoạt giải pháp công nghệ kĩ thuật số khả thi, phối hợp phần mềm số thiết kế đồ họa máy tính và ứng dụng vẽ (Canva) để tối ưu hóa giải pháp giải quyết nhu cầu số hóa sản phẩm bài học.

3.1.NC1a: Áp dụng các phương thức tạo lập và biên tập nội dung số định dạng tệp tin đa phương tiện hình ảnh để thể hiện bản thân trực tuyến.]

*HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

• Xem lại kiến thức đã học ở bài 2
• Hoàn thiện tranh theo chất liệu chì (than).
• Xem trước nội dung bài 3. Tranh tĩnh vật chất liệu chì, than.