Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 10 Bài 2: Thiết kế mĩ thuật sân khấu một phân cảnh trong vở kịch

BÀI 2: THIẾT KẾ MĨ THUẬT SÂN KHẤU MỘT PHÂN CẢNH TRONG VỞ KỊCH

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Khái niệm và Vai trò của bản vẽ thiết kế sân khấu

• Khái niệm: Bản vẽ thiết kế mĩ thuật sân khấu là sản phẩm hợp tác chung giữa người thiết kế và đạo diễn, dùng để thể hiện ý đồ và thủ pháp nghệ thuật, làm cơ sở tham chiếu cho mọi hoạt động dàn dựng và diễn xuất của vở diễn.
• Ba loại sơ đồ/bản vẽ cơ bản:
  • Sơ đồ mặt bằng cơ bản: Thể hiện vị trí của tất cả các thành phần tĩnh (hiện vật) tham gia dàn cảnh cho vở diễn.
  • Sơ đồ tổng hợp: Thể hiện tất cả các thành phần động (diễn viên, chuyển động diễn xuất) tham gia dàn cảnh, lưu ý vị trí trên sàn diễn và vị trí khuất ngoài sàn diễn.
  • Sơ đồ mặt cắt (chiều ngang và chiều sâu): Thể hiện không gian sân khấu kết hợp tất cả các thành phần dàn cảnh.
• Ví dụ: Bản vẽ kĩ thuật khối bục có khung tre mô tả chi tiết thông số kích thước và góc xoay để phục vụ thi công.

2. Đặc điểm thiết kế mĩ thuật theo các loại hình sân khấu

• Sân khấu biểu diễn: Chia làm hai loại chính:
  • Sân khấu trong nhà: Có các dạng cơ bản như sân khấu tương tác (khán giả ngồi xung quanh ba cạnh sân khấu), sân khấu vòm, sân khấu tròn, sân khấu đầu trường.
  • Sân khấu ngoài trời: Có đặc trưng lớn về kích thước, chiều cao, cấu tạo và vị trí.
• Các thể loại kịch tiêu biểu:
  • Hài kịch: Màu sắc tươi sáng, bắt mắt; có tính tượng trưng, phê phán; trang trí và bài trí đơn giản nhưng ngộ nghĩnh, hài hước.
  • Bi kịch: Màu sắc u ám, trầm; không gian bài trí có chiều sâu; hiện vật và phông màn mang tính ẩn dụ, liên tưởng cao.
  • Chính kịch: Màu sắc hiện thực, mô tả được bối cảnh câu chuyện; không gian có tầng lớp, chiều sâu; đạo cụ và ánh sáng tập trung, có tính hiện thực.
  • Tạp kĩ (Tổng hợp): Thường có hình tròn, vòng cung, tầm nhìn rộng; ánh sáng và màu sắc tươi sáng, bắt mắt; các hệ bục, phông rèm linh hoạt dễ sử dụng cho nhiều mục đích.
  • Tạp kĩ dành cho trẻ em: Đòi hỏi màu sắc tươi sáng, phông màn phù hợp với trẻ em; hệ thống bục, bệ, đạo cụ đơn giản, dễ hoán chuyển và mang tính giáo dục cao.

3. Quy trình thiết kế mĩ thuật sân khấu kịch

• Quy trình chuẩn gồm 3 bước cốt lõi:

1. Xác định loại hình sân khấu: Tiến hành đo đạc các thông số kích thước (chiều sâu, cao, dài, rộng) và chọn điểm nhìn tối ưu cho khán giả.
2. Nghiên cứu kịch bản và lên ý tưởng: Đọc kĩ kịch bản, xác định phân cảnh tiêu biểu mang tính nghệ thuật và nhân văn cao để phác thảo ý tưởng ra giấy.
3. Thể hiện bản vẽ/mô hình cho cảnh dàn dựng: Xây dựng bản vẽ thi công mô tả chi tiết các thành phần hoặc làm mô hình ba chiều theo tỉ lệ.

• Ví dụ: Các bước làm mô hình thể hiện bối cảnh phân cảnh "Cây thị và bà hàng nước" trong vở kịch Tấm Cám bằng cách dựng khung mô hình, vẽ nền hậu cảnh, làm các mô hình nhân vật và đạo cụ (ngôi nhà, cây thị, quang gánh, chum nước, chõng tre) rồi gắn kết lại.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Bản chất của thiết kế bối cảnh: Thiết kế mĩ thuật sân khấu kịch là quá trình hiện thực hóa không gian kịch bản văn học thành không gian vật lí ba chiều thông qua các sơ đồ mặt bằng (tĩnh), sơ đồ tổng hợp (động) và sơ đồ mặt cắt.
2. Sự tương thích thể loại: Mỗi thể loại kịch (hài kịch, bi kịch, chính kịch, tạp kĩ) có nguyên tắc thiết kế riêng về màu sắc, ánh sáng và cách tổ chức không gian để làm bật lên thông điệp của vở diễn.
3. Quy trình thiết kế hệ thống: Quá trình thiết kế bối cảnh bắt buộc phải đi từ bước khảo sát thực tế sân khấu, nghiên cứu kịch bản văn học sâu sắc, đến phác thảo ý tưởng và thi công bản vẽ/mô hình.
4. Yếu tố kĩ thuật cốt lõi: Thiết kế bối cảnh cần tính toán kĩ lưỡng tải trọng bục bệ, hệ thống khung giá đỡ di động bằng bánh xe, kích thước phông màn và các phương án dự phòng thiết kế để ứng phó với sự cố thực tế.
5. Tính ứng dụng của vật liệu: Ưu tiên sử dụng màu bột, màu acrylic cho phông màn; tận dụng các vật liệu nhẹ, dễ tái chế (bìa carton, gỗ dán, composite, xốp, giấy trang kim) để vừa tiết kiệm chi phí vừa tạo sự đồng bộ cho vở kịch.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Tiêu đề: Bài 2: Thiết kế mĩ thuật sân khấu một phân cảnh trong vở kịch.
  • Nội dung phụ: Môn Mĩ thuật 10 (Chương trình GDPT mới - Kết nối tri thức).
• Slide 2: Sơ đồ bản vẽ kĩ thuật sân khấu
  • Tiêu đề: Các loại sơ đồ thiết kế cơ bản.
  • Nội dung chính: Sơ đồ mặt bằng cơ bản (thành phần tĩnh), sơ đồ tổng hợp (thành phần động), sơ đồ mặt cắt (chiều sâu và chiều ngang không gian).
• Slide 3: Đặc điểm thiết kế theo thể loại kịch
  • Tiêu đề: Nguyên tắc thiết kế mĩ thuật các loại hình kịch.
  • Nội dung chính: Các tiêu chí màu sắc, ánh sáng, không gian và đạo cụ của: Hài kịch, Bi kịch, Chính kịch, Tạp kĩ (người lớn và trẻ em).
• Slide 4: Quy trình thiết kế bối cảnh
  • Tiêu đề: Quy trình 3 bước thiết kế mĩ thuật phân cảnh kịch.
  • Nội dung chính: Bước 1 - Xác định loại hình sân khấu; Bước 2 - Nghiên cứu kịch bản & lên ý tưởng; Bước 3 - Thể hiện bản vẽ/mô hình dàn dựng.
• Slide 5: Thực hành làm mô hình sân khấu
  • Tiêu đề: Các bước tạo dựng mô hình bối cảnh.
  • Nội dung chính: Minh họa trực quan quy trình tạo mô hình phân cảnh "Cây thị và bà hàng nước" (Dựng khung -> Vẽ hậu cảnh -> Làm nhà, cây thị, vật dụng -> Gắn nhân vật).
• Slide 6: Lưu ý kĩ thuật và vật liệu
  • Tiêu đề: Kinh nghiệm thiết kế mĩ thuật sân khấu.
  • Nội dung chính: Cách tính toán tải trọng, bục di động; Lựa chọn vật liệu nhẹ, tái chế; Xây dựng phương án dự phòng khi biểu diễn.