Giáo án NLS KHTN 9 kết nối Bài 14: Cảm ứng điện từ. Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều
Giáo án NLS Khoa học tự nhiên 9 kết nối tri thức Bài 14: Cảm ứng điện từ. Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều. Với năng lực số được tích hợp, tiết học sẽ giúp học sinh làm quen và ứng dụng công nghệ, tin học. KHBD này là file word, tải về dễ dàng. Là mẫu giáo án mới nhất năm 2026 để giáo viên dạy tốt môn KHTN - Vật lí 9.
Xem: => Giáo án tích hợp NLS Vật lí 9 kết nối tri thức
Ngày soạn:…/…/…
Ngày dạy:…/…/…
CHƯƠNG IV: ĐIỆN TỪ
BÀI 14: CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. NGUYÊN TẮC TẠO RA DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU
I. MỤC TIÊU
1. Kiến thức
Sau bài học này, HS sẽ:
- Thực hiện thí nghiệm để rút ra được: Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn kín biến thiên thì trong cuộn dây đó xuất hiện dòng điện cảm ứng.
- Thực hiện thí nghiệm để nêu được nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều (dòng điện luân phiên đối chiếu).
2. Năng lực
Năng lực chung:
- Năng lực tự học: Chủ động thực hiện các thí nghiệm tìm hiểu về dòng điện cảm ứng và nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều.
- Năng lực giao tiếp hợp tác: Thảo luận nhóm, tiếp thu sự góp ý và hỗ trợ thành viên trong nhóm khi thảo luận về kết quả thí nghiệm tìm hiểu về dòng điện cảm ứng và nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều.
- Năng lực giải quyết vấn đề: Xác định và phân tích được thí nghiệm về dòng điện cảm ứng, nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều.
Năng lực đặc thù:
- Nhận thức khoa học tự nhiên:
+ Nêu được điều kiện để xuất hiện dòng điện cảm ứng trong cuộn dây dẫn kín.
- Tìm hiểu tự nhiên:
+ Tiến hành được thí nghiệm về dòng điện cảm ứng (khi dùng thanh nam châm vĩnh cửu, khi dùng nam châm điện, khi dùng nam châm quay, khi thay đổi tiết diện cuộn dây).
+ Tiến hành thí nghiệm về tạo dòng điện xoay chiều.
- Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học:
+ Vận dụng được kiến thức và kĩ năng về khoa học tự nhiên để trả lời câu hỏi về dòng điện cảm ứng xuất hiện khi nào, nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều; nêu được tên thiết bị sử dụng dòng điện xoay chiều,…
Năng lực số:
- 1.1.TC2b: HS tìm được thông tin thông qua việc quan sát, truy cập nội dung số trong video
- 2.1.TC2a: HS lựa chọn và sử dụng được các công nghệ số đơn giản (phần mềm trắc nghiệm/màn hình) để tương tác trả lời câu hỏi
- 5.3.TC2a: Phân biệt và lựa chọn được các công cụ số (phần mềm mô phỏng PhET/Olabs) để trực quan hóa khái niệm "biến thiên số đường sức từ".
3. Phẩm chất
- Tham gia tích cực hoạt động nhóm phù hợp với khả năng của bản thân.
- Cần thận, trung thực và thực hiện các yêu cầu của bài học.
- Có niềm say mê, hứng thú với việc khám phá và học tập khoa học tự nhiên.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU:
1. Đối với giáo viên:
- SGK, SBT, SGV Khoa học tự nhiên 9, KHBD.
- Hình vẽ và đồ thị trong SGK: Hình ảnh liên quan đến cảm ứng điện từ.
- Máy chiếu, máy tính (nếu có).
- Phiếu học tập.
- Video AI được tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học
2. Đối với học sinh:
- HS mỗi nhóm: Các bộ thí nghiệm về cảm ứng điện từ, mô hình máy phát điện xoay chiều.
- HS cả lớp:
+ SGK, SBT Khoa học tự nhiên 9.
+ Hình vẽ liên quan đến nội dung bài học và các dụng cụ học tập theo yêu cầu của GV.
+ Giấy A3, A4 hoặc bảng phụ.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: HS có nhận định ban đầu về việc có thể tạo ra được dòng điện từ từ trường của nam châm.
b. Nội dung: GV tổ chức cho HS thảo luận theo nhóm về nội dung phần khởi động, từ đó định hướng HS vào nội dung của bài học.
c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS.
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu HS: Xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó
- 1.1.TC2b: HS tìm được thông tin thông qua việc quan sát, truy cập nội dung số trong video
- GV cho HS quan sát video về quá trình làm nam châm điện
https://www.youtube.com/watch?v=ddlJe9CO-Iw
- GV yêu cầu HS trả lời nội dung Mở đầu (SGK – tr67): Chúng ta đã biết ở lớp 7, dòng điện chạy qua cuộn dây quấn quanh lõi thép thì sinh ra từ trường. Vậy, từ trường có thể sinh ra dòng điện không?
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS làm việc nhóm, nhớ lại kiến thức về từ trường trong chương trình Khoa học tự nhiên 7 để dự đoán, đưa ra câu trả lời.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời 1 – 2 HS trình bày câu trả lời:
Gợi ý trả lời:
- Dự đoán:
+ Từ trường có thể sinh ra dòng điện.
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV không chốt đáp án mà dựa trên câu trả lời của HS để dẫn dắt vào bài mới: Ở lớp 7, chúng ta đã học cách tạo nam châm điện: dòng điện chạy qua cuộn dây quấn quanh lõi thép thì hút được các vật bằng sắt, nghĩa là có từ trường. Bài học ngày hôm nay chúng ta cùng đi tìm hiểu: Từ trường có thể sinh ra dòng điện không? Làm thế nào để từ trường tạo ra được dòng điện trong cuộn dây? - Bài 14: Cảm ứng điện từ. Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều.
2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1. Tìm hiểu về dòng điện cảm ứng
a. Mục tiêu:
- HS rút ra được: Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn kín biến thiên thì trong cuộn dây đó xuất hiện dòng điện cảm ứng.
b. Nội dung: GV hướng dẫn HS tìm hiểu nội dung SGK, thực hiện theo các hoạt động trong SGK để hình thành nội dung bài học.
c. Sản phẩm:
- Kết quả thực hiện thí nghiệm, câu trả lời của HS.
- HS rút ra được: Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn kín biến thiên thì trong cuộn dây đó xuất hiện dòng điện cảm ứng.
d. Tổ chức thực hiện:
…………………………………………..
…………………………………………..
…………………………………………..
Hoạt động 2: Tìm hiểu về hiện tượng cảm ứng điện từ.
a. Mục tiêu:
- HS rút ra điều kiện xảy ra hiện tượng cảm ứng điện từ.
b. Nội dung: GV hướng dẫn HS tìm hiểu nội dung SGK, thực hiện theo các hoạt động trong SGK để hình thành nội dung bài học.
c. Sản phẩm:
- Kết quả thực hiện thí nghiệm, câu trả lời của HS.
- HS rút ra được: điều kiện xảy ra hiện tượng cảm ứng điện từ.
d. Tổ chức thực hiện:
| HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS | DỰ KIẾN SẢN PHẨM | NLS |
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - Qua các thí nghiệm 1 và thí nghiệm 2, nhận thấy: Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây biến thiên (tăng hay giảm) thì trong cuộn dây xuất hiện dòng điện cảm ứng. - GV nêu vấn đề: "Mắt thường không thấy được đường sức từ. Chúng ta sẽ dùng công cụ số để nhìn thấy sự biến thiên này." - GV hướng dẫn HS: Truy cập mô phỏng PhET để quan sát. - GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm và trả lời nội dung Hoạt động (SGK – tr68) 1. Đề xuất một số cách làm biến thiên số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn. 2. Đề xuất một số phương án thí nghiệm làm xuất hiện dòng điện cảm ứng. - GV cho HS thảo luận nhóm mô tả bằng lời dụng cụ thí nghiệm, cách bố trí thí nghiệm và các bước tiến hành thí nghiệm 3.
- GV chia nhóm, yêu cầu HS tiến hành thí nghiệm (10 phút), thực hiện yêu cầu và trả lời câu hỏi sau: 1. Mô tả sự sáng của hai đèn LED khi nam châm quay. 2. Khi cực nam châm quay lại gần hoặc ra xa cuộn dây dẫn thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn biến thiên như thế nào? 3. Chứng tỏ khi nam châm quay, dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn gắn hai đèn LED có mối liên hệ với sự biến thiên của số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn. - GV giới thiệu phần mở rộng kiến thức – SGK -tr.69. - GV cho HS thảo luận nhóm mô tả bằng lời dụng cụ thí nghiệm, cách bố trí thí nghiệm và các bước tiến hành thí nghiệm 4;
- HS chia nhóm, thực hiện thí nghiệm. Trả lời câu hỏi và thực hiện yêu cầu sau: 1. Khi tiết diện của cuộn dây giảm thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn biến thiên như thế nào? 2. Từ kết quả thí nghiệm, chứng tỏ số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn biến thiên thì trong cuộn dây dẫn xuất hiện dòng điện cảm ứng. - HS trả lời Câu hỏi (SGK – tr.69) 1. Khi làm biến thiên số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn, thí nghiệm 3 và 4 đã chứng tỏ điều gì? 2. Nêu điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng trong cuộn dây dẫn kín. - GV cho HS rút ra kết luận về hiện tượng cảm ứng điện từ. Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập - HS tiến hành thí nghiệm - HS đọc thông tin SGK, thảo luận trả lời, thực hiện nhiệm vụ được nêu. Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV mời đại diện HS trả lời, đưa ra ý kiến. - GV mời HS khác nhận xét, bổ sung. Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập - GV đánh giá, nhận xét, tổng kết về nội dung. | I. HIỆN TƯƠNG CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ Hoạt động (SGK – tr68) 1. Một số cách làm biến thiên số đường sức từ qua tiết diện cuộn dây dẫn: + Có thể đưa thanh nam châm lại gần hoặc ra xa cuộn dây. + Cho thanh nam châm quay quanh trục cố định trước cuộn dây. + Thay đổi tiết diện cuộn dây. + Thay đổi số vòng của cuộn dây. 2. HS tự đề xuất. Ví dụ: thí nghiệm 3 (SGK -tr.69) Thí nghiệm 3: Thí nghiệm về dòng điện cảm ứng dùng nam châm quay 1. Khi quay nam châm thì hai bóng đèn thay phiên nhau sáng lên. 2. Khi cực nam châm quay lại gần cuộn dây dẫn thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn tăng lên. Khi cực nam châm quay ra xa cuộn dây dẫn thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn giảm đi. 3. + Khi cực nam châm lại gần cuộn dây thì số đường sức từ qua cuộn dây tăng, khi đó đèn LED sáng. + Khi cực nam chậm ra xa cuộn dây thì số đường sức từ qua cuộn dây giảm, khi đó đèn LED cũng sáng. Như vậy, đèn LED sáng chứng tỏ cuộn dây có dòng điện khi nam châm quay. Thí nghiệm 4: Thí nghiệm về dòng điện cảm ứng bằng cách thay đổi tiết diện của cuộn dây 1. Khi tiết diện của cuộn dây giảm thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn giảm. 2. Khi tiết diện của cuộn dây giảm thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây dẫn giảm nên xuất hiện dòng điện cảm ứng trong mạch. Câu hỏi (SGK – tr.69) 1. Thí nghiệm 3 và 4 đã chứng tỏ: Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn kín biến thiên thì trong cuộn dây dẫn đó xuất hiện dòng điện cảm ứng, kết quả làm cho kim điện kế quay hoặc đèn LED sáng. 2. Điều kiện để xuất hiện dòng điện cảm ứng trong cuộn dây là số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn đó biến thiên (số đường sức tăng hoặc giảm). Kết luận: Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn kín biến thiên thì trong cuộn dây dẫn đó xuất hiện dòng điện cảm ứng. Hiện tượng xuất hiện dòng điện cảm ứng được gọi là hiện tượng cảm ứng điện từ. | 5.3.TC2.a: HS thao tác trên phần mềm mô phỏng: Kéo thả nam châm ảo qua cuộn dây, bật chế độ "Show Field Lines" (Hiển thị đường sức từ) để quan sát trực quan mật độ đường sức từ tăng/giảm khi di chuyển. |
Hoạt động 3: Tìm hiểu về nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều
a. Mục tiêu:
- HS nêu được nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều.
b. Nội dung: GV hướng dẫn HS tìm hiểu nội dung SGK, thực hiện theo các hoạt động trong SGK để hình thành nội dung bài học.
c. Sản phẩm:
- Kết quả thực hiện thí nghiệm, câu trả lời của HS.
- HS nêu được nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều.
d. Tổ chức thực hiện:
…………………………………………..
…………………………………………..
…………………………………………..
3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu: HS luyện tập, sử dụng kiến thức đã học để hoàn thành bài tập.
b. Nội dung: GV trình chiếu câu hỏi, HS suy nghĩ, thảo luận và trả lời.
c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS.
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV tổ chức trò chơi trắc nghiệm trên phần mềm Quizizz (hoặc PowerPoint tương tác).
2.1.TC2a: HS lựa chọn và sử dụng được các công nghệ số đơn giản (phần mềm trắc nghiệm/màn hình) để tương tác trả lời câu hỏi
Khoanh tròn vào câu trả lời đúng:
Câu 1: Với điều kiện nào thì xuất hiện dòng điện cảm ứng trong một cuộn dây dẫn kín?
A. Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây rất lớn.
B. Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây được giữ không tăng.
C. Khi không có đường sức từ nào xuyên qua tiết diện cuộn dây.
D. Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây biến thiên.
Câu 2: Dùng một thanh nam châm và một vòng dây dẫn như hình bên. Dòng điện cảm ứng xuất hiện trong những thời gian nào?

A. Trong thời gian đưa nam châm lại gần vòng dây.
B. Trong thời gian đưa nam châm ra xa vòng dây.
C. Trong thời gian giữ cố định nam châm trong lòng vòng dây.
D. Trong thời gian đưa nam châm lại gần và ra xa vòng dây
Câu 3: Hiện tượng nào sau đây không liên quan đến hiện tượng cảm ứng điện từ?
A. Dòng điện xuất hiện trong dây dẫn kín khi cuộn dây chuyển động trong từ trường.
B. Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây khi nối hai đầu cuộn dây với đinamô xe đạp đang quay.
C. Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây nếu bên cạnh đó có một dòng điện khác đang thay đổi.
D. Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây nếu nối hai đầu cuộn dây vào hai cực của bình acquy.
Câu 4. Cách nào dưới đây không tạo ra dòng điện cảm ứng trong một cuộn dây dẫn kín?
A. Cho cuộn dây dẫn chuyển động theo phương song song với các đường sức từ giữa hai nhánh của nam châm chữ U.
B. Cho cuộn dây dẫn quay cắt các đường sức từ của nam châm chữ U.
C. Cho một đầu của nam châm điện chuyển động lại gần một đầu cuộn dây dẫn.
D. Đặt nam châm điện ở trước đầu cuộn dây rồi ngắt mạch điện của nam châm.
Câu 5. Đặt nam châm nằm yên trước cuộn dây dẫn sao cho lõi sắt lồng vào trong lòng cuộn dây như hình bên. Trường hợp nào dưới đây thì trong cuộn dây có xuất hiện dòng điện?
A. Trong khi đóng mạch điện và khi ngắt mạch điện.
B. Khi dòng điện đã ổn định.
C. Trước khi ngắt mạch điện.
D. Sau khi ngắt mạch điện.

Câu 6. Trường hợp nào dưới đây trong cuộn dây không xuất hiện dòng điện cảm ứng xoay chiều?
A. Cho nam châm quay trước một cuộn dây dẫn kín, các đường sức từ bị cuộn dây cắt ngang.
B. Cho cuộn dây dẫn kín quay trong từ trường của nam châm và cắt các đường sức từ của từ trường.
C. Liên tục cho một cực của nam châm lại gần rồi ra xa một đầu cuộn dây dẫn kín.
D. Đặt trục Bắc Nam của thanh nam châm trùng với trục của một ống dây rồi cho nam châm quay quanh trục đó.
Câu 7. Dòng điện cảm ứng xuất hiện khi
A. số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín thay đổi.
B. số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín lớn.
C. số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín được giữ không thay đổi.
D. từ trường xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín mạnh.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS tiếp nhận câu hỏi, nhớ lại kiến thức đã học, tìm đáp án đúng.
Bước 3: HS báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- HS lần lượt đưa ra đáp án cho các bài tập:
| Câu 1 | Câu 2 | Câu 3 | Câu 4 | Câu 5 | Câu 6 | Câu 7 |
| D | D | D | A | A | D | A |
Bước 4:
- GV đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập và chuyển sang nội dung vận dụng.
4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
…………………………………………..
…………………………………………..
…………………………………………..
=> Giáo án KHTN 9 kết nối bài 14: Cảm ứng điện từ. Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều

