Giáo án NLS Địa lí 9 kết nối Bài 16: Thực hành Phân tích ảnh hưởng của hạn hán và sa mạc hóa đối với phát triển kinh tế - xã hội ở vùng khô hạn Ninh Thuận – Bình Thuận

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV chia lớp thành các các cặp đôi. 

- GV sử dụng kĩ thuật “Think – Pair – Share”, các nhóm HS vận dụng kiến thức của bản thân, thảo luận và viết câu trả lời của nhóm mình vào tờ giấy A4 trong 10 phút. 

- GV giao nhiệm vụ cho HS: Dựa vào sách, báo cáo, internet… và sơ đồ tư duy trong bài và tìm hiểu về: 

+ Phân tích ảnh hưởng của nạn hạn hán và sa mạc hóa đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở vùng khô hạn Ninh Thuận – Bình Thuận. 

+ Đề xuất giải pháp khắc phục ảnh hưởng của nạn hạn hán và sa mạc hóa đối với phát triển kinh tế - xã hội ở vùng khô hạn Ninh Thuận – Bình Thuận.

- GV gợi ý HS: Xây dựng Sơ đồ tư duy số (Digital Mindmap) phân tích ảnh hưởng của hạn hán, sa mạc hóa và đề xuất giải pháp.

- GV gợi ý công cụ: 

+ Tìm kiếm thông tin: Sử dụng Google và AI Chatbot.

+ Thiết kế sơ đồ: Sử dụng Canva, MindMeister hoặc PowerPoint.

- GV hướng dẫn HS triển khai nhiệm vụ: 

+ Mỗi HS tự “Think” (suy nghĩ: tự độc lập suy nghĩ và nêu ý tưởng của mình), 

+ Pair (bắt cặp: thảo luận với bạn cùng nhóm về ý tưởng của mình), 

+ Share (chia sẻ: các nhóm đôi khác cùng nhau chia sẻ, thảo luận ý tưởng của nhóm mình với nhóm bạn). 

- GV cung cấp cho HS một số tư liệu về hạn hán và sa mạc hóa tại vùng Ninh Thuận – Bình Thuận (Đính kèm phía dưới Hoạt động thực hành).

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thực hiện nhiệm vụ tại nhà. HS có thể sử dụng các thiết bị điện tử để tìm kiếm thông tin và hình ảnh trên internet hoặc đọc sách, báo tham khảo. GV có thể giới thiệu cho HS một số từ khóa, địa chỉ trang web để HS tra cứu.

- HS sử dụng từ khóa chính xác (ví dụ: "số liệu thiệt hại hạn hán Ninh Thuận 2024", "giải pháp công nghệ Israel chống sa mạc hóa") trên Google để tìm dữ liệu minh chứng cụ thể cho bài làm.

- HS truy cập AI Chatbot (ChatGPT/Gemini), nhập câu lệnh (prompt): "Đề xuất 5 giải pháp công nghệ cao để phát triển nông nghiệp bền vững tại vùng khô hạn Ninh Thuận", sau đó chọn lọc ý tưởng phù hợp (tưới nhỏ giọt, trồng nho công nghệ cao...) để đưa vào sơ đồ.

- HS sử dụng phần mềm Canva/MindMeister, chọn mẫu sơ đồ tư duy, nhập nội dung, chèn hình ảnh minh họa tìm được để tạo ra một sản phẩm số trực quan, thẩm mỹ thay vì vẽ tay trên giấy.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS trong quá trình thảo luận.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động

- Các nhóm gửi link sản phẩm hoặc file ảnh lên nhóm Zalo/Padlet của lớp.

- Đại diện 1 – 2 nhóm HS trình bày kết quả thảo luận của mình trước lớp. 

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV kiểm tra mức độ hoàn thiện nhiệm vụ và chất lượng bài tập qua sản phẩm của cá nhân, kiểm tra sự phù hợp, chính xác các thông tin mà HS tìm được.

- GV yêu cầu HS đánh giá sản phẩm của nhóm bạn thông qua bảng kiểm (Bảng kiểm đính kèm phía dưới Hoạt động thực hành).

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới. 

Thực hành: Phân tích ảnh hưởng của hạn hán và sa mạc hóa đối với phát triển kinh tế - xã hội ở vùng khô hạn Ninh Thuận – Bình Thuận.

(Bài phân tích được đính kèm phía dưới Hoạt động thực hành).

- [1.1.TC2a]: Minh họa nhu cầu thông tin.

- [6.2.TC2a]: Tối ưu hóa việc sử dụng AI để đạt hiệu quả cao hơn.

- [3.1.TC2a]: Chỉnh sửa nội dung ở các định dạng khác nhau.

Tư liệu 1: 

      Hạn hán là một hiện tượng tự nhiên được coi là thiên tai, tạo thành bởi sự thiếu hụt nghiêm trọng lượng mưa trong thời gian kéo dài, làm giảm hàm lượng ẩm trong không khí và hàm lượng nước trong đất, làm suy kiệt dòng chảy sông suối, hạ thấp mực nước ao hồ, mực nước trong các tầng chứa nước dưới đất gây ảnh hưởng xấu đến sự sinh trưởng của cây trồng, làm môi trường suy thoái gây đói nghèo dịch bệnh. 

      Sa mạc hóa có nghĩa là sự suy thoái của đất đai tại các vùng khô hạn, bán khô hạn, vùng ẩm nửa khô hạn, do các nguyên nhân khác nhau như thay đổi khí hậu, kể cả hoạt động của con người gây ra (theo Điều 1 Công ước sa mạc hóa của Liên hợp quốc năm 1994).  

Tư liệu 2: 

Đồi cát Nam Cương – sa mạc ở Ninh Thuận (cũ)

Người dân Ninh Thuận (cũ) băng qua đồi cát

Đồi cát Trắng – tiểu sa mạc Sahara Bình Thuận cũ

Hồ Tà Mon (Bình Thuận cũ) hạn hán

Người dân Ninh Thuận vét những giọt nước cuối cùng ở hồ Ông Kinh tưới cây trồng

* Hạn hán khốc liệt ở Ninh Thuận (cũ)

https://www.youtube.com/watch?v=-GrdZ5VO6ro

* Bình Thuận (cũ) – Thiếu nước khiến cây chết khô, đất bỏ hoang

https://www.youtube.com/watch?v=fxanuW-3jRg

* Khám phá những “tiểu sa mạc” đầy hấp dẫn tại Bình Thuận (cũ) 

https://www.youtube.com/watch?v=GVL0wHHLIKk

Tư liệu 3:  Các biện pháp chống sa mạc hóa và hạn hán

        Trồng cỏ vetiver chống sa mạc hóa  Trồng rừng tại nơi chưa phủ xanh

Người dân bơm nước từ những hố đào sâu   Xây dựng các hồ thủy lợi 

BÀI PHÂN TÍCH 

Thực hành: Phân tích ảnh hưởng của hạn hán và sa mạc hóa đối với phát triển kinh tế - xã hội ở vùng khô hạn Ninh Thuận – Bình Thuận

1. Ảnh hưởng của nạn hạn hán và sa mạc hóa

* Ảnh hưởng của nạn hạn hán

- Đối với các hoạt động kinh tế:  

+ Thiếu nước tưới cho nông nghiệp làm giảm năng suất cây trồng, vật nuôi. Do thiếu nước nên nhiều diện tích lúa phải dừng sản xuất, các cây trồng lâu năm có nguy cơ chết do thiếu nước tưới, giảm năng suất. 

+ Tăng chi phí xây dựng hệ thống tưới tiêu. 

+ Tăng nguy cơ cháy rừng, năm 2020 Ninh Thuận (cũ) có diện tích rừng bị cháy là 45,68 ha. 

+ Giảm năng suất thủy điện, thiếu hụt năng lượng. 

+ Thiếu nước sản xuất. 

+ Ảnh hưởng đến hoạt động ngành dịch vụ như du lịch, giao thông, đường sông. 

- Đối với xã hội: 

+ Hạn hán gây thiếu nước cho sinh hoạt của người dân. 

+ Hạn hán gây giảm năng suất, mất mùa, gây ra tình trạng đói nghèo, thiếu lương thực.  

+ Các điều kiện vệ sinh và dinh dưỡng không đảm bảo gây suy giảm sức khỏe do dịch bệnh. 

* Ảnh hưởng của sa mạc hóa

- Ảnh hưởng đến các ngành kinh tế: 

+ Đất bị thoái hóa làm giảm diện tích canh tác. 

+ Hiện tượng cát bay tàn phá cây trồng, vật nuôi. 

+ Diện tích mặt nước nuôi trồng thủy sản giảm. 

+ Thiếu nước cho các hoạt động sản xuất.

+ Thiếu hụt nguyên liệu sản xuất từ ngành nông nghiệp, thủy sản. 

+ Thiệt hại các công trình, cơ sở hạ tầng. 

+ Sạt lở các tuyến đường giao thông. 

- Đối với xã hội: 

+ Suy thoái nguồn nước mặt và nước ngầm. 

+ Ảnh hưởng sinh kế của người dân, dẫn đến di cư tự phát.

+ Thiếu lương thực. 

2. Giải pháp phòng, chống: 

- Sử dụng hợp lí tài nguyên nước trong sản xuất và sinh hoạt. 

- Quy hoạch tưới tiêu hợp lí, xây dựng hồ chứa nước, các công trình thủy lợi. 

- Xây dựng đồng ruộng có khả năng tăng cường giữ nước trong đất. 

- Nghiên cứu đưa vào nuôi trồng những giống cây con có nhiều khả năng chịu hạn. 

- Trồng rừng và bảo vệ rừng.

BẢNG KIỂM ĐÁNH GIÁ BÀI PHÂN TÍCH