Giáo án NLS Địa lí 11 kết nối Bài 20: Vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên, dân cư và xã hội Liên bang Nga

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

BÀI 20: VỊ TRÍ ĐỊA LÍ, ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, DÂN CƯ VÀ XÃ HỘI    LIÊN BANG NGA

I. MỤC TIÊU 

1. Kiến thức 

Sau bài học này, HS sẽ:

• Phân tích được ảnh hưởng của vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ, đặc điểm tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên đến phát triển kinh tế - xã hội. 
• Phân tích được tác động của các đặc điểm dân cư, xã hội tới phát triển kinh tế - xã hội. 
• Đọc được bản đồ, rút ra nhận xét, phân tích được số liệu, tư liệu, tháp tuổi. 
• Sưu tầm, hệ thống hóa được các thông tin, hình ảnh về địa lí Liên Bang Nga từ các nguồn khác nhau. 

2. Năng lực

Năng lực chung: 

• Năng lực giao tiếp và hợp tác: khả năng thực hiện nhiệm vụ một cách độc lập hay theo nhóm; Trao đổi tích cực với giáo viên và các bạn khác trong lớp.
• Năng lực tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn, nhóm và GV. Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp.
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc nhóm, tư duy logic, sáng tạo khi giải quyết vấn đề.

Năng lực địa lí: 

• Nhận thức thế giới theo quan điểm không gian: Xác định được vị trí địa lí của Liên Bang Nga trên bản đồ, phân tích được ý nghĩa của vị trí địa lí đối với phát triển kinh tế - xã hội.
• Sử dụng các công cụ của Địa lí học: Đọc được bản đồ để rút ra các nhận xét về vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên, dân cư, đô thị: đọc được biểu đồ về dân cư.
• Khai thác internet phục vụ môn học: Tìm kiếm, chọn lọc thông tin từ các trang web về nội dung bài học.
• Cập nhật thông tin và liên hệ thực tế: Tìm kiếm được thông tin từ các nguồn tin cậy để cập nhật số liệu về một vấn đề liên quan đến nội dung bài học.

Năng lực số (NLS):

• [6.2.NC1a]: Tối ưu hóa việc sử dụng các công cụ AI (Gemini/ChatGPT) để hỗ trợ phân tích ý nghĩa địa chính trị và đặc điểm tự nhiên của Liên bang Nga.
• [1.1.NC1b]: Áp dụng được kỹ thuật tìm kiếm nâng cao để lấy được các báo cáo nhân khẩu học mới nhất từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) hay Liên Hợp Quốc.
• [2.4.NC1a]: Đề xuất và sử dụng được các công cụ số (Padlet, Google Docs) cho các quá trình hợp tác, đồng sáng tạo phiếu học tập.
• [5.2.NC1b]: Áp dụng được các công cụ số (Kahoot, Quizizz) để giải quyết nhu cầu tương tác và kiểm tra đánh giá nhanh tại lớp. 

3. Phẩm chất

• Giáo dục thế giới quan khoa học, tình yêu thiên nhiên. 
• Thấy được tầm quan trọng của nguồn tài nguyên thiên nhiên giàu có của Liên Bang Nga đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của nước Nga. Liên hệ tới Việt Nam. 
• Tôn trọng các giá trị nhân văn khác nhau, khâm phục tinh thần sáng tạo của người dân Nga về văn hóa, lịch sử, sự đóng góp của người Nga vào kho tàng văn hóa chung của nhân loại. 

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

• SGK, SGV, SBT Đía lí 11. 
• Máy tính, máy chiếu. 
• Bản đồ các nước trên thế giới.
• Bản đồ tự nhiên Liên Bang Nga.
• Bản đồ phân bố dân cứ Liên Bang Nga.
• Tranh ảnh, video về tự nhiên, dân cư, xã hội của Liên Bang Nga.
• Nền tảng số: Wordwall, Quizizz, Padlet, Canva, tài khoản Trợ lý ảo AI (ChatGPT/Gemini).
• Video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học.
• Đường link một số trang web tìm hiểu dữ liệu về Liên Bang Nga:

+ https://cac.nuoc.vn/

+ https://data.worldbank.org

+ https://www/gso.gov.vn

2. Đối với học sinh

• SGK, SBT Địa lí 11. 
• Thiết bị thông minh có kết nối mạng (Smartphone/Tablet).

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Phạm vi lãnh thổ và vị trí địa lí 

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Xác định được phạm vi lãnh thổ và vị trí địa lí của Liên Bang Nga. 

- Phân tích được ảnh hưởng của phạm vi lãnh thổ và vị trí địa lí đến sự phát triển kinh tế - xã hội của Liên bang Nga. 

- Rèn luyện được kĩ năng khai thác bản đồ. 

b. Nội dung: GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, khai thác Hình 20.1, mục Em có biết, thông tin trong mục I SGK tr.97 và trả lời câu hỏi: 

+ Nêu đặc điểm phạm vi lãnh thổ và vị trí địa lí của Liên bang Nga. 

+ Phân tích ảnh hưởng của phạm vi lãnh thổ và vị trí địa lí đến sự phát triển kinh tế - xã hội của Liên bang Nga.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về đặc điểm và ảnh hưởng của phạm vi lãnh thổ, vị trí địa lí của Liên bang Nga và chuẩn kiến thức của GV. 

d. Tổ chức thực hiện:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS	DỰ KIẾN SẢN PHẨM	NLS
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, khai thác Hình 20.1, thông tin trong mục I SGK tr.81 và trả lời câu hỏi (đính kèm phía dưới Hoạt động 1):  + Nêu đặc điểm phạm vi lãnh thổ và vị trí địa lí của Liên bang Nga.  + Phân tích ảnh hưởng của phạm vi lãnh thổ và vị trí địa lí đến sự phát triển kinh tế - xã hội của Liên Bang Nga. - GV nêu câu hỏi gợi mở:  + Nhận xét về lãnh thổ Liên bang Nga.  + Xác định vị trí của Liên bang Nga trên bản đồ.  + Kể tên các nước giáp với Liên bang Nga.  + Kể tên một số biển và đại dương bao quanh Liên Bang Nga.  + Phân tích ảnh hưởng của vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ của Liên bang Nga tới phát triển kinh tế - xã hội.  - GV sử dụng Trợ lý ảo AI (như ChatGPT) trực tiếp trên lớp, nhập prompt: "Đóng vai một chuyên gia địa chính trị, hãy phân tích lợi thế và thách thức của việc Liên bang Nga trải dài trên 11 múi giờ và tiếp giáp với 14 quốc gia". GV trình chiếu kết quả để HS có thêm góc nhìn đa chiều. - GV trình chiếu cho HS quan sát thêm hình ảnh, video có liên quan đến vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ của Liên bang Nga:  Vị trí của Liên bang Nga trên thế giới (màu đỏ) Bản đồ vị trí tiếp giáp của Liên bang Nga - GV mở rộng kiến thức, hướng dẫn HS đọc mục Em có biết SGK tr.97: Diện tích và đường biên giới của Liên bang Nga.  Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập - HS khai thác hình ảnh, thông tin trong mục và trả lời câu hỏi. - GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận - GV mời đại diện 1 – 2 HS nêu phạm vi lãnh thổ vị trí địa lí; phân tích khó khăn, thuận lợi của vị trí địa lí đến phát triển kinh tế - xã hội Liên bang Nga.  - GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có). Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập - GV nhận xét, đánh giá, kết luận: Liên bang Nga gọi tắt là Nga – một quốc gia nằm ở phía Bắc lục địa Á – Âu. Đây là quốc gia có diện tích lớn nhất trên thế giới và tiếp giáp với gần 14 nước khác. Chính những điều kiện lãnh thổ rộng lớn là điều kiện giúp Nga có tầm ảnh hưởng trên thế giới đồng thời tạo điều kiện phát triển kinh tế.  - GV chuyển sang nội dung mới.	I. Vị trí địa lí  - Đặc điểm vị trí: + Là quốc gia rộng lớn nhất thế giới.  + Nằm ở cả hai châu lục Á – Âu.  + Lãnh thổ bao gồm:  Phần lớn đồng bằng Đông Âu.  Khu vực Bắc Á.  Phần lãnh thổ không liên tục Ca – li – nin – grát. + Tiếp giáp:  14 quốc gia  Tiếp giáp với biển và đại dương: Bắc Băng Dương, Thái Bình Dương, Ca – ra… - Ảnh hưởng phạm vi lãnh thổ và vị trí địa lí đến phát triển kinh tế - xã hội: + Thuận lợi:  Vị trí nổi bật trên thế giới. Thuận lợi cho giao thương. Phát triển kinh tế, văn hóa.  + Khó khăn:  Khó khai thác lãnh thổ. Khó đảm bảo an ninh quốc phòng.	[6.2.NC1a]: Phát triển các ứng dụng AI để giải quyết vấn đề.

Hoạt động 2: Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên 

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Trình bày được đặc điểm nổi bật điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên của Liên bang Nga. 

- Phân tích được ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên đến sự phát triển kinh tế - xã hội của Liên bang Nga. 

- Rèn luyện được kĩ năng khai thác bản đồ. 

b. Nội dung: GV yêu cầu HS thảo luận theo 6 nhóm, khai thác Hình 20.1 - 20.4, Bảng 20.1, thông tin mục II SGK tr.98 - 101 và hoàn thành Phiếu học tập số 1: 

- Trình bày đặc điểm điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên của Liên bang Nga. 

- Phân tích ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên đến phát triển kinh tế - xã hội Liên bang Nga. 

c. Sản phẩm: Phiếu học tập số 1 của HS và chuẩn kiến thức của GV. 

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Hoạt động 3: Dân cư 

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Trình bày được đặc điểm cơ bản về dân cư của Liên Bang Nga. 

- Phân tích được tác động của các đặc điểm dân cư tốt nhất phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. 

- Rèn luyện kĩ năng khai thác bản đồ, biểu đồ. 

b. Nội dung: GV yêu cầu HS thảo luận theo cặp đôi, khai thác Hình 20.5, 20.7, Bảng 20.2, mục Em có biết, thông tin trong mục III SGK tr.101, 102 và trả lời câu hỏi: 

- Nêu đặc điểm dân cư Liên bang Nga. 

- Phân tích tác động của đặc điểm dân cư đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Liên bang Nga.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về đặc điểm và tác động của dân cư Liên bang Nga và chuẩn kiến thức của GV.

d. Tổ chức thực hiện: 

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS	DỰ KIẾN SẢN PHẨM	NLS
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV gợi mở cho HS (bằng phương pháp đàm thoại): Nước Nga là quốc gia đông dân tuy nhiên vấn đề dân cư lại là một thách thức với một đất nước có diện tích rộng lớn nhất thế giới.  - GV giao nhiệm vụ cụ thể cho các nhóm cặp đôi như sau:  Khai thác Hình 20.5, 20.7, Bảng 20.2, thông tin mục III.1 SGK tr.101, 102 và trả lời câu hỏi (Đính kèm phía dưới Hoạt động 2): + Nêu đặc điểm dân cư Liên bang Nga (Quy mô và gia tăng, dân tộc, cơ cấu dân số, phân bố dân cư, đô thị hóa)  + Phân tích tác động của đặc điểm dân cư đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Liên bang Nga.  + Xác định một số đô thị của Liên Bang Nga (từ 10 triệu người trở lên và dưới 5 triệu người).  - GV yêu cầu các cặp HS sử dụng Smartphone áp dụng kỹ thuật tìm kiếm nâng cao để lấy số liệu cập nhật từ trang web Ngân hàng Thế giới (data.worldbank.org -> tìm "Russian Federation Population") để so sánh với số liệu năm 2020 trong SGK xem dân số Nga hiện tại đang tăng hay giảm. - GV cung cấp thêm cho HS quan sát thêm hình ảnh, video liên quan đến dân số nước Nga: Số người già hơn trăm tuổi tại Nga tăng cao, trong đó hơn 70% là nữ giới.  Nước Nga hỗ trợ sinh con để tăng dân số Video:https://www.youtube.com/watch?v=hyJJ W7IwSDM - GV mở rộng kiến thức, hướng dẫn HS đọc mục Em có biết SGK tr.126: Tình trạng nước Nga giảm dần nhân khẩu.  Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập - HS quan sát hình ảnh, video, thông tin trong mục, liên hệ thực tế và trả lời câu hỏi. - GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận - GV mời đại diện 1 – 2 HS phân tích đặc điểm, tác động của dân cư Liên bang Nga.  - GV mời đại diện 1 – 2 HS nhận xét, đặt câu hỏi (nếu có). Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập - GV nhận xét, đánh giá và kết luận: Hiện tại nước Nga đang phải đối mặt với vấn đề về nhân khẩu đang ngày càng giảm. Chính vì thế đất nước này đang tích cực đưa ra những biện pháp chính sách để nhằm gia tăng dân số để tránh gây ra những thách thức đến tình trạng phát triển đất nước.  - GV chuyển sang nội dung mới.	III. Dân cư và xã hội  1. Dân cư  - Đông dân, đứng thứ chín trên thế giới (2020).  - Tỉ lệ gia tăng tự nhiên của dân số thấp.   → Thách thức về vấn đề thiếu hụt lực lượng lao động, an ninh và chủ quyền lãnh thổ.  - Quốc gia đa dắc tộc với khoảng 100 dân tộc , hơn 80% dân số là người Nga.  → Nền văn hóa đặc sắc.  - Số dân nữ nhiều hơn số dân nam, đặc biệt là các nhóm tuổi lớn.  → Thiếu hụt lực lượng lao động.  - Mật độ dân số trung bình thấp, dân cư phân bố không đồng đều.  → Tăng sự phân hóa giữa các vùng trong nước Nga.  - Đô thị hóa phát triển, tỉ lệ dân thành thị cao, các đô thị phần lớn thuộc loại nhỏ và trung bình.  → Các đô thị là nơi tập trung dân cư, trunbg tâm kinh tế, chính trị, giao thông.	[1.1.NC1b]: Áp dụng được kỹ thuật tìm kiếm để lấy được dữ liệu, thông tin trong môi trường số.
Bảng 20.2. Số dân của Liên Bang Nga giai đoạn 1991 – 2020. Năm  1991 2000 2005 2010 2015 2020 Số dân  (Triệu người) 148,3 145,6 143,7 143,5 145,0 145,9 (Nguồn: Ngân hàng thế giới, 2022)

Hoạt động 4: Xã hội 

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Trình bày được đặc điểm cơ bản về xã hội của Liên bang Nga. 

- Phân tích được tác động của các đặc điểm xã hội tới phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. 

- Rèn luyện kĩ năng khao thác bản đồ, biểu đồ. 

b. Nội dung: GV yêu cầu HS thảo luận theo cặp đôi, khai thác Bảng 20.3, mục Em có biết, thông tin trong mục III.2 SGK tr.103, 104 và trả lời câu hỏi: Phân tích ảnh hưởng của đặc điểm xã hội tới sự phát triển kinh tế - xã hội Liên bang Nga. 

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về đặc điểm và tác đông của xã hội Liên bang Nga và chuẩn kiến thức của GV.

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Củng cố kiến thức về vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên, dân cư và xã hội Liên bang Nga. 

- Rèn luyện kĩ năng đọc hiểu bản đồ cho HS.

b. Nội dung: 

- GV cho HS chơi trò chơi trắc nghiệm trên nền tảng Quizizz/Kahoot về Vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên và dân cư và xã hội Liên bang Nga. 

- GV cho HS trả lời câu hỏi bài tập phần Luyện tập SGK tr.104.

c. Sản phẩm: Đáp án phần Luyện tập của HS và chuẩn kiến thức của GV. 

d. Tổ chức thực hiện:

Nhiệm vụ 1. Trả lời câu hỏi trắc nghiệm

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV tổ chức game trắc nghiệm trên Quizizz/Kahoot.

- GV cung cấp mã phòng thi.

- Bộ câu hỏi trắc nghiệm:

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- [5.2.NC1b]: HS sử dụng thiết bị cá nhân truy cập phòng thi để trả lời câu hỏi trực tuyến trong thời gian 15 phút, hệ thống sẽ tự động chấm điểm và xếp hạng.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- Hệ thống tự động chấm điểm và xếp hạng.

- GV chiếu bảng xếp hạng và chữa nhanh câu sai nhiều nhất.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, đọc đáp án khác (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

 - GV nhận xét, đánh giá và chốt đáp án:

- GV chuyển sang nội dung mới. 

Nhiệm vụ 2. Trả lời câu hỏi bài tập - phần Luyện tập SGK tr.104

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV nêu yêu cầu:

1. Phân tích ảnh hưởng của điều kiện tự nhiện đến sản xuất nông nghiệp của Liên bang Nga. 

2. Dựa vào hình 20.5, hãy phân tích cơ cấu giới tính và tuổi của dân số Liên bang Nga năm 2020. Nêu ảnh hưởng của cơ cấu dân số đó đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của Liên bang Nga. 

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS làm việc cá nhân, dựa vào kiến thức đã học để hoàn thành nhiệm vụ 

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày trước lớp. 

- GV mời HS nhận xét, đặt câu hỏi (nếu có)

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh và chốt đáp án: 

1. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên đến sản xuất nông nghiệp của Liên Bang Nga. 

2. Nhận xét cơ cấu giới tính và tuổi của Liên Bnag Nga năm 2020. 

+ Cơ cấu giới tính mất cân bằng nghiêm trọng, số nữ nhiều hơn nam, nhất là ở nhóm tuổi cao, cơ cấu dân số già. 

+ Cơ cấu giới tính mất cân bằng ảnh hưởng đến nhiều vấn đề xã hội (thiếu lao động nam để làm các công việc nặng nhọc…), cơ cấu dân số già gây thiếu hụt nguồn lao động hiện tại và tương lai, chi phí chăm sóc và phúc lợi cho người già lớn. 

- GV chuyển sang nội dung mới.

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..