Giáo án NLS Ngữ văn 11 kết nối Bài 2: Con đường mùa đông

Nhiệm vụ 1: Nhan đề của tác phẩm 

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV mời đại diện các nhóm dựa vào nội dung đã đọc ở nhà để trả lời các câu hỏi liên quan đến văn bản Con đường mùa đông

+ Em hiểu thế nào về nhan đề của bài thơ? Nhan đề đó gợi cho em liên tưởng gì?

- Các nhóm tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- Các nhóm thảo luận để trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện các nhóm lên bảng yêu cầu các nhóm khác nhận xét, góp ý, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 2: Khổ 1 - Con đường mùa đông – nỗi buồn và nỗ lực vận động vượt qua trở ngại.

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- Dựa vào kiến thức và văn bản đã chuẩn bị ở GV chia HS thành 2 nhóm để trả lời các câu hỏi sau: 

+ Khung cảnh bài thơ hiện lên như thế nào ở khổ 1?

+ Tâm trạng của nhân vật lữ hành thể hiện ra sao ở khổ thơ này?

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- Các nhóm thảo luận để trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện 1 nhóm lên bảng yêu cầu các nhóm khác nhận xét, góp ý, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, chốt kiến thức

Nhiệm vụ 3: Khổ 2-6: Con đường mùa đông – cảnh vật và vận động tâm tưởng của người lữ hành 

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- Dựa vào kiến thức và văn bản đã chuẩn bị ở nhà hãy cho biết:

+ Những hình ảnh “trăng”; “cột sọc chỉ đường” và âm thanh ( tiếng lục lạc, kim đồng hồ) trong bài đã diễn tả mâu thuẫn giữa nỗi buồn với ý thức vận động vượt qua trở ngại của nhân vật trữ tình trên con đường mùa đông như thế nào?

+ Xác định những hình ảnh, hoạt động tương phản trong khổ 4. Nhân vật trữ tình xuất hiện ở khổ thơ này còn chìm trong cảnh vật u buồn nữa không vì sao?

+ Xác định không gian thời gian tâm tưởng của nhân vật trữ tình trong khổ 5,6. Hình dung nhân vật trữ tình được tận hưởng những gì và tiếp tục đấu tranh với nỗi buồn ra sao?

+ “Xe tam mã”, “bài ca của người xà ích”, “mái lều, ánh lửa” “nhi-na” có ý nghĩa tinh thần thế nào đối với hành trình của nhân vật trữ tình trên con đường mùa đông?

- GV yêu cầu HS sử dụng AI để gợi ý các tầng nghĩa biểu trưng của "tiếng chuông lục lạc" và "bài ca của người kéo xe" trong văn hóa Nga.

- GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm, Các nhóm thảo luận và cập nhật kết quả phân tích lên bảng tương tác số Padlet theo cột: Cảnh vật - Tâm trạng.

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- Các nhóm thảo luận để trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện 1 nhóm lên bảng yêu cầu các nhóm khác nhận xét, góp ý, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, chốt kiến thức

Nhiệm vụ 4: Khổ  7: Con đường mùa đông – vững bước hành trình cùng những điểm tựa tinh thần và ý thức về sứ mệnh.

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- Dựa vào kiến thức và văn bản đã chuẩn bị ở nhà hãy cho biết:

+ Nêu nhận xét về những hình tượng thơ được điểm lại trong khổ thơ cuối? Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn về cách lấy cảm giác bình yên trên những cn đường mùa đông trong cuộc đời?

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- Các nhóm thảo luận để trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện 1 nhóm lên bảng yêu cầu các nhóm khác nhận xét, góp ý, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, chốt kiến thức

Nhiệm vụ 5: Kết luận theo thể loại

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV chia HS thành các nhóm (4-6 HS), yêu cầu HS: 

+ Em hãy rút ra đặc trưng thể loại của của bài Con đường mùa đông thông qua một số yếu tố (cấu tứ, hình ảnh, ngôn ngữ…)

- GV yêu cầu HS rút ra tổng kết thể loại

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS rút ra kết luận theo thể loại về cấu tứ, ngôn ngữ của văn bản 

- GV quan sát phần thảo luận của các nhóm, hướng dẫn, hỗ trợ (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện một số nhóm xác định cấu tứ, hình ảnh, ngôn ngữ của văn bản

- GV yêu cầu các nhóm khác lắng nghe, nhận xét phần trả lời của nhóm bạn, nêu ý kiến bổ sung (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

I. Nhan đề của tác phẩm

+ “Con đường” gợi ý niệm về sự vận động về hành trình cuộc đời, còn “mùa đông” gợi cảm xúc giá lạnh – nỗi buồn.

• Qua đó tác giả thể hiện nỗi buồn và vận động có hướng vừa đồng hành với nhau vừa thể hiện sự xung đột – con đường duy trì vận động theo một hướng đi có thể mâu thuẫn với nỗi buồn lạnh giá của mà đông dân lên trong lòng như một trở ngại. Từ đó toát lên một câu hỏi “ Làm thế nào để nỗi buồn không còn là trở ngại trong hành trình trên con đường mùa đông lạnh vắng?”

1.  Khổ 1 - Con đường mùa đông – nỗi buồn và nỗ lực vận động vượt qua trở ngại.

+ Đó là hình ảnh những làn khói sương gợn sóng, mảnh trăng mờ ảo, buồn rải ra, cánh đồng buồn….

=>Tất cả hiện lên bao trùm lên không gian một nỗi buồn mênh mông, khuếch vào sâu trong mọi cảnh vật. Ánh trăng mờ ảo càng khiến cho hình ảnh sương thêm nhạt nhòa tô đậm nỗi buồn của chủ thể trữ tình.

- Qua đó nhân vật trữ tình cũng bộc lộ tâm trạng hết sức buồn bã của mình. Một nỗi buồn tê tái càng khiến cho cảnh vật và tâm trạng con người như hòa quyện vào nhau.

1. Khổ 2-6: Con đường mùa đông – cảnh vật và vận động tâm tưởng của người lữ hành 

• Hình ảnh ánh trăng đã xuất hiện ở khổ thơ đầu và xuất hiện lần nữa ở câu thơ cuối. Trăng vốn là biểu tượng của ánh sáng trong đêm lẽ nó ra có thể gợi niềm tin hi vọng nhưng trong khổ thơ đầu ánh trắng xuyên qua lớp lớp sương mù thì dội lại ánh sáng buồn vã từ trên cao xuống và lan tỏa rộng khắp những khoảnh trống u buồn trên đường trong rừng khuya. 
• Ánh trăng nhu vậy thể hiện nỗi buồn cao độ tràn ngập không gian dâng lên chất chứa trong lòng người cảm nhận – nhân vật trữ tình   Song những từ ngữ thể hiện sự vận động vượt qua sức cản “xuyên qua”, “nhô ra”, “dội” lại tô đậm nỗ lực vượt qua khó khăn trở ngại ở trong lòng nhâ vật trữ tình. Với nỗ lực ấy nhân vật trữ tình tìm đến được với ý thức về quy luật vận động của cuộc sống. Cuộc sống luôn vận động về phía trước xua đi nỗi buồn để hạnh phúc niềm vui còn đọng lại. 
• Hình ảnh “cột cây số” xuất hiện trong khổ thứ 4 nhấn mạnh tâm trạng buồn chán qua những từ ngữ “chỉ”; “dài”… sừng sững. Song nếu lưu ý hướng đến hướng chuyển động của những cột cây số là ngược chiều tôi thì có thể thấy ý thức của nhân vật trữ tình đồng thời ghia nhận vận động không ngừng của cỗ xe, cũng là của “tôi” về phía trước, bỏ lại sau lưng những “cột cây số” đơn độc và buồn tẻ.
• Những âm thanh như tiếng nhạc ngựa, lục lạc đơn điệu vừa nhấn mạnh nỗi buồn vừa điểm bước sự vận động không ngừng của cỗ xe, tiếng “kim đồng hồ” cũng là một âm thanh đơn điệt tẻ ngắt, song lại chính là tiếng điểm bước vận đông không ngừng của thời gian.
• Ở khổ thứ 4 ta thấy có sự tương phản bên ngoài về ánh sáng và màu sắc của những hình ảnh “ánh lửa” – “mái lều”; “rừng sâu” – “tuyết trắng”..

=> Sự tương phản giữa tâm cảnh và ngoại cảnh xác đinh vận động tâm tưởng của nhân vật trữ tình tách ra khỏi cảnh vật bên ngoài của thực tại.  Những “cột cây số” đơn độc, tẻ ngắt, sau khi “rơi vào tầm mắt” của người lữ hành lập tức bị bỏ lại phái sau bởi người lữ hành không ngừng chuyển động về phía trước. Tương phản trong chuyển động “ngược chiều” nhau giữa cảnh vật và người lữ hành ở đây không chỉ nhấn mạnh sự tách biệt tâm tưởng của người lữ hành ra khỏi cảnh vật bên ngoài mà còn nhấn mạnh hướng vận động không ngừng về phía trước.

+ Qua cụm từ “ngược chiều tôi” trong bản dịch nghĩa, có thể thấy cái “tôi” của nhân vật trữ tình không tình cờ xuất hiện trên bề mặt câu chữ ở chính khổ thơ bản lề của bài thơ có kết cấu đối xứng này. Từ nhũng tương phản về hình ảnh và hoạt động đã làm rõ ở ý 1 của câu hỏi có thể thấy cái tôi tâm tưởng của nhân vật tữ tình đã không còn chìm trong cảnh vật u buồn nữa vì nó không ngừng vận động ngược chiều với cảnh vật về phía trước không ngừng bỏ lại nỗi buồn ở phía sau.

• Trong khổ 5 -6  không gian thời gian chỉ hiện hữu trong tâm tưởng của nhân vật trữ tình. Chính biểu hiện thời gian không gian tâm tưởng này củng cố ý thức của nhân vật trữ tình về quy luật vận động của cuộc sống, hình dung về má ấm và hanh phúc tình yêu mình sẽ được hưởng vào ngày mai, ở điểm đến của con đường giúp cho người lữ hành vững tâm trong hiện tại song những biểu hiện của nỗi buồn chưa dứt vào ngày mai vì ở điểm đến đó người lữ hành vẫn chưa thể dừng lại đắm chìm trong mộn tưởng mà tiếp tục đấu tranh với nỗi buồn.
• Hình ảnh biểu trưng “xe tam mã” biểu tượng cho sự chuyển động nhanh “như bay lên” vượt qua trở ngại của nước Nga.

+ “Bài ca của người xà ích” –lời ca dân gian vang lên qua tiếng hát của người đánh xe bình dị như tiếng vọng thân thuộc từ cội nguồn dân tộc nhắc nhủ người lữ hành về quy luật luận chuyển nỗi buồm và niềm vui trong cuộc đời.

+ “Mái lều, ánh lửa” gợi ý niệm về nhà – chốn dừng chân có ánh sáng và hơi ấm hay mái ấm bình yên. 

+ “Nhi-na”: Hình ảnh người yêu thương biểu tượng của hạnh phúc.

• Chính người lữ hành – nhân vật trữ tình khi ghi nhận những hình ảnh ấy thành biểu tượng, thành điểm tựa hành trang tinh thần cho mình để có thể vững vàng đi tiếp trên con đường mùa đồng tràn ngập nỗi buồn của tác giả. 

IV. Khổ   7: Con đường mùa đông – vững bước hành trình cùng những điểm tựa tinh thần và ý thức về sứ mệnh.

- “Nhi-na” vẫn gắn với lời than nhưng không còn bị ngắn cách với lời than bởi từ “ngày mai” ữa nghĩa là Nhi-na là điểm tựa tình yêu, giờ lại thành hành trang đồng hành cùng nhân vật trữ tình. “Con đường” vẫn “tẻ ngắt” nhưng từ “của tôi” được thêm vào thể hiện ý thức gắn bó mật thiết của nhân vật trữ tình với con đường như ý thức về sứ mệnh. Hình ảnh bài ca xà ích ở đây cũng được xác định là của tôi khẳng định ý thức gắn bó, bác xà ích lặng yên thiu ngủ vừa gợi cảm giác yên bình vừa ghi nhận lời ca dân gian không cất lên ngoài cảnh vật, nhưng vẫn vang lên trong tâm tưởng. Nhân vật trữ tình như vậy vững vàng tiếp tục hành trình trong ý thức gắn bó với những con người bình dị từ dân gian với tinh thần cội nguồn dân tộc.

=> Với ý thức về sứ mệnh về những điểm tựa tinh thần đồng hành với mình nhân vật trữ tình tìm lại được cảm giác yên bình đạt tới xúc cảm hài hòa. Nỗi buồn mặc dù vẫn còn hiện hữu nhưng không xung đột với vận động về phía trước, không đáng sợ nữa bởi nhân vật trữ tình với những điểm tựa tinh thần của mình đã không còn coi nó là trở ngại đó thực sự đã là “nỗi buồn sáng trong” như Pu-skin diễn tả trong bài thơ.

V.Kết luận theo thể loại

- Cấu tứ

+ Cấu tứ hình ảnh hợp nhất dòng tâm tưởng của nhân vật trữ tình với hình tượng – hạt nhân xuyên suốt, mâu thuẫn tâm trạng được triển khai đồng thời qua từng khía cạnh của hình tượng kết bài giải quyết mâu thuẫn tạo cảm xúc hài hòa.

• Hình ảnh

Gần gũi với đời sống. Kết hợp với bút pháp nghệ thuật đặc sắc miêu tả suy nghĩ của nhân vật trữ tình mang đến một dụng ý nghệ thuật của tác giả.

6.1.NC1a: HS nhận biết vai trò của AI trong việc hỗ trợ giải mã các lớp nghĩa biểu trưng và cấu tứ của bài thơ nương theo dòng tâm tưởng.

2.4.NC1a: HS sử dụng các công cụ tương tác số để cộng tác nhóm, chia sẻ cảm nhận về các hình tượng nghệ thuật.

Trường THPT:………………………

Lớp:…………………………………..

Họ và tên:……………………………..

PHIẾU BÀI TẬP

VĂN BẢN CON ĐƯỜNG MÙA ĐÔNG

Khoanh tròn vào đáp án đặt trước câu trả lời đúng:

Câu 1: Bài thơ Con đường mùa đông của tác giả nào?

1. Pu-Skin
2. Ta-go
3. Tố Hữu
4. Nguyễn Khuyến

Câu 2: Nhà thơ Pu-skin là người nước nào?

1. Mỹ
2. Anh
3. Pháp
4. Nga

Câu 3: Bài thơ Con đường mùa đông được sáng tác năm nào?

1. 1825
2. 1826
3. 1827
4. 1828

Câu 4: Pu-skin được mệnh danh là?

A.Mặt trời của thi ca Nga

B. Đại thi hào của văn học Pháp

C. Cây bạch dương của thi ca Nga

D. Cây cổ thụ của văn học Nga cổ điển

Câu 5: Những hình ảnh “trăng”, “cột sọc chỉ đường” và âm thanh “ tiếng lục lạc”, “kim đồng hồ kêu tích tắc” trong bài diễn tả điều gì?

1. Nỗi chờ đợi khắc khoải
2. Mâu thuẫn giữa nỗi buồn với ý thức vận động vượt qua trở ngại của nhân vật trữ tình
3. Nỗi buồn man mác đang lan dần trong tiềm thức của thi nhân
4. Chỉ là những hình ảnh ở ven đường

Câu 6: Con đường mùa đông thuộc thể loại nào?

1. Thơ trữ tình
2. Thơ tự sự
3. Thơ phê phán
4. Thơ văn xuôi