Giáo án NLS Khoa học 5 kết nối Bài 9: Mạch điện đơn giản. Vật dẫn điện và vật cách điện

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: HS tham gia trò chơi kết nối vào bài học

b. Cách tiến hành: 

- GV tổ chức cho HS chơi trò chơi “Xì điện”: 

+ GV chia lớp thành hai đội. 

+ GV sẽ “châm ngòi” đầu tiên và nêu tên một đồ dùng, máy móc sử dụng điện rồi chỉ vào một em thuộc một trong hai đội, em đó phải nêu được ngay tác dụng của dòng điện trong các đồ dùng, máy móc đó. Ví dụ: máy sấy tóc – làm nóng. 

+ Nếu kết quả đúng thì em đó có quyền “xì điện” một bạn thuộc đội đối phương. Em sẽ nêu bất cứ đồ dùng, máy móc sử dụng điện nào thì bạn bên đội kia phải nêu được ngay tác dụng của dòng điện trong các đồ dùng, máy móc đó. 

+ Hết 3p, đội nào nêu được nhiều đáp án đúng hơn thì đội đó giành chiến thắng. 

- GV nhận xét, khen ngợi HS tham gia trò chơi. 

- GV dẫn dắt vào bài học mới: Vỏ máy sấy tóc được làm bằng chất liệu gì? Vì sao tay ta cầm vào mà không bị điện giật? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu ở Bài 9 – Mạch điện đơn giản. Vật dẫn điện và vật cách điện – Tiết 2. 

- HS lắng nghe và tham gia trò chơi.

- HS lắng nghe.

- HS lắng nghe, ghi tên bài mới. 

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

2. VẬT DẪN ĐIỆN VÀ VẬT CÁCH ĐIỆN

- GV yêu cầu cá nhân HS đọc khung thông tin SGK trang 36 và trả lời câu hỏi:

+ Những vật có đặc điểm như thế nào thì dẫn điện?

+ Vật cách điện có đặc điểm gì? 

- GV: Vậy làm cách nào để biết một vật dẫn điện hay cách điện? Chúng ta cùng tìm hiểu ở hoạt động tiếp theo. 

- HS cá nhân đọc khung thông tin và trả lời: 

+ Vật cho dòng điện chạy qua gọi là vật dẫn điện.

+ Vật không cho dòng điện chạy qua gọi là vật cách điện. 

- HS lắng nghe. 

Hoạt động 1: Thực hiện thí nghiệm xác định miếng bìa là vật cách điện

a. Mục tiêu: HS tiến hành làm thí nghiệm để xác định được miếng bìa là vật cách điện. 

b. Cách tiến hành: 

- GV chia lớp thành các nhóm 4. GV mời đại diện 1 nhóm đọc yêu cầu HĐ1 và đưa ra dự đoán bóng đèn sáng hay tắt và miếng bìa dẫn điện hay cách điện: Lắp vào mạch điện hình 3b hai cái kẹp dây điện như hình 5. Dùng hai kẹp dây điện kẹp vào hai đầu miếng bìa (hình 6) và đóng khóa K thì đèn sáng hay không sáng? Miếng bìa là vật dẫn điện hay vật cách điện?  

- GV phát dụng cụ thí nghiệm, mời các nhóm thực hành lắp mạch điện như hướng dẫn trong HĐ1 để kiểm chứng kết quả đã dự đoán. 

- GV mời đại diện 1 – 2 nhóm chia sẻ kết quả trước lớp.

- GV nhận xét, xác nhận ý kiến đúng.

- Đại diện HS đọc yêu cầu HĐ1 và nêu dự đoán: Dùng hai kẹp dây điện kẹp vào hai đầu miếng bìa (hình 6) và đóng khóa K thì đèn không sáng. Miếng bìa là vật cách điện. 

- Các nhóm thực hành dùng hai kẹp dây điện kẹp vào hai đầu miếng bìa và đóng khóa K; so sánh kết quả với dự đoán ban đầu.  

- Đại diện nhóm trình bày kết quả hoạt động nhóm. 

- HS lắng nghe. 

Hoạt động 2: Đề xuất thí nghiệm xác định vật dẫn điện, vật cách điện. 

a. Mục tiêu: HS đề xuất được cách làm thí nghiệm để xác định vật dẫn điện, vật cách điện. 

b. Cách tiến hành: 

- GV nêu vấn đề: Làm thế nào để biết trong các vật làm từ đồng, nhựa, sắt, da, thiếc, cao su, thủy tinh,... vật nào dẫn điện và vật nào cách điện? 

- GV yêu cầu HS thảo luận nhóm 4: Đề xuất cách làm thí nghiệm. 

- GV mời đại diện 2 nhóm trình bày. Các nhóm còn lại chú ý lắng nghe và nhận xét. 

- GV mời các nhóm tiến hành thí nghiệm và ghi chép lại kết quả vào phiếu học tập. 

- GV mời đại diện các nhóm lần lượt báo cáo kết quả. 

- Sau khi làm xong, GV giao nhiệm vụ tìm kiếm: Để danh sách phong phú hơn, các nhóm hãy dùng thiết bị mở Google, gõ từ khóa tìm kiếm: 'Các loại vật liệu dẫn điện và cách điện phổ biến trong đời sống'. Chọn lọc và kể thêm cho cả lớp 3 vật liệu khác ngoài SGK nhé!

- GV nhận xét, chốt lại kiến thức: Vật làm bằng sắt, thép, đồng, thiếc, bạc, vàng, chì,... cho dòng điện chạy qua là những vật dẫn điện. Vật làm bằng sứ, nhựa, gỗ, cao su, thủy tinh,... không cho dòng điện chạy qua là những vật cách điện. 

- HS lắng nghe, suy nghĩ. 

- Các nhóm thảo luận. 

- Đại diện nhóm trình bày: Cách làm thí nghiệm: Dùng hai cái kẹp A, B lần lượt kẹp vào hai đầu các vật ở trên, nếu đèn sáng thì vật đó dẫn điện, nếu đèn không sáng thì vật đó cách điện. 

- HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm. 

- Đại diện HS trình bày: 

+ Vật dẫn điện gồm: đồng, sắt, thiếc,...

+ Vật cách điện gồm: nhựa, da, cao su, thủy tinh,... 

- HS thao tác trên trình duyệt Internet, tìm kiếm thông tin, duyệt và thu thập thêm dữ liệu (Ví dụ: Nước muối, ruột bút chì dẫn điện; Sứ, xốp cách điện...).

- HS lắng nghe, ghi nhớ. 

Hoạt động 3: Tìm hiểu bộ phận làm bằng vật dẫn điện, vật cách điện trong mạch điện thắp sáng đơn giản. 

a. Mục tiêu: HS xác định được bộ phận làm bằng vật liệu dẫn điện, vật cách điện trong mạch điện thắp sáng đơn giản. 

b. Cách tiến hành: 

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân: Tìm hiểu mạch điện ở hình 3 (trang 35), chỉ ra những bộ phận làm bằng vật dẫn điện, vật cách điện. 

- GV mời đại diện 2 HS trình bày. Các HS khác bổ sung, nhận xét. 

- GV xác nhận ý kiến đúng.

- HS làm việc cá nhân. 

- Đại diện HS trình bày: 

+ Lõi dây điện được làm từ kim loại như đồng hoặc nhôm, là vật dẫn điện để cho dòng điện chạy qua. 

+ Vỏ dây điện được làm từ nhựa hoặc cao su, là vật cách điện để an toàn khi sử dụng. 

+ ...

- HS lắng nghe. 

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: HS củng cố lại những kiến thức đã được học trong bài. 

b. Cách tiến hành:

- GV chia lớp thành các nhóm từ 4 – 6 HS thảo luận và trả lời các câu hỏi trắc nghiệm.

- GV tổ chức trò chơi trắc nghiệm trên Quizizz/Kahoot/Azota/Google Forms hoặc trang web kenhhoctap.edu.vn

- GV cung cấp mã QR hoặc đường Links cho HS chơi và làm bài tập:

(câu hỏi đính kèm ở phần Phụ lục)

- GV mời đại diện nhóm giải thích lí do chọn đáp án dựa trên thống kê của phần mềm.

- GV nhận xét, chốt đáp án và bảng xếp hạng.

- HS tham gia trò chơi.

- HS dùng thiết bị nhóm truy cập và đọc câu hỏi trên màn hình thiết bị.

- HS thảo luận và bấm chọn đáp án đúng nhất trên máy.

- HS trình bày. 

- HS lắng nghe, tiếp thu.

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: HS giải thích được lí do sử dụng vật liệu dẫn điện, vật cách điện trong một số đồ vật, tình huống thường gặp. 

b. Cách tiến hành:

- GV yêu cầu HS hoạt động nhóm 4: Quan sát hình 7.

+ Chỉ ra những bộ phận làm bằng vật dẫn điện, vật cách điện ở mỗi đồ dùng.

+ Vì sao lại sử dụng vật dẫn điện hoặc vật cách điện ở mỗi bộ phận đó? 

- GV mời đại diện 3 nhóm báo cáo kết quả làm việc nhóm. Các nhóm còn lại chú ý lắng nghe và bổ sung. 

- GV xác nhận ý kiến đúng. 

- GV yêu cầu HS đọc mục “Em có biết” SGK trang 37, kết hợp quan sát hình 8 và trả lời các câu hỏi: 

+ Ở điều kiện thường, không khí là vật dẫn điện hay cách điện?

+ Vì sao khi trời có hiện tượng sấm sét thì chúng ta không nên ra ngoài? 

- GV mời đại diện 1 HS trả lời. Các HS còn lại chú ý lắng nghe và nhận xét. 

- GV định hướng ứng dụng AI: Để hiểu rõ bản chất khoa học kì diệu này, các em hãy mở ứng dụng Chatbot AI, nhập câu lệnh: 'Đóng vai một nhà vật lý học, giải thích ngắn gọn tại sao bình thường không khí cách điện, nhưng khi có sấm sét thì không khí lại dẫn điện rất nguy hiểm?'. Đọc cho cả lớp cùng nghe nhé!

- GV xác nhận ý kiến đúng và liên hệ: Để đảm bảo an toàn, khi có hiện tượng sấm sét, chúng ta không nên ra ngoài. 

- HS nhóm 4 thực hiện nhiệm vụ. 

- Đại diện HS trình bày:

+ Bộ phận làm bằng vật dẫn điện của các đồ dùng ở hình 7: lõi của dây điện; chốt của phích cắm ở các dụng cụ. Làm bằng vật dẫn điện vì cần cho dòng điện chạy qua. 

+ Bộ phận làm bằng vật cách điện của các đồ dùng ở hình 7: vỏ của dây điện; vỏ của bàn là, máy sấy tóc; đế, thân, cánh của quạt. Làm bằng vật cách điện để khi sử dụng không bị điện giật.  

- HS lắng nghe. 

- HS đọc mục “Em có biết”, suy nghĩ trả lời câu hỏi. 

- Đại diện HS trả lời:

+ Ở điều kiện thường, không khí cách điện.

+ Khi xảy ra hiện tượng sấm sét thì không khí chỗ đó trở thành dẫn điện. 

- HS thực hành tương tác với AI, đưa câu lệnh (prompt) vào máy tính/điện thoại, đọc và phân tích thông tin khoa học do AI cung cấp để hiểu sâu về sự ion hóa không khí do điện áp khổng lồ của tia sét.

- HS lắng nghe, ghi nhớ. 

6.2.CB2b: HS tương tác được với hệ thống AI cơ bản bằng câu lệnh đơn giản để nhờ AI giải thích nguyên lí vật lý của hiện tượng không khí dẫn điện khi có sấm sét.

* CỦNG CỐ

- GV nhận xét, tóm tắt lại những nội dung chính của bài học theo nội dung “Em đã học”.

- GV nhận xét, đánh giá sự tham gia của HS trong giờ học, khen ngợi những HS tích cực; nhắc nhở, động viên những HS còn chưa tích cực, nhút nhát.

* DẶN DÒ                                                     

- Ôn tập kiến thức đã học.

- Về nhà đọc và tìm hiểu trước nội dung Bài 10: Năng lượng chất đốt.   

- HS lắng nghe, ghi nhớ. 

- HS lắng nghe, rút kinh nghiệm.

- HS lắng nghe và thực hiện. 

- HS lắng nghe và chuẩn bị cho tiết học sau.