Giáo án NLS KHTN 7 kết nối Bài 15: Năng lượng ánh sáng. Tia sáng, vùng tối

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

CHƯƠNG V. ÁNH SÁNG 

BÀI 15. NĂNG LƯỢNG ÁNH SÁNG. TIA SÁNG, VÙNG TỐI (3 TIẾT)

I. MỤC TIÊU NĂNG LỰC VÀ PHẨM CHẤT

1. Năng lực

• Năng lực chung
• Tự chủ và tự học: Chủ động, tích cực nhận nhiệm vụ và hoàn thành nhiệm vụ GV giao. 
• Giao tiếp và hợp tác: Biết lắng nghe và có phản hồi tích cực trong giao tiếp, Hỗ trợ các thành viên trong nhóm để thực hiện nhiệm vụ.
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Đề xuất được cách giải thích ngắn gọn, chính xác cho các vấn đề liên quan đến bài học 
• Năng lực riêng 
• Thực hành thí nghiệm thu được năng lượng ánh sáng; từ đó, nêu được ánh sáng là một dạng của năng lượng 
• Thực hiện được thí nghiệm: tạo ra mô hình tia sáng bằng một chùm sáng hẹp song song 
• Vẽ được hình biểu diễn vùng tối do nguồn sáng rộng và vùng tối do nguồn sáng hẹp. 

Năng lực số

• 1.1.TC1a: Giải thích được nhu cầu thông tin (cần hình ảnh thực tế về ứng dụng năng lượng mặt trời) và thực hiện tìm kiếm trên môi trường số.
• 1.1.TC1b: HS tìm được thông tin  thông qua việc quan sát, truy cập nội dung số trong video
• 2.1.TC1a: HS lựa chọn và sử dụng được các công nghệ số đơn giản (phần mềm trắc nghiệm/màn hình) để tương tác trả lời câu hỏi
• 6.2.TC1a: Sử dụng được các công cụ AI trong công việc và học tập hàng ngày (Tra cứu hiện tượng Nhật thực/Nguyệt thực).

2. Phẩm chất

-  Chăm học, chịu khó tìm tòi tài liệu và thực hiện các nhiệm vụ học tập.

- Có trách nhiệm trong hoạt động nhóm, chủ động nhận và thực hiện tất cả các nhiệm vụ.

- Trung thực, cẩn thận khi thực hiện nhiệm vụ theo đúng yêu cầu của GV.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

• SGK, SGV, SBT KHTN 7. 
• Một pin quang điện, một đèn pin gắn trên giá, một điện kế nhạy (hoặc đồng hồ vạn năng), dây nối (dùng cho thí nghiệm thu điện năng từ ánh sáng).
• Một miếng bìa cứng khoét lỗ kim nhỏ, màn chắn thẳng đứng dùng làm màn hứng (dùng cho thí nghiệm tạo mô hình tia sáng).
• Một đèn LED nhỉ dùng làm nguồn sáng hẹp, một quả bóng nhựa nhỏ sẫm màu dùng làm vật cản sáng (dùng cho thí nghiệm tạo vùng tối)
• Một pin quang điện, một nguồn sáng, vật cản sáng, màn hứng đều được gắn trên các giá thẳng đứng có độ cao phù hợp nhau (Hình 15.1, 15.6, 15.8, 15.9 SGK)
• Máy tính, máy chiếu để trình chiếu các hình vẽ, ảnh, biểu bảng trong bài 

2. Đối với học sinh

• SGK, SBT KHTN 7. 
• Đọc trước bài học trong SGK.
• Tìm kiếm, đọc trước tài liệu có liên quan đến ánh sáng và các thí nghiệm có trong bài học 

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Tạo tâm thế, kích thích hứng thú và động cơ học tập tìm hiểu, nghiên cứu về ánh sáng của HS 

b. Nội dung: Nhận biết được nội dung cơ bản của chương, thực hiện các thí nghiệm liên quan đến năng lượng ánh sáng, tạo tia sáng, tạo bóng tối. 

c. Sản phẩm học tập: HS thực hiện các thí nghiệm về năng lượng ánh sáng, tạo tia sáng, tạo bóng tối. Vẽ hình biểu diễn vùng tối do nguồn sáng rộng và vùng tối do nguồn sáng hẹp. 

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1. GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS: Xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó 

1.1.TC1b: HS tìm được thông tin  thông qua việc quan sát, truy cập nội dung số trong video

- GV chiếu hình ảnh về sử dụng ánh sáng trong đời sống và sản suất

- Dùng kĩ thuật động não, yêu cầu HS dựa vào hình ảnh trên nêu vai trò của năng lượng ánh sáng trên Trái Đất 

Bước 2. HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS tiếp nhận câu hỏi, suy nghĩ và trả câu trả lời.

Bước 3. Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV gọi ngẫu nhiên các HS trả lời câu hỏi 

Năng lượng ánh sáng có vai trò quan trọng trên Trái Đất như:

+ Năng lượng ánh sáng giúp định hướng trong không gian, ảnh hưởng tới quá trình sinh trưởng và phát triển của các loài động vật.

+ Năng lượng ánh sáng giúp thực vật quang hợp và phát triển tốt.

+ Năng lượng ánh sáng không chỉ cho phép con người nhìn thấy được môi trường xung quanh, mà chúng còn có thể điều chỉnh nhịp điệu sống hàng ngày của con người, thay đổi các mức độ về tâm trạng, các hoạt động, cải thiện động lực, hạnh phúc và năng suất làm việc.

Ngoài ra ánh sáng còn ảnh hưởng nhiều đến nhân tố sinh thái khác như nhiệt độ, độ ẩm, không khí đất và địa hình.

- Các HS khác nhận xét, bổ sung 

Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện

- GV ghi nhận câu trả lời của HS, khái quát vấn đề và dẫn dắt vào bài học mới: Chương V. Ánh sáng. Bài 15. Năng lượng ánh sáng. Tia sáng, vùng tối. 

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Thực hiện  thí nghiệm thu điện năng từ ánh sáng, rút ra kết luận ánh sáng là một dạng của năng lượng 

a. Mục tiêu: HS rút ra được kết luận ánh sáng là một dạng năng lượng 

b. Nội dung: GV tổ chức cho HS quan sát thí nghiệm biểu diễn hoặc video thí nghiệm hình 15.1 

c. Sản phẩm học tập: HS phát hiện : có thể thu điện năng từ ánh sáng và rút ra kết luận ánh sáng là một dạng của năng lượng (dựa vào định luật bảo toàn năng lượng) 

d. Tổ chức hoạt động:

Hoạt động 2. Tìm hiểu các loại chùm sáng và khái niệm tia sáng 

a. Mục tiêu: Phân loại và gọi tên các chùm sáng 

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS thực hiện hoạt động nhóm tìm hiểu các loại chùm sáng 

c. Sản phẩm học tập: Hình vẽ 3 loại chùm sáng, có chú thích tên mỗi loại. 

d. Tổ chức thực hiện :

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Hoạt động 3: Thí nghiệm tạo mô hình tia sáng 

a. Mục tiêu: HS vận dụng kiến thức về tia sáng để nhận dạng tia sáng trong các tình huống thực tế

b. Nội dung: GV tổ chức cho HS tiến hành thí nghiệm hình 15.6   

c. Sản phẩm học tập: Kết quả thí nghiệm hình 15.6 , câu trả lời phần câu hỏi và bài tập mục 3 SGK – tr74 

d. Tổ chức hoạt động:

Hoạt động 4: Thí nghiệm tạo vùng tối 

a. Mục tiêu: HS biết được khái niệm về vùng sáng hẹp và vùng sáng rộng 

b. Nội dung: GV cho HS làm thí nghiệm, thảo luận và trả lời câu hỏi 

c. Sản phẩm học tập: HS làm thí nghiệm tạo được vùng tối, rút ra được các nhận xét về nguồn sáng hẹp và nguồn sáng rộng. 

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Hoạt động 5: Vẽ hình và giải thích vùng tối do nguồn sáng hẹp và nguồn sáng rộng. 

a. Mục tiêu: HS nhận ra và gọi tên vùng tối, vùng tối không hoàn toàn trên hình vẽ

b. Nội dung: GV vẽ hình trên bảng/ hình vẽ động trên máy tính về vùng tối do nguồn sáng hẹp và nguồn sáng rộng 

c. Sản phẩm học tập: Hình vẽ về vùng tối do nguồn sáng hẹp và nguồn sáng rộng 

d. Tổ chức hoạt động:

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Giúp HS hệ thống lại kiến thức đã học

b. Nội dung: GV tổ chức trò chơi trắc nghiệm cho HS 

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS về các nội dung liên quan đến năng lượng ánh sáng, tia sáng, vùng tối 

d. Tổ chức thực hiện :

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: giúp HS vận dụng kiến thức đã vào áp dụng vào thực tiễn cuộc sống.

b. Nội dung: GV tổ chức cho HS trò chơi thi tạo bóng và trả lời câu hỏi 2 phần hoạt động SGK – tr76 và tìm hiểu về hiện tượng thiên nhiên liên quan đến vùng tối (hiện tượng nhật thực, nguyệt thực) 

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời về hiện tượng xảy ra ở trò chơi tạo bóng: Khi dùng bóng đèn dây tóc thì bóng của vật sẽ rõ nét; còn khi dùng bóng đèn ống thì bóng của vật không rõ nét. 

d. Tổ chức thực hiện :

Bước 1. GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV tổ chức cho HS trò chơi thi tạo bóng

- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi 2 phần hoạt động SGK – tr76 : Giải thích hiện tượng nêu ra ở mục III

- GV chiếu video, hình ảnh về hiện tượng nhật thực : https://bitly.com.vn/kbnegw 

- GV đặt câu hỏi mở rộng thêm về hiện tượng nguyệt thực : Khi nào thì xảy ra hiện tượng nguyệt thực?

- GV yêu cầu HS: Sử dụng ứng dụng Thiên văn (như Star Walk, Solar Walk) hoặc AI để tìm hiểu xem khi nào Việt Nam sẽ quan sát được Nhật thực/Nguyệt thực tiếp theo.

6.2.TC1a: HS sử dụng công cụ AI/Ứng dụng số để tra cứu dữ liệu thiên văn, kết nối kiến thức bài học (Vùng tối) với các sự kiện tự nhiên thực tế trong tương lai.

Bước 2. HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS liên hệ lại kiến thức đã học, suy nghĩ, tìm câu trả lời 

Bước 3. Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- Trả lời: 

• Vì bóng đèn dây tóc tạo ra nguồn sáng hẹp nên bóng của vật rõ nét
• Bóng đèn ống thì tạo ra nguồn sáng rộng nên bóng của vật không rõ nét.

- Trả lời câu hỏi : Nguyệt thực xảy ra khi nào ?

à Nguyệt thực xảy ra khi Trái Đất nằm giữa Mặt Trăng và Mặt Trời, Mặt Trăng sẽ bị Trái Đất che khuất, nó không nhận được ánh sáng từ Mặt Trời chiếu đến nên chúng ta không thể nhìn thấy Mặt Trăng. Hiện tượng này xảy ra khi Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng nằm trên một đường gần thẳng hàng nhau.

Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện

- GV đối chiếu đáp án, nhận xét, đánh giá.

*Hướng dẫn về nhà:

• Ôn tập và ghi nhớ kiến thức vừa học.
• Thực hành làm thí nghiệm phần hoạt động 1 SGK – tr76 tại nhà 
• Tìm hiểu nội dung bài 16. Sự phản xạ ánh sáng