Giáo án NLS Địa lí 9 kết nối Bài 12: Vùng Đồng bằng sông Hồng

+ Hình 4: Hải Dương

=> Đây là những tỉnh thành thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng.

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc theo cặp thực hiện nhiệm vụ: Dựa vào hình 12.1 và mục 1 SGK tr.155 – tr.156, hãy trình bày đặc điểm vị trí địa lý và phạm vi lãnh thổ của vùng Đồng bằng sông Hồng.

- GV hướng dẫn HS: Sử dụng Google Maps/Google Earth để xác định vị trí cảng Hải Phòng và sân bay Nội Bài. Đo khoảng cách đường chim bay từ Hà Nội đến cửa khẩu Móng Cái.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm GV yêu cầu.

- HS thao tác trên bản đồ số, xác định các điểm tiếp giáp.

- GV quan sát, hướng dẫn HS trong quá trình hoàn thành nội dung (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV gọi ngẫu nhiên HS lên bảng xác định trên bản đồ và trình bày thông tin.

- GV yêu cầu HS khác nhận xét và bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, kết luận về Vị trí địa lý và phạm vi lãnh thổ vùng Đồng bằng sông Hồng.

- GV chuyển sang nội dung mới. 

1. Vị trí địa lý và phạm vi lãnh thổ

- Diện tích: 21,3 nghìn km2, chiếm 6,4 % diện tích cả nước (2021)

- Vùng gồm 11 tỉnh: Hà Nội, Hải Phòng, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Hải Dương, Hưng Yên, Thái Bình, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình.

- Tiếp giáp với Trung du miền núi Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ và duyên hải miền Trung; nước Trung Quốc.

-  Đồng bằng sông Hồng là cửa ngõ ra biển của các Tỉnh Trung du và miền núi phía Bắc. 

- Đồng bằng sông Hồng có các tuyến đường ô tô, cảng biển, đường sắt… thuận lợi giao lưu kinh tế với thế giới. 

- Thủ đô Hà Nội và vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ là động lực thúc đẩy vùng kinh tế khác phát triển

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV trình chiếu hình ảnh và dẫn dắt: Đồng bằng sông Hồng là vùng có số dân và mật độ dân số lớn nhất cả nước.

+ Chất lượng lao động cao hơn nhiều so với mức bình quân cả nước.

Dân cư đông đúc	Lao động chất lượng
Đô thị hóa	Ô nhiễm không khí

- GV yêu cầu HS làm việc cặp đôi, thực hiện nhiệm vụ: Dựa vào Bảng 12.1 – 12.3 và mục 3 SGK tr.160 – tr.161 và trả lời câu hỏi: Hãy  phân tích đặc điểm dân cư, nguồn lao động và ảnh hưởng của các nhân tố này đến sự phát triển kinh tế - xã hội; vấn đề đô thị hóa ở Đồng bằng sông Hồng. 

Bảng 12.1 Quy mô dân số vùng đồng bằng sông Hồng giai đoạn 199 – 2021

(Nguồn: Niên giảm thống kê Việt Nam năm 2000, 2010, 2023)

Bảng 12.2. Tỉ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đang làm việc đã qua đào tạo ở vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước 
giai đoạn 2009 – 2021 

(Đơn vị: %)

(Nguồn: Niên giảm thống kê Việt Nam năm 2010, 2020, 2023)

Bảng 12.3. Số dân thành thị và tỉ tỉ lệ dân thành thị ở vùng đồng bằng sông Hồng giai đoạn 1999 - 2021

- GV yêu cầu HS: Sử dụng Excel/Google Sheets trên điện thoại/máy tính bảng để vẽ nhanh biểu đồ thể hiện sự gia tăng dân số hoặc tỉ lệ dân thành thị (chọn 1 chỉ số).

- GV cung cấp một số tư liệu về dân cư, nguồn lao động, đô thị hóa của vùng đồng bằng sông Hồng (Đính kèm phía dưới Nhiệm vụ 1). 

- GV mở rộng kiến thức, đặt câu hỏi cho HS: Vì sao Đồng bằng sông Hồng có mật độ dân số cao nhất cả nước?

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS khai thác thông tin trong mục kết hợp tư liệu do GV cung cấp, thảo luận và trả lời câu hỏi.

- HS nhập số liệu từ SGK vào Google Sheets, sử dụng tính năng "Chèn biểu đồ" (Insert Chart) để tạo biểu đồ cột/đường, qua đó trực quan hóa xu hướng tăng trưởng.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS trong quá trình thảo luận.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời các cặp đôi trình bày nội dung tìm hiểu.

- HS show màn hình kết quả biểu đồ.

- GV mời đại diện 1 – 2 HS trả lời câu hỏi mở rộng (Đính kèm phía dưới Nhiệm vụ 1). 

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, kết luận về Đặc điểm dân cư, nguồn lao động, vấn đề đô thị hóa: 

+ Đặc điểm dân cư: số dân và mật độ nhân số cả nước, là nguồn lao động dồi dào để phát triển kinh tế.

+ Đặc điểm lao động: lao động cần cù có kinh nghiệm trong nông nghiệp, chất lượng ngày càng được cải thiện.

+ Vấn đề đô thị hóa: mức độ đô thị hóa cao và tăng nhanh thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động và kinh tế.

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới. 

3. Dân cư, xã hội

a. Dân cư

- Quy mô dân số và gia tăng dân số:  Lớn và tiếp tục tăng.

- Cơ cấu dân số: 

+ Thuộc nhóm cơ cấu dân số vàng. 

+ Nhóm người từ 15 đến 64 tuổi chiếm tỉ lệ cao. 

- Phân bố dân cư: 

+ Mật độ dân số cao nhất cả nước. 

+ Dân số sinh sống ở khu vực nông thôn nhiều hơn khu vực thành thị. 

- Thành phần dân tộc: có nhiều dân tộc chung sống. 

b. Nguồn lao động

- Số lượng: Nguồn lao động dồi dào. 

- Chất lượng: 

+ Trình độ cao nhất cả nước. 

+ Tỉ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đã qua đào tạo lớn hơn nhiều so với cả nước. 

+ Người lao động có kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp, thủ công nghiệp…

- Phân bố: 

+ Tập trung ngày càng nhiều ở khu vực công nghiệp và xây dựng, dịch vụ. 

+ Tập trung theo lãnh thổ, các đô thị: Hà Nội và Thành phố Hải Phòng. 

c. Đô thị hóa 

- Lịch sử hình thành và phát triển đô thị: Đồng bằng sông Hồng hình thành rất sớm tuy nhiện phát triển chậm. 

- Tính chất đô thị hóa: gắn liền với công nghiệp hóa, hiện địa hóa. 

- Thực trạng đô thị hóa: 

+ Số dân thành thị và tỉ lệ dân thành thị tăng. 

+ Mạng lưới đô thị dày đặc, quy mô đô thị mở rộng. 

+ Xu hướng hình thành các đô thị hiện đại, thông minh, xanh, vệ tinh…

Tư liệu 3: 

    Theo nghị quyết 81/2023/QH15 ngày 09 tháng 01 năm 2023, nước ta phát triển vùng động lực phía Bắc, bao gồm Thành phố Hà Nội và các địa bàn cấp huyện dọc theo trục quốc lộ 5 và quốc lộ 18 qua các tỉnh Bắc Ninh, Hưng Yên, Hài Dương, thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng Ninh, trong đó Thành phố Hà Nội là cực tăng trưởng. Xây dựng vùng động lực phía Bắc đi đầu trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học công nghệ, đối mới sáng tạo, kinh tế số, xã hội số; phát huy vai trò là trung tâm kính tế, văn hoá, giáo dục đào tạo, y tế, khoa học, công nghệ đối mới sáng tạo của quốc gia. Phát triển một số ngành dịch vụ hiện đai, chất lượng cao; các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, tham gia sâu vào chuối giá trị toàn câu; trung tâm kinh tế biển với các ngành vận tải và dịch vụ cảng biến, du lịch biển đảo và công nghiệp đóng tàu.

https://www.youtube.com/watch?v=-sy6xVsP-Ss

Trả lời câu hỏi mở rộng: 

Đồng bằng sông Hồng có mật độ dân số cao nhất cả nước, vì:

- Nguyên nhân về tự nhiên:

+ Là đồng bằng châu thổ rộng lớn thứ 2 sau Đồng bằng sông Cửu Long (1,5 triệu ha). 

+ Có hệ thống sông Hồng và sông Thái Bình là hệ thống sông lớn đứng hàng thứ 2 của Việt Nam (sau hệ thống sông Mê Kông).

+ Có khí hậu nhiệt đới gió mùa.

- Nguyên nhân về lịch sử khai thác lãnh thổ: là một trong những vùng được khai phá và định cư lâu đời nhất ở nước ta. Nhờ sự thuận lợi về địa hình và khí hậu, con người đã sinh sống ở đây từ hàng vạn năm về trước.

- Nguyên nhân về kinh tế - xã hội:

+ Nền nông nghiệp trồng lúa nước ở đồng bằng sông Hồng đã có từ xa xưa. Ngày nay, trình độ thâm canh trong việc trồng lúa nước ở đây đạt mức cao nhất trong cả nước. Vì vậy, nghề này đòi hỏi nhiều lao động. Trừ các thành phố lớn, những nơi càng thâm canh và có một số nghề thủ công truyền thống thì mật độ dân cư càng đông đúc.

+ Hình thành mạng lưới trung tâm công nghiệp quan trọng, dày đặc. Hà Nội là thành phố triệu dân lớn nhất khu vực phía Bắc. Các thành phố và thị xã khác có số dân đông như Hải Phòng, Nam Định, Thái Bình, Hải Dương. Việc phát triển công nghiệp và đô thị góp phần làm tăng mức độ tập trung dân số ở Đồng bằng sông Hồng.

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV trình chiếu video và dẫn dắt: Hà Nội không chỉ là thủ đô nghìn năm văn hiến của dải đất hình chữ S mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội vùng Đồng bằng sông Hồng. 

https://www.youtube.com/watch?v=zr2YBBg30ds

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, khai thác mục 4 SGK tr.162 và trả lời câu hỏi: Phân tích vị thế của thủ đô Hà Nội. 

- GV cho HS xem video

https://www.youtube.com/watch?v=AhuJ3cYAsFk

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS khai thác thông tin trong mục kết hợp tư liệu do GV cung cấp, thảo luận và trả lời câu hỏi.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS trong quá trình thảo luận.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời các HS trình bày nội dung tìm hiểu.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, kết luận. 

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới. 

4. Vị thế của Thủ đô Hà Nội 

- Hà Nội là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học…

- Quy mô kinh tế Hà Nội lớn. 

- Hà Nội thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và có giá trị xuất khẩu đứng hàng đầu cả nước. 

+ Sức lanh tỏa và ảnh hưởng của Hà Nội tới các vùng khác. 

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV tổ chức game trắc nghiệm trên Quizizz/Kahoot.

- GV cung cấp mã phòng thi.

- Bộ câu hỏi trắc nghiệm (đính kèm ở dưới).

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

HS sử dụng smartphone truy cập, hoàn thành bài tập trong thời gian 10 phút.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và đánh giá

- Hệ thống tự động chấm điểm và xếp hạng.

- GV chiếu bảng xếp hạng và chữa nhanh câu sai nhiều nhất.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức.

- GV chuyển sang nội dung mới. 

- Kết quả điểm số của HS.

- Đán án (đính kèm ở dưới)

PHIẾU BÀI TẬP ĐỊA LÍ 9 – KẾT NỐI TRI THỨC

BÀI 11: VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG

Khoanh vào chữ cái đặt trước câu trả lời đúng:

Câu 1: Đồng bằng sông Hồng gồm bao nhiêu tỉnh?

Câu 2: Đồng bằng sông Hồng có diện tích

Câu 3: Đồng bằng sông Hồng tiếp giáp với vùng kinh tế nào sau đây?

Câu 4: Phía tây Đồng bằng sông Hồng tiếp giáp với

D. số dân thưa, cơ cấu dân số trẻ.

Câu 5: Đồng bằng sông Hồng có đất phù sa màu mỡ, thuận lợi cho phát triển

Câu 6: Đồng bằng sông Hồng có mùa đông lạnh thích hợp để phát triển

Câu 7: Cửa ngõ biển quan trọng của Đồng bằng sông Hồng hướng ra Vịnh Bắc Bộ là

Câu 8: Tại sao dân cư tập trung đông hơn ở trung tâm đồng bằng?

A. Có lịch sử khai thác lãnh thổ muộn.

B. Nơi có lịch sử lâu đời và gắn liền với tập quán canh tác lúa nước.

C. Mạng lưới đô thị thưa thớt.

D. Nền nông nghiệp xanh, bền vững.

Câu 9: Khó khăn lớn nhất đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đồng bằng sông Hồng hiện nay là 

A. Thiếu tài nguyên thiên nhiên. 

B. Thiếu lao động có kĩ thuật. 

C. Nhiều vùng đất bị thoái hóa, bạc màu.

D. Dân số đông trong khi cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm.  

Câu 10: Những địa điểm du lịch hấp dẫn không phải của Đồng bằng Sông Hồng là