- Nhận biết và củng cố được một số giọng điệu phong phú của tiếng cười trào phúng, một số biện pháp nghệ thuật được các nhà thơ sử dụng để làm bật ra tiếng cười

- HS liên hệ được nội dung văn bản với những vấn đề của xã hội đương đại; có ý thức phê phán cái xấu, tiêu cực

2. Năng lực

a. Năng lực chung

- Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác...

b. Năng đặc thù

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản Một số tiếng cười trong thơ trào phúng

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về văn bản Một số tiếng cười trong thơ trào phúng

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành tựu nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa văn bản.

- Năng lực phân tích, so sánh đặc điểm nghệ thuật của văn bản với các văn bản khác có cùng chủ đề.

c. Năng lực số

- 2.2.TC2a: Thực hiện các thao tác tìm kiếm, chọn lọc thông tin, hình ảnh biếm họa trên không gian mạng để minh họa cho tính trào phúng.

- 3.1.TC2b: Sử dụng phần mềm sơ đồ tư duy hoặc công cụ thiết kế trực tuyến để hệ thống hóa các giọng điệu trào phúng và bố cục văn bản.

- 5.2.TC2a: Ứng dụng các nền tảng kiểm tra, đánh giá trực tuyến để thực hiện bài trắc nghiệm nhanh.

- 6.1.TC2a: Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích sự khác biệt sắc thái giữa các khái niệm văn học (hài hước, mỉa mai, đả kích) và hỗ trợ rà soát lập luận cho bài viết.

3. Phẩm chất

- Có ý thức phê phán cái xấu, tiêu cực và hướng tới những điều tốt đẹp trong suy nghĩ và hành động

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Chuẩn bị của giáo viên

- KHBD

- Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi

- Tranh ảnh về nhà văn hình ảnh

- Bảng phân công nhiệm vụ cho HS hoạt động trên lớp

- Bảng giao nhiệm vụ học tập cho HS ở nhà

- Máy tính, máy chiếu.

- Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.

- Công cụ AI hỗ trợ: ChatGPT, Copilot.

2. Chuẩn bị của HS:

- SGK, SBT Ngữ Văn 8, soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn bài học, vở ghi.

- Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. KHỞI ĐỘNG

…………………………………………..

2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Đọc văn bản

a. Mục tiêu: Nắm được những thông tin về thể loại và đọc văn bản Một số tiếng cười trong thơ trào phúng

b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi liên quan đến văn bản Một số tiếng cười trong thơ trào phúng

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS và kiến thức HS tiếp thu được liên quan đến văn bản Một số tiếng cười trong thơ trào phúng

d. Tổ chức thực hiện

…………………………………………..

Hoạt động 2: Khám phá văn bản

a. Mục tiêu: Nhận biết và phân tích được văn bản Một số tiếng cười trong thơ trào phúng

b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi liên quan đến văn bản Một số tiếng cười trong thơ trào phúng

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS và kiến thức HS tiếp thu được liên quan đến văn bản Một số tiếng cười trong thơ trào phúng

d. Tổ chức thực hiện:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV- HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

NLS

Nhiệm vụ 1: Phân tích bài thơ Một số tiếng cười trong thơ trào phúng

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV mời đại diện các nhóm dựa vào nội dung đã đọc ở nhà để trả lời các câu hỏi liên quan đến văn bản Một số tiếng cười trong thơ trào phúng

Câu 1: Văn bản đã nêu những đối tượng cụ thể nào mà tiếng cười trào phúng thường nhằm tới?

Câu 2: Văn bản đề cập đến những giọng điệu nào của tiếng cười trong thơ trào phúng? Hãy chỉ rõ dấu hiệu để nhận biết từng giọng điệu

Câu 3: Trình bày cách hiểu của em về nhận định: “Tiếng cười trong văn chương nói chung, thơ trào phúng nói riêng thật phong phú và đa sắc màu như chính cuộc sống. Tiếng cười ấy thật cần thiết để đẩy lùi cái xấu, hướng mỗi con người đến những giá trị cao đẹp hơn”.

Câu 4: Vận dụng tri thức từ văn bản Một số giọng điệu của tiếng cười trong thơ trào phúng, em hãy cho biết: Hai bài thơ Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu và Lai Tân sử dụng những giọng điệu nào của tiếng cười trào phúng?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- Các nhóm thảo luận để trả lời.

- Nhóm HS sử dụng AI Chatbot, nhập lệnh: "Hãy lập bảng so sánh sự khác biệt cơ bản giữa 3 giọng điệu: Hài hước, Mỉa mai - Châm biếm, và Đả kích trong văn học, kèm theo 1 ví dụ minh họa ngắn cho mỗi loại". HS dùng kết quả của AI để đối chiếu với văn bản và hoàn thành Câu 2 nhanh chóng, chính xác.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

GV mời đại diện các nhóm lên bảng yêu cầu các nhóm khác nhận xét, góp ý, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

GV nhận xét, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 2: Kết luận theo thể loại

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

Dựa vào phần chuẩn bị ở nhà, GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi sau:

- Trình bày nhận xét của em về bố cục, ngôn ngữ trong văn bản Một số tiếng cười trong thơ trào phúng.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

HS rút ra kết luận theo thể loại về bối cảnh, hình ảnh, ngôn ngữ của văn bản.

- HS sử dụng phần mềm sơ đồ tư duy (Canva/Xmind/Draw.io) để thiết kế nhanh sơ đồ cấu trúc 3 phần của văn bản nghị luận này, làm nổi bật tính logic của bài viết.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện một số HS xác định bố cục, ngôn ngữ của văn bản

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét phần trả lời của bạn, nêu ý kiến bổ sung (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

Câu 1:

– Đối tượng miêu tả, thể hiện của văn học trào phúng là những thứ không trọn vẹn, không hoàn hảo của con người, của cuộc sống.

– Văn bản đã nêu những đối tượng giọng điệu của tiếng cười trong thơ trào phúng là hài hước, mỉa mai – châm biếm, đả kích…

Câu 2:

– Một số giọng điệu ở thơ trào phúng được đề cập trong văn bản là: hài hước, mỉa mai– châm biếm, đả kích.

– Dấu hiệu nhận biết từng giọng điệu:

+ Hài hước là cách đùa cợt nhẹ nhàng cùng những yếu tố khác lạ phóng túng, phá vỡ các khuôn khổ quen thuộc.

+ Mỉa mai – châm biếm là những yếu tố vô lí hoặc thiếu lô- gíc, đảo lộn trật tự thông thường, tạo nên tiếng cười phê phán, thanh lọc những thói xấu như thói tự mãn, kiêu căng, đạo đức giả, keo kiệt….

+ Đả kích mang giọng điệu phủ nhận gay gắt đối tượng, thể hiện quan niệm nhân sinh, đạo đức của tác giả.

Câu 3.

– Thơ trào phúng mang đậm màu sắc cuộc sống, phản ánh được những góc trần trụi của cuộc sống.

– Thơ trào phúng dùng tiếng cười để xây dựng tư tưởng, tình cảm cho con người, chống lại cái xấu xa, lạc hậu, thoái hóa, rởm đời, hoặc để đả kích, vạch mặt kẻ thù, đánh vào những tư tưởng, hành động mang bản chất thù địch với con người.

– Thơ trào phúng vạch mâu thuẫn của sự vật – mâu thuẫn giữa cái bên ngoài và cái thực chất bên trong – để làm cho người đọc nhận thấy sự mỉa mai, trào lộng của sự vật là cách làm chủ yếu của thơ trào phúng; cho nên thơ trào phúng thường sử dụng lối nói phóng đại, so sánh, chơi chữ dí dỏm hay lời nói mát mẻ sâu cay.

Câu 4

– Hai bài thơ Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu và Lai Tân sử dụng những giọng điệu: châm biếm, đả kích.

II. Kết luận theo thể loại

1. Ngôn ngữ

- Giản dị, gần gũi

- Giọng điệu tự sự

2. Bố cục

Bố cục văn bản gồm 3 phần, nội dung của các phần đều nhấn mạnh đến chủ đề của văn bản là những giọng điệu của tiếng cười trong thơ trào phúng, qua đó thể hiện nét đắc trong nghệ thuật trào phúng trong văn học Việt Nam.

6.1.TC2a: HS ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích sự khác biệt sắc thái giữa các khái niệm văn học (hài hước, mỉa mai, đả kích).

3.1.TC2b: HS sử dụng phần mềm sơ đồ tư duy hoặc công cụ thiết kế trực tuyến để hệ thống hóa các giọng điệu trào phúng và bố cục văn bản.

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

…………………………………………..

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: HS nâng cao, mở rộng kiến thức.

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS làm bài tập vận dụng.

c. Sản phẩm học tập: Phần trả lời của HS và chuẩn kiến thức của GV.

d. Tổ chức thực hiện:

Nhiệm vụ 1: Vận dụng

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

Câu 1: Viết một bài văn phân tích trình bày suy nghĩ của em về nhận định sau “Tiếng cười trong văn chương nói chung, thơ trào phúng nói riêng thật phong phú và đa sắc màu như chính cuộc sống. Tiếng cười ấy thật cần thiết để đẩy lùi cái xấu, hướng mỗi con người đến những giá trị cao đẹp hơn”.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc đoạn ngữ liệu, vận dụng kiến thức đã học để thực hiện các yêu cầu.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện 1 – 2 HS trình bày trước lớp.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và chuẩn kiến thức:

Câu 1:

Trong “Một số tiếng cười trong thơ trào phúng”, tác giả Trần Thị Hoa Lê đã có nhận định như sau: “Tiếng cười trong văn chương nói chung, thơ trào phúng nói riêng thật phong phú và đa sắc màu như chính cuộc sống. Tiếng cười ấy thật cần thiết để đẩy lùi cái xấu, hướng mỗi con người đến những giá trị cao đẹp hơn”. Tôi hoàn toàn đồng ý với nhận định này bởi một trong những mục đích chính mà thơ trào phúng nói chung và tiếng cười trong thơ trào phúng nói riêng hướng đến đó chính là hướng con người tới những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống

“Tiếng cười trào phúng” ra đời là sự kết hợp của hai yếu tố “Tiếng cười” và nội dung “Phúng thích”. Yếu tố tiếng cười được tạo ra trong văn chương với những kỹ thuật tinh sảo mượn tiếng cười làm lưỡi dao sắc bén nhằm “hạ thấp” “đào thải” đối tượng khó được đón nhận. Thực tế các tác phẩm học trung đại nói chung và truyện ngắn nói riêng đã xuất hiện khá rõ ràng sự kết hợp của hai yếu tố tưởng chừng trái ngược đó là “phúng thích” và “trào lộng”.

Thơ trào phúng cũng khắc họa rõ nét muôn màu của cuộc sống, phản ánh, đánh giá mọi góc độ một cách trần trụi. Khác hẳn với văn thơ lãng mạn, thơ trào phúng tạo tiếng cười để hướng tình cảm của con người chiến đầu lại cái xấu xa, miệt thị cái lạc hậu, suy tàn, kệch cỡm của sự vật, sự việc được coi là kẻ thù của con người. Bằng tiếng cười trào phúng lối chơi chữ dí dỏm, thâm cay, những câu từ vạch rõ bản chất của sự vật để cho người đọc suy ngẫm, cảm nhận được sự mỉa mai, trào lộng.

…………………………………………..