Giáo án NLS Địa lí 8 kết nối Bài 8: Tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu và thuỷ văn Việt Nam

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

BÀI 8: TÁC ĐỘNG CỦA KHÍ HẬU ĐỐI VỚI KHÍ HẬU VÀ THỦY VĂN VIỆT NAM

I. MỤC TIÊU 

1. Kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Phân tích được tác động của biến đổi khí hậu đối với một số yếu tố tự nhiên Việt Nam (khí hậu, thủy văn).
• Tìm ví dụ về giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu. 

2. Năng lực

Năng lực chung: 

• Năng lực giao tiếp và hợp tác: khả năng thực hiện nhiệm vụ một cách độc lập hay theo nhóm; Trao đổi tích cực với giáo viên và các bạn khác trong lớp.
• Năng lực tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn, nhóm và GV. Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp.
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc nhóm, tư duy logic, sáng tạo khi giải quyết vấn đề.

Năng lực địa lí: 

• Nhận thức khoa học địa lí: Phân tích được tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu và thủy văn Việt Nam; Tìm ví dụ về giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu.
• Tìm hiểu địa lí: Khai thác kênh hình và kênh chữ trong SGK từ tr.130 – tr.133; Sử dụng bảng 8.1 SGK tr.130, Bảng 8.2 SGK tr.131 để nhận xét sự thay đổi nhiệt độ và lượng mưa trung bình năm của một số trạm khí tượng qua các năm.
• Vận dụng tri thức địa lí giải quyết một số vấn đề thực tiễn: nêu một số hành động cụ mà em có thể thực hiện để góp phần giảm nhẹ biến đổi khí hậu.

Năng lực số (NLS):

• [1.1.TC2b]: Tìm kiếm và chọn lọc được các video, hình ảnh mô phỏng kịch bản biến đổi khí hậu từ các nguồn dữ liệu trực tuyến uy tín (Bộ Tài nguyên & Môi trường, NASA,...) 
• [3.1.TC2a]: Tạo được sơ đồ tư duy hoặc infographic trên phần mềm/ứng dụng (như Canva, MindMeister) để trình bày giải pháp ứng phó biến đổi khí hậu. 
• [6.2.TC2a]: Sử dụng công cụ AI (Chatbot) để gợi ý các hành động cụ thể giảm thiểu rác thải nhựa hoặc tiết kiệm năng lượng. 

3. Phẩm chất

• Ý thức học tập nghiêm túc, ý thức bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

• SGK, SGV, SBT Lịch sử và Địa lí 8 – phần Địa lí.
• Máy tính, máy chiếu. 
• Một số hình ảnh, video về tác động của biến đổi khí hậu với khí hậu và thủy văn Việt Nam.
• Công cụ AI Chatbot (nếu điều kiện cho phép).
• Phần mềm tạo sơ đồ tư duy (MindMeister, Canva).
• Video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học.

2. Đối với học sinh

• SGK, SBT Lịch sử và Địa lí 8 – phần Địa lí. 
• Điện thoại thông minh/Máy tính bảng/Laptop có kết nối Internet.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu:

- Cung cấp thông tin, tạo kết nối giữa kiến thức của HS về tác động của biến đổi khí hậu với nội dung bài học.

- Tạo hứng thú, kích thích tò mò của HS.

b. Nội dung: GV trình chiếu cho HS xem video về hiện tượng xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long, yêu cầu HS trình bày hiểu biết về hiện tượng này. 

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về hiện tượng xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long và chuẩn kiến thức của GV.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

- GV trình chiếu cho HS quan sát và xem video:

https://www.youtube.com/watch?v=xGDBQmtbUkU

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, trả lời câu hỏi: 

+ Quan sát video clip, hãy cho biết video clip nói đến hiện tượng gì? Hiện tượng xảy ra ở vùng nào của nước ta?

+ Nêu một số hiểu biết của em về hiện tượng này. 

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS làm việc cá nhân, xem video, liên hệ thực tế, dựa vào hiểu biết của bản thân và trả lời câu hỏi.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện 1 – 2 HS trả lời câu hỏi.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và chốt đáp án:

+ Video nói đến hiện tượng xâm nhập mặn gay gắt, xảy ra ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Tình trạng hạn hán do xâm nhập mặn

+ Xâm nhập mặn (đất bị nhiễm mặn) với hàm lượng nồng độ muối vượt mức cho phép do nước biển xâm nhập trực tiếp vào đất liền khi xảy ra triều cường, nước biển dâng hoặc cạn kiệt nguồn nước ngọt. Nước biển mang theo lượng muối hòa tan và bị kết cấu của đất giữ lại, tích tụ và gây mặn. 

→ Tác hại của xâm nhập mặn:

• Ảnh hưởng nặng nề đến đời sống nhân dân và sự phát triển kinh tế xã hội.
• Gây ra sự thiếu hụt nước cho các hoạt động sinh hoạt, sản xuất của người dân.
• Bùng phát dịch sốt xuất huyết và chân tay miệng.
• Diện tích lúa, cây ăn quả, canh tác thuỷ sản bị thiệt hại.
• Sử dụng nước nhiễm mặn để tưới cho cây trồng khiến cây bị sốc mặn, gây rụng lá, hoa, trái hàng loạt, và có thể dẫn đến chết cây.
• ……

- GV kết luận và dẫn dắt HS vào bài học: Xâm nhập mặn là hệ quả của sự biến đổi khí hậu. Đây là hiện tượng tự nhiên xảy ra hằng năm và có thể dự báo trước. Việt Nam là quốc gia chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu. Biến đổi khí hậu có tác động trực tiếp đến khí hậu, thủy văn, từ đó tác động đến đời sống và các hoạt động sản xuất. Vậy, các yếu tố nào của khí hậu, thủy văn chịu tác động của biến đổi khí hậu? Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu trong bài học ngày hôm nay – Bài 8: Tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu và thủy văn Việt Nam. 

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS phân tích được tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu Việt Nam. 

b. Nội dung: GV yêu cầu HS làm việc cặp đôi, khai thác Bảng 8.1, Bảng 8.2, thông tin mục 1 SGK tr.130, 131 và trả lời câu hỏi: Phân tích tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu của nước ta. 

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về tác động của biến đổi khí hậu với khí hậu của nước ta và chuẩn kiến thức của GV. 

d. Tổ chức thực hiện:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS	DỰ KIẾN SẢN PHẨM	NLS
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV yêu cầu HS làm việc cặp đôi, khai thác Bảng 8.1, Bảng 8.2, thông tin mục 1 SGK tr.130, 131 và trả lời câu hỏi: Phân tích tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu của nước ta.  (Bảng 8.1, 8.2 đính kèm phía dưới Hoạt động 1). - GV hướng dẫn HS: Sử dụng công cụ tìm kiếm (Google) với từ khóa "biểu đồ nhiệt độ Việt Nam 50 năm qua" hoặc truy cập trang web của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia để tìm các biểu đồ trực quan về xu hướng tăng nhiệt độ. - GV cho HS quan sát thêm hình ảnh, video về tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu của nước ta: Biến đổi về nhiệt độ Biến đổi về lượng mưa Biến đổi khí hậu làm cho các cơn bão ngày càng mạnh Rét đậm rét hại kéo dài https://www.youtube.com/watch?v=Acpr6Yc3Edk&t=102s - GV mở rộng kiến thức, yêu cầu HS liên hệ, vận dụng thực tế và trả lời câu hỏi: Lấy ví dụ về tác động của biến đổi khí hậu đến khí hậu địa phương (nhiệt độ, lượng mưa, các hiện tượng thời tiết cực đoan) và những hệ quả của nó đối với sinh hoạt và sản xuất.  Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập - HS khai thác Bảng 8.1, 8.2, thông tin trong mục, liên hệ thực tế và trả lời câu hỏi. - GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).  Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận - GV mời đại diện 1 – 2 HS nêu tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu nước ta. - GV mời đại diện 1 – 2 HS liên hệ thực tế tại địa phương (Đính kèm phía dưới Hoạt động 1).  Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập - GV nhận xét, đánh giá và kết luận:  + Biến đổi khí hậu đã và đang tác động tới khí hậu, làm thay đổi các yếu tố khí hậu ở nước ta. + Các thiệt hại về biến đổi khí hậu đối với khí hậu ngày càng tăng, gây nên các tổn thất về kinh tế, ảnh hưởng đến mọi mặt của đời sống.  - GV chuyển sang nội dung mới.	1. Tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu - Biến đổi về nhiệt độ:  + Nhiệt độ trung bình năm có xu thế tăng trên phạm vi cả nước. + Mức tăng trung bình toàn Việt Nam là 0,89°C (giai đoạn 1958 – 2018), có xu hướng tăng nhẹ. - Biến đổi về lượng mưa: Tổng lượng mưa trung bình trên cả nước có sự biến động (giai đoạn 1958 – 2018), có xu hướng tăng nhẹ. - Gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan: + Mưa lớn, bão, rét đậm, rét hại,...  + Số ngày nắng nóng có xu thế tăng trên phạm vi cả nước. + Số ngày rét đậm, rét hại có biến động mạnh qua các năm. + Số cơn bão mạnh có xu thế tăng lên. + Mùa mưa có nhiều trận mưa lớn, thời gian kéo dài xảy ra ở nhiều vùng nước ta gây lũ quét, ngập lụt. → Biến đổi khí hậu khiến thời tiết trở nên khắc nghiệt hơn.	[1.1.TC2b]: Tìm kiếm và lọc dữ liệu, thông tin trong môi trường số.
BẢNG 8.1. NHIỆT ĐỘ TRUNG BÌNH NĂM THEO CÁC GIAI ĐOẠN CỦA MỘT SỐ TRẠM KHÍ TƯỢNG THỦY (°C) Trạm/ Giai đoạn 1958 – 1960 1961 – 1970 1971 – 1980 1981 -1990 1991 – 2000 2000 – 2010 2011- 2018 Láng  (Hà Nội) 23,6 23,5 23,4 23,6 24,1 24,5 24,7 Đà Nẵng (Đà Nẵng) 25,9 26,0 25,7 25,7 25,8 26,0 26,3 Tân Sơn Hòa (TP.HCM) 27,3 27,2 27,2 27,4 27,6 28,1 28,5 (Nguồn: Trung tâm Thông tin và Dữ liệu khí tượng thủy văn) Nhận xét Bảng 8.1: - Nhiệt độ trung bình năm trên phạm vi cả nước tăng 0,89°C trong giai đoạn 1958 - 2018. - Trạm Láng (Hà Nội): nhiệt độ trung bình năm tăng 1,1°C. - Trạm Đà Nẵng (Đà Nẵng): nhiệt độ trung bình năm 0,40°C. - Trạm Tân Sơn Hòa (TP. Hồ Chí Minh): nhiệt độ trung bình năm tăng 1,20°C. BẢNG 8.2. TỔNG LƯỢNG MƯA TRUNG BÌNH NĂM THEO CÁC GIAI ĐOẠN CỦA MỘT SỐ TRẠM KHÍ TƯỢNG THỦY (mm) Trạm/ Giai đoạn 1958 – 1960 1961 – 1970 1971 – 1980 1981 -1990 1991 – 2000 2000 – 2010 2011- 2018 Láng  (Hà Nội) 1 465,5 1 557,0 1 787, 5 1 698,8 1 590,0 1 662,7 1 743,9 Đà Nẵng (Đà Nẵng) 1 706,7 2 094,8 2 069,9 1 967,6 2 481,0  2 318,0 2 404,8 Tân Sơn Hòa (TP.HCM) 1 653,7 1 805,0 1 829,2 1 746,1 1 951,8 1 821,5 2 152,6 (Nguồn: Trung tâm Thông tin và Dữ liệu khí tượng thủy văn) Nhận xét Bảng 8.2: - Tổng lượng mưa tăng khoảng 2,1% trong giai đoạn 1958 - 2018. - Trạm Láng (Hà Nội): lượng mưa trung bình năm tăng 278,4 mm. - Trạm Đà Nẵng (Đà Nẵng): lượng mưa trung bình năm tăng 698,1 mm. - Trạm Tân Sơn Hòa (TP. Hồ Chí Minh): lượng mưa trung bình năm tăng 498,9mm. Trả lời câu hỏi mở rộng VÍ DỤ VỀ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở TỈNH NGHỆ AN - Nghệ An là một trong những tỉnh chịu ảnh hưởng lớn do biến đổi khí hậu toàn cầu gây ra, biến đổi khí hậu đã có nhiều tác động tiêu cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân. - Năm 2022, thiên tai ở Nghệ An diễn biến phức tạp: + Xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan như lốc, sét, rét hại, không khí lạnh, bão, áp thấp nhiệt đới (ATNĐ). + Chịu ảnh hưởng của 03 cơn bão (số 2, số 3 và số 4) và ATNĐ (ngày 04 - 08/7). + 22 đợt không khí lạnh (trong đó có 15 đợt gió mùa Đông Bắc). + 9 đợt nắng nóng, tiêu biểu là đợt từ ngày 24 - 27/4. + 33 đợt lốc, mưa lớn, mưa đá, sét, trong đó có 05 đợt mưa lớn trên diện rộng.  + Tổng lượng mưa trong năm phổ biến 2 000 – 2 500mm, các trạm đều vượt so với trung bình nhiều năm từ 30 - 60%. Đặc biệt là đợt sáng ngày 02/10/2022 trên địa bàn huyện Kỳ Sơn đã có mưa lớn cục bộ gây ra lũ quét, ngập úng tại xã Tà Cạ và thị trấn Mường Xén; lượng mưa đo được từ 19 giờ ngày 01/10 đến 7 giờ ngày 03/10/2022 là 273 mm.

Hoạt động 2: Tác động của biến đổi khí hậu đối với thủy văn

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS phân tích được tác động của biến đổi khí hậu đối với thủy văn Việt Nam. 

b. Nội dung: GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, khai thác thông tin mục 2 SGK tr.131 và trả lời câu hỏi: Phân tích tác động của biến đổi khí hậu đối với thuỷ văn nước ta. 

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về tác động của biến đổi khí hậu đối với thuỷ văn nước ta và chuẩn kiến thức của GV. 

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

Hoạt động 3: Giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS tìm được ví dụ về giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu. 

b. Nội dung: GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm (4 – 6 HS/nhóm), khai thác Hình 8.1, Hình 8.2, thông tin trong mục 3 SGK tr.132, 133 và hoàn thành Sơ đồ tư duy: Nêu một số giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu.

c. Sản phẩm: Sơ đồ tư duy của các nhóm và chuẩn kiến thức của GV. 

d. Tổ chức thực hiện:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS	DỰ KIẾN SẢN PHẨM	NLS
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV gợi mở, dẫn dắt HS (sử dụng phương pháp đàm thoại): + Biến đổi khí hậu tác động mạnh mẽ đến đời sống và sản xuất, đe dọa sự phát triển bền vững. + Để ứng phó với biến đổi khí hậu, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp giảm nhẹ và thích ứng với biến đổi khí hậu.  - GV chia HS cả lớp thành các nhóm nhỏ (4 – 6 HS/nhóm). - GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm, khai thác Hình 8.1, Hình 8.2, thông tin trong mục 3 SGK tr.132, 133 và hoàn thành Sơ đồ tư duy: Nêu một số giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu.  - Thay vì vẽ trên giấy, GV yêu cầu các nhóm sử dụng phần mềm/ứng dụng tạo sơ đồ tư duy trực tuyến (như Canva, MindMeister, hoặc tính năng Whiteboard trong MS Teams/Zoom). - GV gợi ý các nhóm có thể sử dụng Chatbot AI (nếu có) để tìm thêm ý tưởng về "giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu trong nông nghiệp công nghệ cao". - GV cho HS quan sát thêm một số hình ảnh, video về các giải pháp giảm nhẹ và thích ứng với biến đổi khí hậu.  (Đính kèm phía dưới Hoạt động 3). - GV mở rộng kiến thức, yêu cầu các nhóm liên hệ, vận dụng thực tế và thực hiện nhiệm vụ: Cho ví dụ về một số giải pháp cụ thể ứng phó với biến đổi khí hậu ở địa phương em hoặc một tỉnh/thành phố trên nước ta.  Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập - HS thảo luận theo nhóm, khai thác hình ảnh, video, thông tin trong mục và hoàn thành sơ đồ tư duy. - GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận - GV mời đại diện 1 – 2 nhóm nêu một số giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu theo sơ đồ tư duy. - GV mời đại diện 1 – 2 HS lấy ví dụ về một số giải pháp cụ thể ứng phó với biến đổi khí hậu ở địa phương. Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập GV nhận xét, đánh giá, kết luận và mở rộng: Ứng phó với biến đổi khí hậu là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, có tầm ảnh hưởng lớn, quyết định sự phát triển bền vững của đất nước.	3. Giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu Sơ đồ tư duy giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu đính kèm phía dưới Hoạt động 3.	- [3.1.TC2a]: Tạo nội dung số (sơ đồ tư duy) để thể hiện ý tưởng. - [6.2.TC2a]: Sử dụng AI để hỗ trợ giải quyết vấn đề (tìm kiếm giải pháp).
HÌNH ẢNH, VIDEO VỀ CÁC GIẢI PHÁP GIẢM NHẸ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Sử dụng tiết kiệm năng lượng Sử dụng năng lượng tái tạo Sử dụng tiết kiệm  và bảo vệ tài nguyên nước Bảo vệ và trồng rừng Giảm thiểu và xử lí rác thải, chất thải https://www.youtube.com/watch?v=dA90vSVSm7c https://www.youtube.com/watch?v=RPJMqX2Qdt8 (0p41s – hết) https://www.youtube.com/watch?v=ofTJki8YBe4 HÌNH ẢNH, VIDEO VỀ CÁC GIẢI PHÁP  ĐỂ THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Thay đổi cơ cấu mùa vụ Nghiên cứu giống vật nuôi  thích ứng với biến đổi khí hậu Nâng cấp hệ thống thuỷ lợi Hạn chế tác động của xâm nhập mặn Ứng dụng các thành tựu của khoa học công nghệ trong công nghiệp Nâng cấp hệ thống  cơ sở hạ tầng giao thông Tạo ra các loại hình du lịch phù hợp với biến đổi khí hậu Rèn luyện các kĩ năng ứng phó với thiên tai Tham gia các phong trào hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu của cộng đồng https://www.youtube.com/watch?v=Fh465ixQyCM SƠ ĐỒ TƯ DUY VỀ GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS củng cố kiến thức đã học về Tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu và thủy văn Việt Nam.

b. Nội dung: 

- GV cho HS trả lời nhanh một số câu hỏi trắc nghiệm tổng kết bài học Tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu và thủy văn Việt Nam.

- GV cho HS trả lời câu hỏi bài tập phần Luyện tập SGK tr.133.

c. Sản phẩm: Đáp án phần Luyện tập của HS và chuẩn kiến thức của GV. 

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..
 

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS liên hệ thực tế, liên hệ bản thân về các hành động cụ thể để ứng phó với biến đổi khí hậu. 

b. Nội dung: GV cho HS trả lời câu hỏi bài tập phần Vận dụng SGK tr.133. 

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về một số hành động cụ thể của bản thân để ứng phó với biến đổi khí hậu. 

d. Tổ chức thực hiện: 

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..